Politiek31 oktober 2016

De ombouw van het sociale domein is een generatieproject

Schaduwwethouder Derk Loorbach over de context van sociale problemen

In deze columnreeks delen de schaduwwethouders van Vers Beton hun kijk op het gemeentebeleid. Volgens Derk Loorbach los je sociale problemen van mensen alleen duurzaam op als je ook de context waarin ze ontstaan verandert. 

Boven: schaduwwethouder Derk Loorbach. Afbeelding door Jeroen Van de Ruit.

Het is alweer enige tijd geleden dat u van mij hoorde, maar ik heb ondertussen niet stilgezeten. Als schaduwwetouder Decentralisatie & Sociale Zaken was ik de wijken en buurten in om de stand van zaken in het sociale domein te onderzoeken. Ik moet zeggen dat er nog wel wat uitdagingen liggen.

Lees ookDe TussenstandPolitiekSchaduwwethouder Derk Loorbach: “We hebben een nieuwe definitie van werk nodig”De Tussenstand van het collegebeleid #1: Decentralisatie en Sociale Zaken

Terwijl gevierd wordt dat Rotterdam in lijstjes van Lonely Planet en de Washington Post staat, voeren we ook nog steeds veel slechte lijstjes aan. Het gaat dan bijvoorbeeld om armoede, schooluitval en sociale uitsluiting. Decentralisatie van zorg en welzijn zou hierin deels verandering moeten brengen, door de professionals dichterbij te brengen en ze meer mandaat en ruimte te geven om zo snel mogelijk in te grijpen.

Ik heb met eigen ogen kunnen zien dat er heel hard gewerkt wordt en dat er successen worden geboekt door sociale teams en frontlijnwerkers. Maar ik zie ook drie grote problemen waar ik me het laatste deel van mijn termijn op ga storten, zonder overigens de illusie ze volledig op te kunnen lossen.

Vicieuze cirkel

Het is een vicieuze cirkel. Armoede en achterstanden worden van generatie op generatie overgedragen, maar ook in stand gehouden door de (sociale) omgeving van mensen. Interventies zijn vaak kort, persoonsgericht en reactief. Ze doorbreken daardoor die cirkel niet.

Recente discussies rond het voorstel tot verplichte anticonceptie, dat het overigens net niet haalde, laten zien dat er beweging zit in die discussies. Want niet lang geleden werd Marianne van den Anker voor eenzelfde idee nog bijna de stad uit gedragen. Goed, die had het over abortus en dit ging over anticonceptie. Maar ik sprak ook een medicus van het Erasmus MC die stelt dat op basis van veel gegevens en profielen we zelfs door preconceptie zouden kunnen en misschien wel moeten ingrijpen. Ik denk persoonlijk niet dat steeds verder teruggaan in de vicieuze cirkel dé oplossing is. Maar wel dat partijen vanuit een holistische blik op het leven van de mens en zijn of haar omgeving, met oog voor wat vooraf ging en na komt, tot betere interventies kan komen.

Lees ookPolitiekSchimmig schema van KENDOE!Schaduwwethouder Anke Griffioen haalt uit naar vaag en zelfgenoegzaam college

Versnippering en symptoombestrijding

Het probleemcomplex: omdat we eigenlijk steeds meer weten over de achtergronden van problemen in het sociale domein en omdat er ook steeds meer preventieve, effectieve en sociale oplossingen zijn, rijst de vraag waarom we niet in staat zijn om bijvoorbeeld die 60.000 gezinnen in Rotterdam die rond de armoedegrens leven, echt beet te pakken en onderdeel van het succes van Rotterdam te maken.

Is het luiheid, onwil, onvermogen of zijn we met elkaar aan het dweilen met de kraan open en moeten we ons veel meer op de voorkant gaan richten? Ik denk het laatste. Van oudsher zijn instellingen en professionals gericht geweest op het bestrijden van problemen, vanuit de gedachte van efficiëntie en specialisatie. Dat heeft ertoe geleid dat er een enorme versnippering is, iedereen liefst wacht totdat het echt niet anders kan en uiteindelijk het minimaal nodige doet. Het leidt ertoe dat er vooral symptoombestrijding is, die bovendien kostbaar is. Cynisch gesteld: hebben sommige partijen in het sociale domein wel belang bij echte oplossingen?

"Hebben sommige partijen in het sociale domein wel belang bij echte oplossingen?"

Reductiereflex: de decentralisaties en de hieraan gekoppelde bezuinigingen hebben op plekken de versnippering en efficiëntiedruk alleen maar opgevoerd. Dat leidt ertoe dat er vooral gekeken wordt naar kostenreductie, minimalisering van verleende zorg etcetera. Tegelijk zien we allerlei voorbeelden die uitgaan van maximalisatie: het benutten van potentieel, het gebruiken van het vermogen dat er wel is, het benutten van maatschappelijke waarde.

Experimenten

Zo kom ik allerlei experimenten tegen als het ontwikkelen van een fietseconomie op Zuid, frontlijnaanpakken, beter omgaan met kwetsbare jongeren, ander onderwijs, sociaal bewogen stichtingen en wijkcoöperaties. Maar ook allerlei nieuwe en tegendraadse initiatieven rond het insluiten van kwetsbare jongeren in het onderwijs, het blokkeren van de schuldenlast van jongeren, sociale groenontwikkeling en het ontwikkelen van ruilhandel en een circulaire economie. Wat is de rode draad? Koppelingen met economie, onderwijs en wonen. Inzetten op waardecreatie en sociale innovatie. Preventief, integraal en vaak tegen bestaande cultuur en werkwijzen in.

De drie genoemde problemen hangen sterk met elkaar samen. Ze veroorzaken een enorme weerstand tegen verandering en uiteindelijk maatschappelijke schade. Het mooie is wel dat we ons hier collectief steeds meer bewust van worden en dat steeds meer mensen actief werken aan nieuwe oplossingen. De decentralisaties hebben de druk opgevoerd en veel kramp, weerstand en ook mislukte experimenten opgeleverd. Maar tegelijk ook de noodzakelijke ruimte voor vernieuwing. En ze hebben de uiteindelijke versnelling van de culturele en structurele verandering in gang gezet.

Dat de ombouw van het sociale domein en in bredere zin de verzorgingsstaat gedurende mijn termijn nog niet af raakt moge duidelijk zijn. Het is een generatieproject. Als we niet heel hard inzetten op het nog meer inzetten op doorbraken richting een preventief en inclusief sociaal domein, dreigen we huidige en zelfs toekomstige generaties gevangen te houden in die vicieuze cirkel.

Voor het college van B&W zit de helft van de bestuursperiode er inmiddels op. Voor de zomer interviewden wij onze schaduwwethouders en vroegen naar hun eerste oordeel over het gemeentelijk optreden sinds het college aantrad. In deze reeks columns laten de schaduwwethouders nu zelf hun licht over het gemeentebeleid schijnen.

Reageer of deel op Social Media

Tags:anticonceptie, armoede, bezuinigingen, column, decentralisatie, preventie, Schaduwcollege, schaduwwethouder, schooluitval en sociale zaken

Sectie: Politiek

Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • draag inhoudelijk bij aan de discussie (en ja, humor mag, graag zelfs!)
  • blijf on-topic
  • speel op de bal, niet op de man

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *