Economie18 oktober 2016

Dit betekent automatisering voor een havenwerker

Gesprek met twee werknemers

Door automatisering verdwijnt werk én ontstaat werk. En dat is bij uitstek in de Rotterdamse haven zichtbaar. Jaap Rozema bespreekt de nieuwe economie in de haven met twee ervaringsdeskundigen. 

Beeld: Michael van Kekem

Beroepen komen, beroepen verdwijnen. Werknemers in de Rotterdamse haven ondervinden de gevolgen van automatisering aan den lijve. Bart Cassiers is al 35 jaar actief als duiker in de offshore industrie, en ziet zijn werk nu deels overgenomen door robots. Jan Peeman begon ruim vijftien jaar geleden als kraanmachinist in de haven. Tegenwoordig heeft hij een kantoorbaan als remote crane operator bij APM Terminals. Deze twee werknemers maken de automatisering van de Rotterdamse haven inzichtelijk.

Waarom is de haven bij uitstek het domein van automatisering? Het laden en lossen van goederen kan altijd efficiënter, zo luidt de gedachte. En als er eenmaal een nieuwe manier van werken ontstaat, ingegeven door technologische vooruitgang, dan kan die op brede schaal worden uitgerold. De sector handel heeft een grote kans (54 procent) op automatisering. Dit betekent dat op termijn meer dan de helft van het bestaande werk mogelijk wordt ‘uitbesteed’ aan machines en robots. Maar ook andere sectoren in het havengebied hebben ongeveer eenzelfde aandeel in de automatiseringsgolf, zoals industrie (waaronder de petrochemie) en vervoer en opslag.

 

De containerterminal van APM Terminals, maar ook van Rotterdam World Gateway (RWG), zijn leidend in de automatisering van de haven. Ze zijn vrij recent op de tweede Maasvlakte geopend en daarom voorzien van de nieuwste technologische snufjes voor het laden en lossen van containers. Door de standaardafmetingen lenen containers zich verder uitstekend voor geautomatiseerde processen. Kranen hoeven niet te worden bijgesteld voor elk nieuw schip dat de haven invaart. Uiteindelijk is er zo minder nodig om meer te kunnen doen.

De sectoren handel (54 procent kans op automatisering), gezondheids- en welzijnzorg (37 procent) en industrie (53 procent) kennen de grootste omvang van automatisering. Beeld: Michael van Kekem

Kantoorbaan

Die hogere efficiëntie ondervindt Peeman in zijn dagelijkse werkzaamheden. Door automatisering heeft hij zijn werkterrein verlegd van de kraancabine naar een ‘remote control station’. Een kantoorbaan. Met zes schermen aan zijn bureau kan Peeman alle bewegingen tussen schip en terminal nauwgezet volgen. “Hierdoor zijn er korte lijntjes ontstaan tussen iedereen die iets te maken heeft met het laden en lossen van een schip. Moet er eventjes een kraan worden verplaatst, dan kan dat snel worden geregeld.” Prettige bijvangst van het op afstand besturen van de kraan zijn volgens hem de verbeterde werkomstandigheden. Een kantooromgeving is gezonder dan de kraancabine qua lichaamshouding. Het peilen van diepte is wel lastiger geworden, merkt de machinist.

Kun je ook spreken van ‘duiken op afstand’? Niet echt. Nog niet, tenminste, meent Cassiers. Als ZZP’er voert Cassiers duikklussen uit voor Boskalis, een bedrijf in de maritieme dienstverlening. Mensen en robots gaan hier hand in hand. Duikers in de haven houden zich bezig met het onderhoud van schepen, en de zogeheten ‘civiele onderwaterwerken’: kademuren, damwanden, steigers, palen, staalconstructies, enzovoorts. Ze lassen, snijbranden, zandstralen. Handmatig, nog steeds. Wel worden ze steeds vaker bijgestaan door robots.

Duiken met 'Jopie"

Dat begon voor Cassiers toen de eerste robot, een op afstand bestuurbaar voertuig, haar intrede deed aan het eind van de vorige eeuw. De robot gold vooral als toevoeging aan, en niet vervanging van, mensenwerk. Tegenwoordig kunnen de robots steeds meer. Nu werkt Cassiers samen met Jopie, een robot die groene algenaanslag of roest van onderwaterwerken verwijdert.

Een robot als Jopie is niet per se sneller dan de duikers, maar ze maken wel meer mogelijk. Cassiers: “Met de huidige stand van de techniek doen we met robots twee keer zoveel als voorheen het geval was.” De overheid speelt hierop in. Aan offshore bedrijven worden extra eisen gesteld, bijvoorbeeld in de vorm van bodemsurveys en veiligheidsinspecties die alleen kunnen worden uitgevoerd door robots. Deze ontwikkeling is in zijn voordeel, meent Cassiers. “Automatisering heeft allemaal voordelen voor duikers. Er is méér werk, omdat er méér nodig is.”

“Duikers doen met robots twee keer zoveel werk als voorheen het geval was”

Bart Cassiers, duiker voor Boskalis

Werkloosheid

Maar duikers zijn specialisten; ze leveren maatwerk. Hetgeen Cassiers signaleert, namelijk dat automatisering leidt tot meer werk, is niet automatisch van toepassing op al het werk in de haven. In de publieke perceptie wordt verdergaande automatisering juist in één adem genoemd met toenemende werkloosheid. Nieuw werk is onontkoombaar, gegeven de voortschrijdende technologie. Maar het roept wel weerstand op. Zeker in de haven, waar de vakbond een belangrijke aanjager is van georganiseerd protest.

Werkgelegenheid is in de haven sinds 2000 met enkele duizenden banen gedaald. Ongetwijfeld is dit voor een deel het gevolg van automatisering. Bijvoorbeeld door de overstap naar geautomatiseerde aan- en afvoer van containers met de ‘automated guided vehicles’ – die gebruik maken van transponders in het wegdek – daarvoor zijn simpelweg geen mensen meer nodig. Maar voor een ander deel is de daling het gevolg van economische crisis. Vanaf crisisjaar 2008 tot en met 2015 is de daling van de werkgelegenheid licht sterker dan in de jaren ervoor. Dit is een algemene trend op de arbeidsmarkt en geldt net zo goed voor de regionale ontwikkeling van de werkgelegenheid. In de voormalige Stadsregio Rotterdam is ongeveer dezelfde lichte daling van het aantal banen zichtbaar als in de haven.

 

Lees ookEconomieWerken in de haven: dag arbeiders, welkom computers

Praktijkkennis

Geen opvallend grote daling van het aantal banen, dus. Nog altijd werken er zo’n 96.000 mensen in de haven. Maar werkloosheid, uitgedrukt in aantallen werknemers, vertelt niet het volledige verhaal over de gevolgen van automatisering. De vraag of automatisering andere werknemers in nieuwe beroepsgroepen aantrekt, is terecht. Het Centraal Planbureau stelt dat middelbaaropgeleiden naar de onderkant van de arbeidsmarkt worden gedrukt, doordat hun werk is geautomatiseerd. Mogelijk nemen zij hierdoor op termijn de banen in van lager opgeleiden, omdat ze in dezelfde vijver vissen en voor werkgevers meer te bieden hebben.

Voor laag opgeleiden is de kans op automatisering van hun beroep 59 procent. Voor middelbaar-, hbo-, en wo-niveau is dat lager met respectievelijk 53, 34 en 27 procent. Beeld: Michael van Kekem

Behalve opleidingsniveau zie je ook leeftijd, als karaktereigenschap van een specifieke groep op de arbeidsmarkt, niet direct terug in de cijfers. Oudere werknemers, bijvoorbeeld, zouden niet ‘mee kunnen met de automatisering’. Peeman, die naast zijn werk als remote crane operator ook collega’s wegwijs maakt in het vakgebied, vindt dat een onterecht vooroordeel. Of beter, zo ervaart hij het niet. “Ik heb mensen van in de vijftig onder mijn hoede gehad en ook zij pikten het razendsnel op. Het is vooral een kwestie van willen innoveren.”

Volgens Cassiers geldt dat automatisering nieuwe interesses wekt bij werkzoekenden. “Andere mensen komen op de nieuwe banen af. Mensen die de innovatie van dichtbij willen meemaken.” Met kennis van automatisering alleen red je het niet in de APM-terminal. En ‘op de kraan’ blijft een proeve van bekwaamheid, weet Peeman “In ons transitieprotocol wordt van remote crane operators behendigheid en concentratie gevraagd. In de kraancabine worden deze vaardigheden getoetst.” Praktijkkenis blijft dus nodig.

"Er komen andere mensen op de nieuwe banen af, mensen die de innovatie van dichtbij willen meemaken”

Interesse voor de uitdagingen die automatisering biedt, is voor veel werknemers in de haven geen overbodige luxe. Voor bijna zestig procent van de lager opgeleiden ligt automatisering in het verschiet, voor de middelbaar opgeleiden is dat ruim vijftig procent. Gek is dat overigens niet, want de banen toegespitst op deze opleidingsniveaus zijn mechanisch van aard. Uitvoering geven aan steeds dezelfde handelingen is wat het werk maakt tot wat het is. En daarmee een enorme logistieke operatie in goede banen leiden. Met de massale op- en overslag van droge en natte bulk en containers is de Rotterdamse haven nu eenmaal groot geworden.

Geïnteresseerd voor de baan van remote crane operator, dát was Peeman zeker. Zijn enthousiasme om met de nieuwste technologie te werken leverde hem in 2015 de eretitel op van havenmedewerker van het jaar. “Ik was bereid in het diepe te duiken en met de nieuwe snufjes en processen aan de gang te gaan.” Ook Cassiers omarmt de automatisering van zijn vakgebied. Voor hem is het een nieuwe uitdaging: “leuk om de zucht naar innovatie van dichtbij mee te maken.”

Zowel Cassiers als Peeman hebben hun beroep zien veranderen. Beiden doen er nuchter over. De duiker van nu heeft geen bestaansrecht zonder robots. En een kraan besturen gebeurt tegenwoordig op kantoor.

Dit artikel is geschreven op basis van cijfers uit de Economische Verkenning Rotterdam. De EVR geeft inzicht in de belangrijkste kerngegevens, trends en ontwikkelingen van de Rotterdamse economie. Meer weten? Lees het magazine Next Economy Next City.

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:automatisering, beroepen, haven en haven rotterdam

Sectie: Economie

kaart: APM Terminals Rotterdam B.V., Botlek, Maasvlakte Rotterdam, Nederland

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *