EconomieStedelijke ontwikkeling & architectuur9 november 2016

150 monumentale woningen op de schop

De renovatie van Vreewijk in de praktijk

Tuindorp Vreewijk telt 271 rijksmonumenten. Veel ervan verkeren in slechte staat. Als pilot werden de eerste 150 woningen in de Valkeniersbuurt gerestaureerd. Hoe waardevol was dit voor de buurt en bewoners?

Dit jaar precies een eeuw geleden werd het tuindorp gebouwd met als doel Rotterdamse arbeiders een leefbare omgeving te bieden. Architecten Berlage en Granpré Moliere tekenden in 1914 het stedenbouwkundig plan van één van de eerste tuindorpen ter wereld. Hoewel charmant, waren de 271 monumentale woningen nodig aan een onderhoudsbeurt toe. Ze voldeden niet meer aan de eisen van deze tijd, met veel scheefstand, slechte isolatie, enkel glas en zonder centrale verwarming. Woningcorporatie Havensteder – eigenaar van 5.500 van de in totaal 7.000 woningen in de wijk – stelde een verbeterplan op, want het eerdere plan om een deel van de huizen te slopen stuitte op hevig verzet. In totaal worden er in Vreewijk de komende jaren ruim 1.300 woningen aangepakt. De eerste 150 huizen, aan het Reigerpad en de Weimansweg in de Valkeniersbuurt dienden afgelopen jaar als pilot. De eerste bewoners zijn net weer terug op hun vernieuwde, maar vertrouwde plek.

Beeld: Florine van Rees

Moniek Andeweg (wilde niet op de foto) keerde in juli terug naar haar huis aan de Weimansweg. “Ik ben er blij mee. Het is niet meer te vergelijken met wat ik had.” Haar piepkleine keuken maakte plaats voor een nieuwe open keuken, de muren zijn strak gestuct en ze kreeg centrale verwarming. Al sinds 1991 woont Andeweg op dit adres en ze kent haar huis niet anders dan ‘gedateerd’. “We namen destijds genoegen met een woning waar al sinds 1929 niets meer aan gebeurd was, zó graag wilden we in Vreewijk wonen. Het is er groen en dorps, dat sprak ons én veel anderen erg aan.” Ze kwamen op een wachtlijst, gekoppeld aan een puntensysteem. “Je spaarde elke maand vijf punten. Toen wij 250 punten hadden, kwamen we in aanmerking voor een van de verouderde woningen en betaalden daardoor een lagere huur.”

"We namen genoegen met een niet gerenoveerde woning, zó graag wilden we in Vreewijk wonen"

Dat Vreewijk een beschermd stadsgezicht is, vindt Moniek vanzelfsprekend. “Het is een van de weinige echte dorpen in de stad. Ben je bij de Dreef geweest? Dan heb je het gezien, zo mooi en zoveel groen.” Daarom kwam ze graag terug. “De mensen die écht tegen renovatie waren zijn vertrokken, de rest keerde terug naar hetzelfde huis. Dat was voor mij trouwens een voorwaarde, want die terugkeergarantie was er eerst niet. Ik wilde per se terug naar mijn eigen plekkie, met vrij zicht. Ik wil niet bij de buurvrouw de aardappelen van tafel kijken.”

Verhuiskostenvergoeding

André van Well, bestuurslid van de Huurdersorganisatie Vreewijk, schat dat ongeveer zeventig procent van de bewoners is teruggekeerd. “Het hielp dat Havensteder een verhuiskostenvergoeding en een wisselwoning aanbood. Veel mensen zijn teruggekeerd naar hun oude plek. Maar sommigen, vooral ouderen, zagen het niet zitten. Voor hen was er een regeling waarmee ze naar een speciaal bejaardencomplex konden. Die zijn nominaal duurder, maar ze konden er voor hetzelfde geld heen. Een mooie oplossing.”

Hij bevestigt dat er goed naar de bewoners is geluisterd. “Wij vonden bewoners bereid mee te denken in een klankbordgroep. Zo is, in onderling overleg en na lang onderhandelen, het Sociaal plan tot stand gekomen.” Van Well beschrijft het proces als een wisselwerking, geven en nemen.

Beeld: Florine van Rees

Hans Kornelisse en zijn vrouw wonen bijna 33 jaar aan de Weimansweg. Hij is te spreken over de pilot, vooral omdat hij de werkplaats onder zijn woning aan de Weimansweg kon behouden. “De voormalige winkeltjes werden getransformeerd tot woningen, voor mij is een uitzondering gemaakt.” Hoewel gepensioneerd werkt hij nog steeds als stoffeerder. “Ik wilde niet verhuizen en was eigenlijk ook tegen renovatie, het huis zag er netjes uit en ik had m’n bedrijf hier. Ze zaten alleen nog aan mij vast, maar hebben me gelukkig de gelegenheid geboden mijn bedrijf voort te zetten.”

Kwaliteit versus haalbaarheid

Kornelisse: “Toen we hier in de jaren tachtig kwamen, was er een streng beleid. Een selectiecommissie bepaalde of je werd toegelaten tot Vreewijk. Dat liep in de loop van de tijd terug en nu proberen ze het weer op te pakken.” Met het slopen van de panden was de geest van Vreewijk zelf ook verdwenen, denkt Kornelisse. “Nieuwe huizen en bewoners brengen een andere sfeer met zich mee. Dit is juist een plek met veel oudere bewoners die écht van de buurt houden. Ook historisch gezien is Vreewijk van belang. Het zou fantastisch zijn als ze de hele wijk zo aanpakten als hier is gebeurd, maar dat is denk ik te kostbaar.”

Beeld: Florine van Rees

Kornelisse denkt dat Havensteder de werkzaamheden had onderschat. “Ze hebben het grondig aangepakt. Deze panden zijn honderd jaar oud, dus het was nodig. Er was veel scheefstand bijvoorbeeld. Alles ging er hier uit, zelfs de betonnen vloer, en er gingen twaalf palen de grond in.”

Het vermoeden van Kornelisse is juist: eenzelfde investering is niet voor herhaling vatbaar. Mildred Pijnenborg, manager Wonen bij Havensteder, verklaart: “Het is niet mogelijk om het verbeterprogramma Vreewijk uit te voeren op het niveau zoals uitgevoerd aan het Reigerpad en aan de Weimansweg. De investeringskosten zijn met gemiddeld 170.000 euro per woning zeer hoog.” Het pilotproject was bedoeld als ingreep voor de komende 50 jaar. Hierbij werden daken vervangen, woningen aan de binnenzijde geïsoleerd, alle installaties, de keuken, douche en toilet vernieuwd en in sommige gevallen vloeren vervangen en nieuwe funderingspalen aangebracht.

Havensteder gaat door met het verbeteren van Vreewijk, maar niet op hetzelfde niveau als in de Valkeniersbuurt. Er zijn goedkopere alternatieven gevonden. Pijnenborg: “We zorgen dat de andere woningen weer minimaal 25 jaar vooruit kunnen, ook qua duurzaamheid en comfort.” Daarbij wordt niet 170.000, maar circa 80.000 euro per woning geïnvesteerd. Woningen verbeteren hierbij naar minimaal energielabel B, waar nodig wordt vochtproblematiek opgelost en per woning wordt gekeken welke ingrepen aan de binnenzijde nodig zijn. Door de extra heffingskorting als onderdeel van Nationaal Programma Rotterdam Zuid kan ook de ‘beeldkwaliteit’ aangepakt worden. Pijnenborg: “Zo gaan we bijvoorbeeld de dakpannen vervangen door keramische pannen en de schuren vervangen in Vreewijk stijl.”

Selectiecommissie

Die typische Vreewijk-stijl was dé reden voor de Belgische Christie Caes om zich aan te melden als nieuwe bewoner. “Op basis van het straatbeeld wilde ik hier wonen. Bij mijn eerste bezoek aan de buurt sprak ik een dame aan. Zij woonde hier al dertig jaar en was zó positief over Vreewijk, haar enthousiasme trok ons over de drempel.” Vanuit Oosterhout kwam ze voor werk naar Rotterdam en vanaf mei woont ze samen in een gerenoveerde woning aan het Reigerpad. Caes: “Ik zocht iets authentieks met een tuin en kwam zo deze huisjes op het spoor. Ik vond ze zo mooi opgeknapt en heb mijn uiterste best gedaan om hier in te komen.”

"Op basis van het straatbeeld wilde ik hier wonen"

Beeld: Florine van Rees

Volgens Caes zijn er in de straat drie koppels teruggekeerd, de rest woont er vanaf dit jaar. Toch spreekt ze over een goede sfeer, saamhorigheid zelfs. “Juist omdat we hier rond dezelfde tijd kwamen. We konden bijvoorbeeld spullen van elkaar lenen tijdens het klussen.” De mix aan mensen noemt ze waardevol. “Er woont hier van alles.”

Het lijkt erop dat er wel degelijk een selectiecommissie aan het werk is, maar of die zo streng is als in de jaren tachtig, valt te betwijfelen. Tijdens de procedure werd Christie veel gevraagd, over werk en privé. “Ik kreeg ook een map mee met informatie over Vreewijk en een toelichting op de Vreewijk regels, zoals de eis je tuin goed te onderhouden.”

In restaurant Roos Marijn in het Witte Paard weet Elsje van Wel – ze woont al 42 jaar in Vreewijk – te vertellen dat vroeger de beruchte juffrouw De Bruin bij de bewoners thuis kwam. “Ze ging met haar vinger over de meubels om te controleren op stof,” vertelt ze met een mengeling van verwondering en trots.

Trots

Die trots typeert de Vreewijker, ook nu nog. Zowel oude als nieuwe bewoners van de Valkeniersbuurt zijn te spreken over staat van de woningen na de renovatie. Ook kwantitatief is de waarde aanzienlijk gestegen: Voor renovatie was de marktwaarde 67.000 euro per woning, na de investering van gemiddeld 170.000 euro per woning is de marktwaarde 107.000 tot 130.000 euro, laat Pijnenborg weten.

De rijksmonumenten in de Valkeniersbuurt kunnen er dus weer even tegenaan. De beeldbepalende bebouwing blijft bestaan. Nu nog iemand die strenger toeziet op het handelen van de bewoners. Van Wel: “Ik was laatst bij een nieuwe bewoner en haar tuin lag vol met tegels. Dat is toch niet te geloven?!”

Dit artikel kwam tot stand in samenwerking met het Nationaal Monumentencongres. Het congres vindt plaats op donderdag 10 november 2016 in de Schouwburg. Het thema dit jaar is ‘Bestaande Waarden en Nieuwe Waardering’.

De sectie Stedelijke Ontwikkeling & Architectuur wordt mede mogelijk gemaakt door AIR, het Architectuur Instituut Rotterdam. (meer info)

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:havensteder, Monumenten, Monumentencongres, Nationaal Monumentencongres, rijksmonumenten en Vreewijk

Secties: Economie en Stedelijke ontwikkeling & architectuur

Mede mogelijk gemaakt door...

De sectie Economie & Ondernemerschap wordt ondersteund door onze partners: Stichting Ondernemerbelangen Rotterdam & Rdamse Nieuwe.

Lees hier en hier wie ze zijn waarom zij Vers Beton steunen.

Klik hier voor meer informatie over partnerschappen.

Contact opnemen over deze sectie? Mail chef Willemijn Sneep.

Mede mogelijk gemaakt door...

De sectie Stedelijke Ontwikkeling & Architectuur wordt ondersteund door onze partner AIR, het Architectuur Instituut Rotterdam. Bezoek de website van AIR.

Lees hier meer over deze samenwerking.

Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • draag inhoudelijk bij aan de discussie (en ja, humor mag, graag zelfs!)
  • blijf on-topic
  • speel op de bal, niet op de man

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *