Erasmus in Rotterdam17 november 2016

Erasmus als Rotterdams boegbeeld, klopt dat wel?

Erasmus wordt heel 2016 gevierd als hét icoon van Rotterdam. Is dat wel op zijn plaats? Ferrie Weeda maakt de balans op en concludeert dat de manier waarop Rotterdam Erasmus claimt wel wat lauwer ingevuld mag worden.

Beeld: Femke van Geffen

Erasmus moet een onlosmakelijke eenheid worden met Rotterdam, vindt Comité Erasmus Icoon van Rotterdam. Daarom vieren we in 2016 het ʻErasmus Jubeljaarʼ. Maar welke eenheid bejubelen we eigenlijk? Wat had Erasmus zelf met zijn geboortestad? En wat is de waarde van zijn gedachtegoed voor het huidige Rotterdam? Hoe kan een vijftiende-eeuwse priester het icoon zijn van een eenentwintigste-eeuwse, superdiverse, rauw-hippe stad?

Jubeljaar. De archaïsche naamgeving geeft al te denken. Bij de term ‘jubelen’ doemen bij mij oudtestamentische taferelen op, categorie ʻjuichend vreugdebetoon als Mozes de Rode Zee splijtʼ. Ik zie ons al gaan over de Coolsingel, extatisch reidansen uitvoerend met onze stadgenoten: “Wees verheugd, Rotterdammer! Het Erasmusjaar is aanstonds! Hef aan uw jubelzang!” En dan onder de hypnotiserende cadans van tamboerijnen en cimbalen door de stad zeulen, met het standbeeld van Erasmus op onze schouders.

Nee, in het Rotterdam van 2016 past geen traditionele cultus. In Roffa worden lauwe fissaʼs gevierd, met beukende bassen en pilletjes voor de geestverruiming. Of er zijn stadsmanifestaties, waarbij de wederopbouw wordt verheerlijkt met een versiering van fluoriserende horrorbabyʼs.

Slechtst mogelijke belichaming

Begrijp me niet verkeerd. Ik hou persoonlijk heel erg van geschiedenis en van jubelzang en van de Bijbel. En als ik zou moeten kiezen tussen clubben met een pil in mʼn mik óf een optocht met citers en triangels, dan kies ik voor het laatste. Ik hou trouwens ook van archaïsch taalgebruik. En ik hou van Erasmus, want zijn humanistische ideeën zijn een belangrijke grondslag van de Westerse intellectuele, tolerante cultuur.

Echter, waar ik van hou en waar het Erasmus-comité van houdt, doet hier niet ter zake. Het gaat om de vraag of Erasmus een icoon van onze huidige stad kan zijn. En het antwoord op deze vraag is: Nee.

Erasmus is te christelijk, te westers, te genuanceerd, te geleerd en te pre-industrieel

Rotterdam is namelijk allesbehalve een bastion van de Westerse intellectuele tolerante cultuur. Rotterdam is multicultureel, prozaïsch en recht voor zʼn raap. Erasmus is de slechtst mogelijke belichaming voor oer-Rotterdamse kenmerken als ʻdynamischʼ, ʻruigʼ, ʻmodernʼ en ʻhipʼ. Erasmus is ʻharmonieusʼ, ʻklassiekʼ en ʻbeschaafdʼ − hij is eigenlijk alles wat het huidige Rotterdam niet is.

Het Rotterdam van 2016 heeft geen dominante cultuur meer; de interesses en referenties van de Rotterdammers lopen mijlenver uiteen. Om in het genre ʻfissaʼ te blijven: van hakken tot rappen en van Bach tot Beyoncé. Het is een uitdaging om de dialoog tussen verschillende groepen Rotterdammers te ontwikkelen en in stand te houden. Erasmusʼ ideeën kunnen hierbij helpen. Zijn ideeën dienen echter losgekoppeld te worden van de historische persoon die in een compleet andere tijd en een compleet andere samenleving woonde.

Erasmus is geen icoon van het huidige Rotterdam. Zijn persoon doet geen recht aan de diversiteit en dynamiek van onze stad. Hij is te christelijk, te westers, te genuanceerd, te geleerd en te pre-industrieel. Slechts bij één groepje binnen de huidige Rotterdamse samenleving past Erasmus echt, namelijk bij een kleine klassiek-georiënteerde Rotterdamse intellectuele bovenlaag, met het Erasmiaans Gymnasium als bakermat. Dit groepje zou moeten toegeven dat Erasmus geen exclusief Rotterdams icoon is, maar een symbool van Westerse cultuur dat de stad overstijgt. Erasmus is, als uitgesproken vertegenwoordiger van de christelijke en classicistische tradities, vooral een icoon van een internationale Westerse academische elite.

Lees ookErasmus in RotterdamWetenschap en onderwijsDe opvoeding van toekomstige politiciOf: Waarom Jordy Dijkshoorn de hedendaagse Erasmus is volgens Jan Bransen

Harmonieuze humanist in arbeidersstad

Was Erasmus dan ooit wél het icoon van onze stad? Ja, zeker weten! In een ver, ver verleden ontwikkelde Rotterdam een ware cultus rondom zijn persoon. Erasmus was een perfect marketinginstrument voor het vroegmoderne Rotterdam, dat een bloeitijd beleefde van grofweg 1570 tot 1770. Hiervan is Hendrick de Keysers standbeeld uit 1622 een tastbaar bewijs. Echter, het Rotterdam van 1466 waarin Erasmus zélf werd geboren, was een plaatsje van niks. In deze periode waren Delft en Dordrecht de machtigste steden. Het is mij dan ook een groot raadsel waarom Erasmus besloot zijn onbeduidende geboorteplaats in zijn naam te verwerken. Misschien wilde hij er de nadruk op leggen dat hij − onwettig kind afkomstig uit een armetierig gat − zich op eigen kracht had ontwikkeld tot wereldberoemd geleerde? In ieder geval verliet hij Rotterdam toen hij vijf was. Hij zou nooit meer terugkeren, niet eens voor één bezoek. Voor een ʻecht Rotterdams icoonʼ legde Erasmus dus wel erg weinig interesse voor zijn geboorteplaats aan de dag.

 

Tuurlijk mag Rotterdam wel een klein beetje harmonieuzer, klassieker en beschaafder

In de Gouden Eeuw was de harmonieuze, klassieke en beschaafde Erasmus begrijpelijkerwijs een perfect icoon voor het opkomende Rotterdam. Maar eind negentiende eeuw verloor Erasmus zijn vanzelfsprekende status. Rotterdam transformeerde in een rauwe, industriële havenstad en de nieuwe symbolen werden schoorstenen, spoorviaducten en stoomschepen. En nu, anno 2016, heeft Rotterdam het post-industriële tijdperk betreden. De stad wordt zachter, creatiever en wellicht ook intellectueler. Rotterdam heeft weer meer oog voor het verleden en een herwaardering voor Erasmus hoort daarbij. Hierin past ook het hagelnieuwe kunstwerk, dat Erasmusʼ geboortehuis markeert, en het opnieuw aanbrengen van goudverf op de sokkel van het Erasmusbeeld van De Keyser.

Tuurlijk mag Rotterdam wel een klein beetje harmonieuzer, klassieker en beschaafder. En daarom is het heel goed dat de Erasmus Expierence is geopend in de bibliotheek. Hier worden bezoekers gestimuleerd om weloverwogen hun mening te vormen, geassisteerd door enthousiaste medewerkers. Toch is het nog iets te braaf naar mijn idee.

Beeld: Femke van Geffen

Urban rip-off video-meme

Ik wil dat juist de ruigste Rotterdammers kennisnemen van het gedachtegoed van Erasmus. Daarom ten slotte een controversieel voorstel. Want hoe bereik je de mensen die het meest gebaat zijn bij Erasmusʼ ideeën van vrede en respect? Daar zijn onorthodoxe methodes voor nodig. Stel je een groep hangjongeren voor. Een middeleeuwse, seksloze fatsoensrakker, die ze de boodschap van dialoog, tolerantie en persoonlijke ontwikkeling brengt − dat gaat ʼm voor deze groep niet worden. Daarom pleit ik voor een urban Erasmus rip-off, een video-meme, genaamd Smartassmus de Roffa-kil.

Smartassmus de Roffa-kil is een klein bronsgroen animatiefiguurtje. Hij is onmin lauw en streetwise. Smartassmus geeft tips over hoe je moet leren, en over hoe je moet omgaan met meisjes, met je ouders en met de politie. Smartassmus wordt de billenmattie van alle Rotterdamse jongeren, want zijn coole toriʼs zijn ook nog fatoe.

Smartassmus de Roffa-kil zegt: “Het is chill om slim te zijn, en het is slim om chill te zijn.” De ruigste gasten zijn om − Rotterdam heeft zijn icoon hervonden.

Reageer of deel op Social Media

Tags:Desiderius Erasmus en jubeljaar

Sectie: Erasmus in Rotterdam

Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • draag inhoudelijk bij aan de discussie (en ja, humor mag, graag zelfs!)
  • blijf on-topic
  • speel op de bal, niet op de man

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *