Stedelijke ontwikkeling & architectuur10 november 2016

Henk Ovink: “Elke Nederlander zou Water als schoolvak moeten krijgen”

Interview met Nederlands eerste internationale Watergezant

Aan de vooravond van het Stadmakerscongres spreekt Vers Beton met Guest Urban Critic Henk Ovink. Voor het ministerie van Infrastructuur en Milieu is hij Nederlands eerste Watergezant. Hij vertelt uit ervaring hoe je met innovatie en samenwerking lokale overheden kunt veranderen. 

Beeld: Martijn Koolstra

U bent sinds 2015 Nederlands eerste Watergezant. Wat houdt dat in?

“Water is de grootste crisis van de wereld. Dat zeg ik niet alleen, dat zeggen het Wereld Economisch Forum en anderen met mij. Het op een goede en duurzame manier omgaan met water is één van de grootste opgaven van deze tijd. Negentig procent van alle rampen is watergerelateerd, veertig procent van de wereldbevolking wordt erdoor bedreigd. Watercrisis heeft een directe sociale impact. In landen waar huishoudens niet vanzelfsprekend zijn voorzien van stromend water, zijn het de meisjes en vrouwen die water halen. Als er betere watervoorziening komen, hebben zij tijd om naar school te gaan of te werken. Water is energie, voedsel en emancipatie. Kortom, water verbindt ons allemaal, maar water is ook een dodelijke kracht.”

“Als watergezant reis ik de wereld over om aan meer waterbewustzijn te werken, partnerships op te zetten en nieuwe projecten te starten die helpen de wereld te overtuigen dat het niet alleen anders moet, maar ook anders kan. Nederland – en de Nederlandse watersector – speelt daarbij een cruciale rol. Wij leven en werken al eeuwen met water en kunnen onze kennis en expertise goed verbinden wereldwijd.”

Zijn Rotterdammers zich voldoende waterbewust?

“In Rotterdam is water prachtig dominant in de stad: de haven is nog steeds één van de grootse havens van de wereld en als het hard regent stromen de straten vol. De risico’s van water zijn in deze stad daardoor erg zichtbaar en tastbaar. Dat biedt mooie kansen om er zelf mee aan de slag te gaan en dat zie je in Rotterdam ook gebeuren. Rotterdammers hebben een groot waterbewustzijn, groter dan veel andere plekken de wereld, maar het kan beter.”

“Voor Nederlanders geldt in het algemeen dat ze water vanzelfsprekend vinden. Daarin schuilt een risico, want hoe goed onze maatregelen ook zijn, leven met water houdt nooit op. We moeten blijven investeren en innoveren beneden de zeespiegel, naar de toekomst blijven kijken. De overstroming van het Amsterdamse VU-ziekenhuis vorig jaar was weliswaar geen gevolg van regen of klimaatverandering, maar het liet in één keer de enorme kwetsbaarheid van onze fysieke infrastructuur zien. Noodaggregaten staan in kelders! Moet je voorstellen wat hiervan de gevolgen zijn bij een overstroming.”

“Wij Nederlanders zien vaak niet eens meer hoezeer water onderdeel is van onze cultuur. We zijn haast vergeten hoeveel we hebben moeten investeren om op dit stuk land te kunnen leven. Water zou een verplicht vak op school moeten zijn, we moeten allemaal van jongs af aan over water leren.”

"We zijn vergeten hoeveel we hebben moeten investeren om op dit stuk land te leven"

Water als vak op school?

“Ja, daar ben ik een groot voorstander van. Want je begrijpt het beter als je erover praat en erover leert. Je ziet dan de kracht van water én ook de risico’s, het gevaar. Bovendien ligt in Nederland het lesmateriaal voor het oprapen. Nederland is gemaakt van water: onze steden hebben we ontwikkeld op de kruispunten van water. De Maeslantkering of de Zandmotor zijn bij uitstek locaties voor spannende schoolexcursies.”

Hoe kan wateronderwijs bijdragen aan een beter leefklimaat en sociale cohesie in de stad?

Meer bewustzijn leidt tot een ander gedrag en ander gedrag leidt tot een andere stad. Rotterdam wordt immers niet alleen gemaakt door de overheden, maar juist door de mensen, het bedrijfsleven, diverse organisaties en communities. Uit de samenwerking tussen al die Rotterdammers ontstaan waanzinnig innovatieve ideeën. Een prachtig voorbeeld is het Rotterdamse waterplein, waar het aangename – skaten, basketballen – wordt verenigd met het nuttige: een waterreservoir. Het draagt bij aan waterveiligheid én een betere leefkwaliteit.”

Beeld: Martijn Koolstra

"Het is gelukt om met honderden communities een federale overheid te veranderen!"

En internationaal gezien? Van welke praktijk kunnen Nederlandse stadmakers iets leren?

“Dan kan ik niets anders noemen dan mijn eigen project in Amerika: Rebuild by Design. Niet omdat er geen andere goede voorbeelden zijn, maar van dit project ken ik de impact het beste. Het is gelukt om met honderden organisaties, geleid door ontwerpers en met communities in de wijken, onderzoekers, bedrijven en bestuurders, de federale overheid te veranderen.”

Nadat orkaan Sandy in 2012 hele stukken stad in de VS onder water had gezet, werd Ovink vanuit het ministerie van IenM gedetacheerd als adviseur voor de Amerikaanse Federale Overheid. Onder de naam Rebuild by Design schreef hij een competitie uit waarvoor een miljard dollar beschikbaar kwam.

Ovink bedacht een prijsvraag die geënt was op samenwerking – van overheden, maatschappelijke organisaties, activisten, deskundigen, slachtoffers, verzekeraars. Iedereen moest meedoen. Het project leidde tot tien projecten verspreid over de staten Connecticut, New Jersey en New York. Zeven van deze projecten worden momenteel uitgevoerd.

Wat maakte het project Rebuild by Design een succes?

“Ten eerste was er een enorme urgentie. Maar vooral was er president Obama – wat gaan we hem missen – die zei: ‘Ik moet en wil naar die toekomst toe. Help mij te innoveren.’ Dat heb je nodig, anders schiet iedereen in de reflex om snel de boel te repareren zonder te anticiperen op de volgende ramp. Ik wilde niet alleen nieuwe plannen maken, maar ook het proces veranderen en een cultuur van samenwerking creëren en voor een deel institutionaliseren. Dat is niet makkelijk, want hoe meer partijen je betrekt, hoe meer dat leidt tot aanpassingen. Aanvankelijk werd mijn team gek van me, maar die aanpak leidde er uiteindelijk toe dat ze altijd adaptief en flexibel waren én enorm dedicated. Iedereen was doordrongen van het idee: we gaan de wereld veranderen!”

“Daarnaast is het belangrijk om vertrouwen op te bouwen. Wat ook heeft geholpen, is dat Rebuild by Design geen overheid, NGO of maatschappelijke organisatie was. Zo konden we een speelveld creëren waar iedereen vanuit vertrouwen kon samenwerken. Langzamerhand werd de coalitie steeds groter en gingen mensen vóór ons rennen, in plaats van tegengas geven. Op dat moment ontstaat een enorme dynamiek en die moet je vasthouden. Dat is de crux. Mensen continue betrokken houden, positie geven en laten excelleren.”

Tot slot, Rotterdam zit in de lift. Wat moeten we doen om dit succes te continueren en iedereen ervan te laten profiteren?

“Dat vind ik een ingewikkelde vraag. Want uiteindelijk is een stad meer dan de som van de onderdelen. Het raakt aan economische, politieke, sociale en culturele kwesties. Eén ding is zeker: de uitdagingen worden niet kleiner. Dat het gisteren beter ging dan eergisteren wil niet zeggen dat dit morgen ook het geval is. Morgen is echt ingewikkelder.”

“Essentieel is in ieder geval dat Rotterdam de enorme maatschappelijke innovatiekracht die het in zich heeft, koestert en versterkt. Als iedereen van deze noodzaak is doordrongen, dan is de kans het grootst dat het succes van Rotterdam doorzet en evolueert. Deze stad heeft met de enorme opgaven én de waanzinnige partners en partijen een fantastische kans: de Rotterdamse veranderkracht ligt werkelijk voor het oprapen!”

Lees ookStedelijke ontwikkeling & architectuurDit zijn de stadmakers van Rotterdam!

Het Stadmakerscongres is een Rotterdamse traditie aan het worden. Voor de derde keer organiseert AIR deze bijeenkomst voor iedereen die zich betrokken voelt bij het maken van de stad. Discussies en gesprekken komen op gang middels een dagprogramma met lezingen, workshops en rondleidingen. Het congres vindt plaats op 11 november in de Rotterdamse Schouwburg. 

De sectie Stedelijke Ontwikkeling & Architectuur wordt mede mogelijk gemaakt door AIR, het Architectuur Instituut Rotterdam. (meer info)

Reageer of deel op Social Media

Tags:innovatie, onderwijs, orkaan Sandy, overstroming, stadmakerscongres, water en Watergezant

Sectie: Stedelijke ontwikkeling & architectuur

kaart: Schouwburgplein, Rotterdam, Nederland

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • draag inhoudelijk bij aan de discussie (en ja, humor mag, graag zelfs!)
  • blijf on-topic
  • speel op de bal, niet op de man

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *