voor de harddenkende Rotterdammer

In alle opzichten is het Woonreferendum van aankomende woensdag een fascinerende exercitie. Peter van Heemst belicht de haken en ogen van alle kanten.

Peter van Heemst
Peter van Heemst Beeld door: beeld: Jeroen Van de Ruit

Voor de tweede keer in ruim twintig jaar wordt in onze stad via een referendum aan de kiezers een oordeel gevraagd. In 1995 ging het over de stadsprovincie, nu over de Woonvisie. Ingewikkelde kwesties, beide keren. Kwesties die de tegenstanders weten terug te brengen naar een simpele hamvraag. Toen: gaan we Rotterdam opheffen? Nu: gaan we 20.000 goedkope huurwoningen slopen?
Het referendum over de stadsprovincie werd een groot succes. Het was week in, week uit the talk of the town. De opkomst was hoog en de uitslag luid en duidelijk: 86 procent van de Rotterdammers moest niets van de stadsprovincie hebben. Houdt de Woonvisie de Rotterdammers ook echt bezig?  Dat vraag ik me al weken af. Wat wordt het woensdag 30 november: een fotofinish of een afgetekend voor of tegen? Gaat Leefbaar Rotterdam-wethouder Schneider de uitslag overleven? En hoe voeren de Rotterdamse politieke partijen campagne, snoeihard of subtiel?
Het spannendst is natuurlijk de uitslag. Ik durf geen voorspelling te doen. Eerste en grootste obstakel is de drempel van 30 procent, die gehaald moet worden om er een rechtsgeldig referendum van de maken. Of dat gaat lukken, is een uiterst onzekere bedoening. Alleen al door de aantallen: 500.000 Rotterdammers mogen gaan stemmen. Er moeten er dus 150.000 de moeite nemen om dat daadwerkelijk te gaan doen.
Maar er is meer. De voorstanders kunnen, en dat is hun volste recht, simpelweg thuisblijven in de hoop dat daarmee de opkomst onder de 30 procent blijft steken. Dan hebben de tegenstanders alleen daardoor al het nakijken. Strategisch thuisblijven, heet dat. Even voor de duidelijkheid: als de voorstanders van het Oekraïneverdrag niet naar de stembus waren gegaan, dan was de kiesdrempel niet gehaald en had het leven van het kabinet en het CDA, maar ook van de EU en de Oekraïne er nu een stuk relaxter uitgezien.

Kort aandacht voor de positie van wethouder Schneider, die de Woonvisie beschouwt als de kroon op zijn bestuurlijke werk. Hoe zei hij dat ook alweer: het is zijn pièce de résistance. Geen echte Leefbaar-taal, maar ik begrijp wat hij bedoelt. Moet hij opstappen als Rotterdam zijn plannen afwijst? Niet per se. Ik ga even terug naar het eerste Rotterdamse referendum. PvdA-wethouder Hans Kombrink deed wekenlang zijn stinkende best Rotterdam ja te laten zeggen tegen de stadsprovincie. Nadat de uitslag binnen was, bleef hij vrolijk wethouder. Wel ging een collega-wethouder in plaats van Kombrink daarna de contacten met de buurgemeenten behartigen. Maar dat was niet echt een straf. In eindeloze overleggen met de regio heeft de doorsnee Rotterdamse wethouder sowieso weinig zin.
Of Schneider ook zo makkelijk wegkomt met een negatieve uitslag is de vraag: er wordt op hem geloerd. Door de oppositie, de SP voorop, die zijn bloed wel kan drinken. Door de media, die (ik vat het nu maar even kort samen) hem niet de meest productieve wethouder van Rotterdam vinden. En zeker door het overgrote deel van zijn eigen fractie die hem in mei 2014 helemaal niet zagen zitten als beoogd wethouder. Dankzij een coup van drie Leefbaar-dissidenten en de voltallige oppositie belandde hij als een duveltje uit een doosje op een wethouderszetel. Er zijn dus rekeningen te vereffenen. Het verwerpen van de Woonvisie zou de perfecte stok zijn om de hond te slaan.
Spannend is ook wat SP, NIDA en de PvdA doen als de Rotterdammers achter de Woonvisie gaan staan. Deze drie partijen zijn de motor van het verzet tegen de plannen van wethouder Schneider. Wat als hij wél en zij níet hun zin krijgen? Leggen zij zich dan inhoudelijk neer bij hun nederlaag? Gaan ze dan schoorvoetend instemmen met de sloopplannen van 20.000 woningen, het meest gevreesde en gehate onderdeel uit de Woonvisie? Ik zou denken dat die koerswijziging de enige correcte reactie is. Vast even slikken, maar wie bij een referendum zijn billen brandt, zal op de blaren moeten zitten. Dat geldt bij een Nee voor de bondgenoten van de wethouder, Leefbaar Rotterdam, D66 en CDA, dat geldt bij een Ja dus ook voor zijn tegenstanders.

Hoe is Schneider in de aanloop naar referendum-dag bezig? Hij doet zijn best. Zeker. Met een interviewtje hier en een praatje daar. Maar op de markten ben ik hem nog niet tegen gekomen. Hij trekt niet met een Lang Leve De Woonvisie-karavaan van straat naar straat, van buurt naar buurt. Passie en strijdlust, ooit wapens van Leefbaar Rotterdam, lijken te zijn gedoofd. Erger nog, in een gesprek met Trouw hoorde ik hem afgelopen donderdag verzuchten: “Veel angst komt omdat mensen niet goed op de hoogte zijn van wat er in mijn Woonvisie staat.” Hét regenteske argument bij uitstek. De mensen zijn onkundig en ik ga het ze nog een keer uitleggen.
Tot slot de campagne. Het sterkst vind ik die van de PvdA (tegen de Woonvisie) en die van D66 (voor de Woonvisie). Waarom is die van de PvdA ijzersterk? Omdat de oproep om tegen te stemmen, is voorzien van een foto van de bekendste Leefbaar-wethouder, Joost Eerdmans. Hij heeft een bord in de ene hand met daarop de tekst “WEG WEZEN” en met de andere wijst hij mensen de deur. “Leefbaar jaagt Rotterdammers de stad uit” staat er voor de zekerheid bij. Het is helder, duidelijk en beeldend.
D66 verbreedt de campagne en komt met positief nieuws. Dat het om de sloop van 20.000 woningen gaat, laat ze handig links liggen. Zij houdt het bij een blije en opgewekte boodschap: “Maak de stad diverser, levendiger en duurzamer.” Taal die de D66-kiezers vast en zeker aanspreekt.
Toch een voorspelling dan maar aan het slot? Ik denk dat de opkomst nét niet gehaald wordt. Dat Schneider blijft zitten. De Woonvisie wordt aangenomen. En de strijd over de sloop van 20.000 woningen weer volop terugkomt in de gemeenteraadscampagne van 2018. Maar ik zit er graag helemaal naast. Dat wel.

Vers Beton heeft jouw support nodig!

Voordat je verder leest: Vers Beton kan alleen blijven bestaan dankzij support van onze lezers. Maak jij ook onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk?

Nee, ik lees eerst het stuk verder
peter-van-heemst

Peter van Heemst

Peter van Heemst was Staten-, Tweede Kamer-, gemeenteraadslid en in 2006 lijsttrekker van de PvdA in Rotterdam. Tegenwoordig is hij onder meer politiek analist van Vers Beton.

Profiel-pagina
Jeroen van de Ruit kopie

Jeroen Van de Ruit

Profiel-pagina
Lees 14 reacties