Stedelijke ontwikkeling & architectuur23 december 2016

Kerk in Uitvoering: verbouwing voor een kerk van de toekomst

De kerstnachtviering is ook in de gereformeerd-vrijgemaakte kerk aan de Simonstraat drukbezocht. Walter de Vries irriteert zich op dergelijke avonden des te meer aan de slechte logistiek van het gebouw. Maar niet lang meer: op eigen initiatief kreeg de kerk bijna vijf ton bijeen voor een verbouwing in 2017. 

Via een onopvallende zijdeur van de kerk komen we in een smalle gang die naar zowel de kerkzaal als de ontmoetingsruimte leidt. Walter de Vries, lid van deze gereformeerd-vrijgemaakte kerk en mede-initiator van de verbouwing ervan, licht toe: “Op zondagen moet dus iedereen vanuit de kerkzaal via dit smalle gangetje naar de ontmoetingsruimte om een kop koffie te drinken.” Nee, handig is dat niet met wekelijks zo’n 200 kerkgangers. We gaan zitten in de ontmoetingsruimte die tevens dienstdoet als crèche op zondagen tijdens de dienst. Walter: “Kijk, en hier komt de nieuwe entree.” Vanaf het Waterplein – pal naast sportcentrum David Lloyd en het Grafisch Lyceum Rotterdam – komen kerkbezoekers vanaf volgend jaar binnen in een ruime foyer. Die biedt vervolgens toegang tot de kerkzaal. Een veel logischer keuze, inderdaad, maar het realiseren ervan is een tweede.

Beeld: Jasmijn Krol

Wanneer ontstond het plan om de kerk te gaan verbouwen?

“Zo’n idee wordt geboren. Iedereen ziet dat het gebouw versleten is. Het is een oud pand, het ruikt muf en de stuc komt van de muren. Na de bouw in 1953 is er alleen in de jaren tachtig nog iets aan gedaan, de systeemplafonds zijn toen aangebracht bijvoorbeeld. Daarna niets meer. Daarbij is de functie van kerkgebouwen vandaag de dag anders dan 65 jaar geleden. Het gebouw functioneert daarom niet goed meer. Een paar mensen namen uiteindelijk het initiatief voor de verbouwing. Zo is er onder onze leden een architect die afstudeerde op de Pauluskerk. Hij was zeer gemotiveerd. Toen zijn we voorstellen gaan uitwerken. Na een tijdje gaf het kerkbestuur hier formeel de opdracht voor. Het is een project dat we met eigen mensen en middelen realiseren.”

Ik las dat er vijf ton nodig is. Dat is veel geld. Waarom is een verbouwing de beste oplossing voor de kerk?

“Het is uiteindelijk 4.5 ton geworden, we hebben de begroting en het plan iets aangepast. Natuurlijk stelden we onszelf eerst vragen: moesten we niet naar een ander gebouw verhuizen? Nee, want we vinden dit een waardevolle plek. We besloten het te verbouwen. Ruim tweeënhalf jaar geleden begonnen we met werven, we gaven onszelf twee jaar. Er was al een kleine ton beschikbaar uit de onderhoudspot van de kerk. Uit de gemeente kregen we een kleine twee ton bijeen en uit diverse fondsen nog 25.000 euro. We schreven andere kerken in Nederland aan en dat leverde nog eens 80.000 euro op. Tot slot organiseerden we kleine acties: de verkoop van boeken en cd’s die leden meebrachten, een oliebollenactie, een squashtoernooi. Bij twee jaar zaten we net niet op het beoogde bedrag, dus plakten we er nog een half jaar aan vast.”

De afgelopen jaren sprokkelden leden het geld bijeen voor de grootse verbouwing. De kostenbesparing van een halve ton zit ‘m in het niet verplaatsen van een dragende muur. 

Beeld: Jasmijn Krol

Het gebouw wordt grondig aangepakt. Hoe zit dat met het aanbod van de kerk zelf, krijgt dat ook een opfrisbeurt?

“Natuurlijk kijken we waar nu behoefte aan is. We willen de kerk en het gebouw letterlijk en figuurlijk openen voor de stad, daar is de centrale ingang een voorbeeld van. Daarnaast willen we ook de gemeenschap belangrijker maken. Vroeger kwamen leden de kerk binnen, gingen direct zitten op een bankje – vaak nog met de jas aan – en luisterden vervolgens. Tegenwoordig zijn kerken veel meer gericht op ontmoeting, dialoog.Tegenwoordig duren de gesprekken na de dienst vaak net zo lang als de dienst zelf. Het gebouw in z’n huidige vorm leent zich daar niet voor.”

Hoe moet het gebouw straks voor meer ontmoeting zorgen?

“In de huidige opstelling in de kerkzaal zitten de mensen achterin de zaal dichter bij de uitgang dan bij de koffie. De ontmoetingsruimte is te klein en slecht bereikbaar. Omdat iedereen door de kerkzaal via het smalle gangetje naar de foyer moet, ontstaat er een opstopping. Voor bezoekers achterin de zaal is dat niet direct uitnodigend.”

“Terwijl ook de mensen achterin zich welkom moeten voelen, vooral als ze nieuw zijn of eens langskomen omdat ze geïnteresseerd zijn. Vandaar dat de hoofdingang wordt gekoppeld aan de foyer. Onderweg naar de uitgang pakken mensen dan veel makkelijker een kopje koffie mee.”

"Tegenwoordig duren gesprekken na de dienst vaak net zo lang als de dienst zelf"

En de kerkzaal zelf wordt ook anders ingedeeld?

“Ja, de kerkzaal is nu lang en smal. Nu kijk je dus – vooral als je achterin zit – tegen heel veel ruggen aan. De preekstoel verdwijnt, die creëert zo’n afstand. In de plaats daarvan komt er een podium in het midden van de zaal. Zo is er tijdens de dienst meer nabijheid.”

Op zondag is het hier voor de kerk een drukte van jewelste, maar door de weeks zie je er niemand. Kan het gebouw niet beter worden benut?

“Ja, je hebt helemaal gelijk. Op weekdagen gebeurt hier niets. Dat willen we graag veranderen, maar het is mede afhankelijk van leden die hierin initiatief nemen. Onze dominee gaf aan hier na de verbouw te willen werken, zodat het gebouw ook doordeweeks open is. Een ander lid, een ZZP’er, gaf aan hier dan ook wel te willen zitten. Hij is belastingadviseur en zou mensen uit de buurt kunnen helpen met hun belastingzaken. Dat zou geweldig zijn, dat mensen uit de buurt hier terecht kunnen met vragen.”

Het liefst zou Walter alles zelf oppakken, vertelt hij. Daar is alleen geen tijd voor. Hij heeft een baan als planoloog bij de Gemeente Rotterdam.

Walter: “Voor de meeste leden geldt dat ze een baan hebben. Daarnaast moeten ze dus de tijd vinden om dergelijke initiatieven op te pakken. Ook daarom vind ik het belangrijk om aansluiting te vinden bij andere organisaties in de stad en buurt. We hebben gesprekken gehad met de voedselbank: de kerk zou een ophaalpunt kunnen zijn. We willen niet alles zelf bedenken, maar ook anderen bevragen: welke mogelijkheden zien zij? We hebben straks een grotere keuken die zich beter leent voor het koken van buurtmaaltijden, bijvoorbeeld.”

“Het kerkgebouw is uiteindelijk een middel. Wat we bieden is niet per se gebonden aan een plek, maar het ís wel een bijzondere plek in de stad: dichtbij het centrum, het station, scholen. Het prikkelt om daar iets mee te doen.”

Beeld: Jasmijn Krol

Wat is nu de toegevoegde waarde van deze kerk in de buurt?

“Nu is het aanbod erg intern gericht. We hebben 380 leden, waarvan driekwart actief. De gemiddelde leeftijd ligt rond de dertig, dat is jong ja. Leden komen vooral uit Rotterdam Noord. We hopen dat de rol in de buurt verandert na de verbouwing. Mijn droom is dat de kerk zal functioneren als een inloophuis voor de buurt. Met huiswerkbegeleiding voor kinderen, of mensen die hebben gesport bij David Lloyd en vervolgens hier komen om te werken aan hun geestelijke conditie, zoals door meditatie. Er komt hier op dit plein een divers publiek, daar kunnen we veel meer mee.”

Dus je pleit voor een diverse randprogrammering van de kerk?

“Ha, ja. We kunnen het inderdaad randprogrammering noemen. Maar ik zou het liever omdraaien: de dienst is steeds meer de randprogrammering en de andere activiteiten de basis. De wereld is er niet voor de kerk, de kerk is er voor de wereld. Jezus wilde de mensen ontmoeten. De kerk moet ook meer naar buiten gericht zijn. Veel leden zijn al op allerlei vlakken actief zijn: ze helpen bij de voedselbank, zijn mantelzorger of werken met ex-gedetineerden. Die activiteiten mogen groeien.”

"De kerk is een oefenplek om om te gaan met verschillen tussen mensen"

Je bent erg betrokken bij de kerk en de verbouwing. Wat betekent deze plek voor jouzelf?

“De plek hangt samen met wat de kerk voor mij betekent. Ik ben blij met mijn geloof en met God, dat gun ik iedereen. We spreken elkaar hier aan als broeders en zusters: je zoekt elkaar niet uit, maar krijgt elkaar en hebt het met elkaar te doen. Dat onvoorwaardelijke vind ik mooi en belangrijk. Iedereen is welkom, er zijn geen verschillen in inkomen of kleur. Alle leden hebben koffiedienst, zowel arts als vluchteling. Dat heeft de samenleving nodig. De kerk is een oefenplek om om te gaan met verschillen tussen mensen. Dat wil niet zeggen dat we hier nooit bonje hebben, maar we hebben altijd een gemeenschappelijk doel dat verenigt. Ja, weet je wat deze plek voor mij is? Een wekelijkse reset. Ik ben hier bijna elke zondag. Je leert dan weer even door Gods perspectief naar jezelf en de mensen om je heen te kijken. Dat is de betekenis van deze plek voor mij.”

Je groeide op in Wageningen en studeerde Bouwkunde in Delft. Je hebt dus al verschillende kerken gezien. Hoe was het om tot deze kerk toe te treden?

“Ik heb deze kerk als laagdrempelig ervaren. Nieuwe leden worden tijdens de dienst welkom geheten. Iedereen wordt ingedeeld in een kleiner groepje dat eens in de twee weken bij elkaar komt, om samen te eten en uit de bijbel te lezen. Er zijn in totaal zestien groepen. Zo worden de banden sneller verstevigd.”

Walter vertelt verder. Over hoe de kerk een plek in de samenleving kan zijn, een plek voor bewustwording. Over de marathon van dit jaar: ze organiseerden speciaal voor deelnemers een korte ochtenddienst. Daar kwamen nieuwe mensen op af, zoals een jongen wiens vader onlangs was overleden. Voorafgaand aan de marathon wilde hij daarbij stilstaan. Hij vertelt over de vertaalkamer die de kerk heeft, speciaal voor asielzoekers in de kerk die nog niet goed Nederlands spreken. Walter benadrukt het belang én de uitdaging van vergevingsgezindheid. De voorbeelden zijn verweven met allerlei maatschappelijke kwesties. Maar eerst is het feest, tijdens de kerstnachtdienst op 24 december, zijn verjaardag. De kerk is dan voller dan ooit. Dit jaar voor het laatst in de traditionele opstelling.

Beeld: Jasmijn Krol

Hoe ziet de planning voor de verbouwing er nu uit?

“Als we op 1 maart 2017 beginnen, dan zou het in de zomer voltooid moeten zijn. De verbouwing zelf duurt ongeveer vijf maanden en tijdens de periode gaan wij naar de kerk aan de Noordsingel. Binnenkort krijgen we een update over de planning van de aannemer. Natuurlijk moet het gebouw eerst nog helemaal leeg, wat dacht je van die veertig kerkbanken?!”

Waar gaan die eigenlijk heen, die banken? Komen ze terug?

“Dat is nog de vraag. Moeten het banken of stoelen worden, wat denk jij? Ik ben voor banken. Dat heeft iets collectiefs. Op een stoel zit je alleen, op een bank zit je samen. Bovendien passen er met bankjes veel meer mensen in de kerk.”

En als het aan Walter ligt komen er na de verbouwing steeds meer mensen naar de kerk aan de Simonstraat. De bankjes moeten dus blijven.

De sectie Stedelijke Ontwikkeling & Architectuur wordt mede mogelijk gemaakt door AIR, het Architectuur Instituut Rotterdam. (meer info)

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:architectuur, Gereformeerde kerk Vrijgemaakt, interview, kerk en verbouwing

Sectie: Stedelijke ontwikkeling & architectuur

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *