Stedelijke ontwikkeling & architectuur19 december 2016

Welkom, vreemdeling! (Ramp)toerisme in Rotterdam

75 jaar wederopbouw én 75 jaar stadspromotie

Het jaar is bijna ten einde, en daarmee ook de viering van 75 jaar wederopbouw Rotterdam. In het laatste artikel uit de serie belicht Paul Groenendijk de Rotterdamse stadspromotie: die gaat verder terug dan hij dacht.

Rotterdam vierde de stad het afgelopen jaar, dat zal weinigen zijn ontgaan. Dat dit naar aanleiding van 75 jaar wederopbouw was, was misschien minder evident met zeer uiteenlopende activiteiten, van een ‘Domino Day’ tot de versierde Erasmusbrug. Maar laten we niet te kritisch zijn: een beetje Rotterdampromotie kan immers nooit kwaad, en aandacht voor de wederopbouwarchitectuur zeker niet. Die promotie van de wederopbouw bestaat al sinds de jaren veertig, zoals ik in een eerder artikel over de Wederopbouwritten beschreef. Eerder zelfs dan ik dacht: het vieren van de wederopbouw gebeurde niet sinds 1946, maar al vanaf 1941.

Het toerisme stond tijdens de Tweede Wereldoorlog niet geheel stil

Tijdens mijn zoektocht naar informatie over expeditiehoven en de opzet van Rotterdamse winkelgebieden vond ik een verwijzing naar een publicatie over de noodwinkelcomplexen uit 1941. Die noodwinkels stonden model voor de Lijnbaan, de meest uitgewerkte variant van de expeditiestraat. Vooral noodwinkels aan de Coolsingel en het complex aan de Jongkindstraat ter plekke van het huidige NAi – pardon HNI – dienden als voorbeeld. De betreffende publicatie heet Hier! Niet elders en is uitgegeven “met instemming en medewerking van de Rotterdamsche Middenstandsvereniging ‘Handel en Nijverheid’” door Drukkerij Varia. Het boekwerkje verscheen in juli 1941 en werd gratis verspreid onder adverteerders en ondernemers. Het bevat enkele uitgebreide beschrijvingen van de noodwinkelcomplexen.

Natuurlijk is er ook aandacht voor de wederopbouwplannen van ir. Witteveen, toen nog voor een stad met een miljoen inwoners. Zoals bekend gingen die plannen niet door en nam Van Traa het over. Maar het enthousiasme over de bouwplannen in het centrum en de woningbouw aan de Goudsesingel en in Oud-Mathenesse is er niet minder om.

Beeld: Platform Wederopbouw Rotterdam

Het meest curieus aan het boekje is toch wel het hoofdstuk Welkom, vreemdeling! Hieruit is af te leiden dat het toerisme tijdens de Tweede Wereldoorlog niet geheel stilstond. Iets dat ik eerder al ontdekte bij bestudering van het oeuvre van Sybold van Ravesteyn, die in 1942 een propagandawagen voor de VVV in de provincie Utrecht ontwierp.

Ramptoerisme?

De opgewekte tekst in het bovengenoemde hoofdstuk, ongetwijfeld door een snelle reclamejongen geschreven, is het waard om integraal te citeren. Wat een ronkende beschrijvingen, wat een optimisme.

Welkom vreemdeling!

Sedert vorig jaar zomer zijn de omstandigheden in Rotterdam wel zeer veranderd en wie dit seizoen op zijn vacantie-tocht de Maasstad met een bezoek vereert, zal ongetwijfeld de handen inéén slaan van verbazing over de geleverde prestaties en hij zal ze een bewijs vinden van onuitbluschbare energie en van rechtgeaard optimisme. Dit jaar alweer kan de Maasstad den vreemdeling een welkom toeroepen, niet alleen, omdat de Vereeniging voor Vreemdelingenverkeer dit prettig vindt, maar omdat er werkelijk veel te zien en te bewonderen valt.

Beeld: Stadsarchief Rotterdam

Buitenlandse reizen zitten er in deze tijd vaak niet in en dus zijn Nederlanders beperkt tot vakanties in eigen land. In Rotterdam is gelukkig genoeg te zien, zo vertelt het boekje.

(…) hun staat een groote verrassing te wachten, want de Maasstad ontplooit zich met enorme veerkracht. De toerist zal bewonderen de vele nieuwe nood-winkelbedrijven, die bewijzen, wat in oorlogstijd met beperkte bouwmaterialen is te bereiken; hij zal zijn schreden richten naar dat grandiooze werk, dat Maastunnelbouw heet.

Gezellig op familiebezoek in een stad waar met één klap 80.000 mensen dakloos waren geraakt

Wat is er een hoop te zien: een stuk Bijenkorf, de contouren van imposante nieuwe wegen, heipalen van de nieuwe Rotterdamsche bank, de eerste werkzaamheden aan de bouw van 500 nieuwe woningen aan de Goudsesingel, het nieuwe gebouw van de GGD, het betonskelet van het Belastingkantoor. Dat red je niet in een dag. Het enige probleem volgens de VVV is het gebrek aan hotels. Maar niet getreurd: velen “zullen zich thans een familie-lid of een Rotterdamsche kennis herinneren, die ongetwijfeld genegen is hem voor enkele dagen als betalend logé gastvrijheid te verleenen.” Gezellig op familiebezoek in een stad waar met één klap 80.000 mensen dakloos waren geraakt. A cheap holiday in other people’s misery, zongen The Sex Pistols ooit.

75 jaar stadspromotie

Aan de VVV zal het niet liggen. Die hebben bij de stations Delftse Poort en Maas grote informatieborden geplaatst waarop de verschillende bezienswaardigheden duidelijk zijn aangegeven. En dan is er ook nog een folder, gedrukt in een oplage van 120.000 stuks.

De toerist komt dezen zomer niet, terwijl alles in een stadium van voorbereiding is, maar hij zal in alle deelen van de stad arbeid in den besten zin des woords aantreffen. In alle deelen, want niet slechts in de binnenstad zal hij behoeven te toeven, om iets van den Rotterdamschen geest gewaar te worden, hij richte zijn schreden tevens naar de verschillende buitenwijken. (…) Dus: kom naar onze stad, die óók in den vacantie-tijd op alle landgenooten rekent!”

In 2016 vierden we 75 jaar wederopbouw, maar dus ook 75 jaar wederopbouwpromotie.

Wederopbouw Rotterdam
Exact 75 jaar na de start van de wederopbouw schenkt Vers Beton aandacht aan de ontwikkelingen die Rotterdam maakten tot de stad die het nu is. De kenmerkende wederopbouwarchitectuur ondervindt met name de laatste jaren een herwaardering. In samenwerking met Platform Wederopbouw Rotterdam maken we een serie over de vaak nog verborgen verhalen achter de wederopbouwperiode.

De sectie Stedelijke Ontwikkeling & Architectuur wordt mede mogelijk gemaakt door AIR, het Architectuur Instituut Rotterdam. (meer info)

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:75 jaar wederopbouw, architectuur, Platform Wederopbouw, stadsontwikkeling, stadspromotie, wederopbouw en Wederopbouw Rotterdam

Sectie: Stedelijke ontwikkeling & architectuur

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *