Alternatieve ZusterstedenStedelijke ontwikkeling & architectuur18 januari 2017

Alternatieve Zustersteden: The Atlanta Way

Wat kan Rotterdam leren van andere steden? In de serie Alternatieve Zustersteden gaat Vers Beton te rade bij plekken over de hele wereld. In deze editie zoekt Julian Schaap naar gelijkenissen tussen Rotterdam en de hoofdstad van Amerika’s Dirty South. Welke lessen schuilen er in de recente opleving van the city too busy to hate?

Hotlanta

Atlanta. Of Hotlanta, zoals de hoofdstad van Georgia in het zuiden van de Verenigde Staten wel bekend staat. In de zomer daalt het kwik er zelden tot onder de 35 graden en door de extreme luchtvochtigheid verplaatst het leven zich grotendeels naar binnen – waar airconditioning iedereen koel houdt. ‘Binnen’ betekent meestal in een van de tienduizenden houten familiewoningen met veranda. Maar een Dodge Ram 3500 − het meest geliefde vervoersmiddel in Atlanta − volstaat evengoed. Als je daar genoeg geld voor hebt natuurlijk.

Heb je geen auto, dan gebruik je metrolijn MARTA. Net als in Rotterdam is de metro van Atlanta wat onlogisch – hij gaat over twee assen die elkaar slechts eenmaal kruisen (Five Points, Beurs in Rotterdam). En ook daar zijn grote delen van de stad niet aangesloten op het netwerk. In Atlanta blijft dat nog wel een tijd zo: rijkere deelgemeentes houden de bouw van nieuwe stations en verbindingen tegen uit angst ‘undesirable people’ aan te trekken. Die laatste zijn over het algemeen zwart en arm, waardoor er gekscherend wordt gezegd dat MARTA staat voor ‘Moving Africans Rapidly Through Atlanta’.

Het is niet vreemd dat het in Atlanta zo snel over etnoraciale verschillen gaat. De rijke en bewogen geschiedenis is tot op de dag van vandaag voelbaar in de stad. In Atlanta is Martin Luther King jr. geboren, en met hem de Burgerrechtenbeweging van de jaren ‘60. Zo’n 70% van de stadsbevolking noemt zich Afro-Amerikaans.

Beeld: Octavia van Horik

Ponce de Leon

In zijn roman A Man in Full neemt Tom Wolfe de lezer mee naar het Atlanta van de jaren ‘90. Een stad vol witte bankiers en zwarte arbeiders die de stad langzaam zien wegzakken in sociale problematiek. In een van de meest Dickensiaans beschreven scènes in het boek geeft Wolfe vanuit het perspectief van de burgemeester een rondtocht door de stad. Aan de hand van de omgeving wordt aangetoond wat de kern van het Atlanta-probleem is.

De rondtocht gaat langs het geboortehuis van Martin Luther King jr., trekt door de zielloze binnenstad en bereikt vervolgens Ponce de Leon – de straat die letterlijk een scheidingslijn vormt tussen de witte (noord) en zwarte (zuid) populatie van Atlanta. Die opdeling is zo duidelijk dat “they might as well have painted a double line in the middle of Ponce de Leon and made it official, a white line on the north side and a black line on the south” (p. 185). Om verwarring tussen ‘goede kant’ en ‘foute kant’ te voorkomen kregen de straten – die in feite gewoon doorlopen – ten noorden en zuiden van Ponce verschillende straatnamen. Wonen op Mondoe Drive North-East? Te gek! Een huis op het paar meter zuidelijk gelegen Boulevard North-East? Daar willen velen niet dood gevonden worden.

In de jaren ‘90 woonde zo’n 70% van de bevolking in Atlanta, waarvan het grootste deel zwart en arm, in het zuiden van de stad. Een doorn in het oog voor beleidsmakers en stadsmarketeers. Dat werd zo goed als het ging stilgehouden wanneer de stad positieve publiciteit kreeg. Toen Atlanta de Olympische Spelen van 1996 mocht organiseren, werd dit deel van de stad volledig uit de marketing gehouden. In de woorden van Wolfe’s burgemeester: “Did you happen to see any of those ‘guides to Atlanta’ they published for the Olympics? Big, thick things, some of them, regular books, and I couldn’t believe it at first. It is as if nothing existed below Ponce de Leon other than City Hall and CNN and Martin Luther King memorabilia. The maps – the maps! – were all bobtailed – cut off at the bottom – so no white tourist would even think about wandering into South Atlanta” (p. 185).

Als je op Zuid woont, dan woon je in een ander Rotterdam en vice versa: Ponce de Maas

Hoewel ze op veel manieren verschillen, zijn Atlanta-Zuid en Rotterdam-Zuid op een bepaalde manier elkaars evenknie. Onze Ponce de Leon is de Maas, de scheidingslijn die Zuid en de rest die de stad door midden snijdt en verdeelt. Vergelijkbaar met Atlanta is de verdeling niet alleen geografisch; de verschillen tussen het zuiden en noorden van Rotterdam zijn groot. In Rotterdam-Zuid treffen we meer lagere inkomens, meer werkloosheid, meer criminaliteit en een grotere diversiteit aan etniciteiten. Als je op Zuid woont, dan woon je in een ander Rotterdam en vice versa.

Ook de Rotterdamse stadsmarketing beschouwt de scheidingslijn als een knipbaar stippellijntje waarlangs de toeristische stadskaart wordt afgesneden. Het Noordereiland, de Kop van Zuid en Katendrecht mogen zich uiteraard nog laten zien, maar daarna verdwijnt Rotterdam Zuid van de meeste city maps. Gek is dat niet, want waarom zou je een toerist richting Feijenoord leiden? Hoopgevend is de kaart van Rotterdam Zuid die stichting Dit is Zuid met steun van Rotterdam Partners onlangs presenteerde.

The City too Busy Moving to Hate

De etnoraciale verdeling van Atlanta is lang ontkend. Met de herinnering aan de Burgerrechtenbeweging werd aangenomen dat racisme in Atlanta niet voorkwam – de stad was ‘too busy to hate’. Positief omgaan met etnoraciale diversiteit kwam in de rest van de Verenigde Staten bekend te staan als ‘The Atlanta Way’. Maar, zoals blijkt uit Wolfe’s omschrijving, was het niet zo rooskleurig. Gekscherend werd in de jaren ’80 gezegd dat men in Atlanta vooral ‘too busy movingto hate’ was. Omdat witte yuppen wegtrokken uit gebieden waar zwarte Amerikanen een meerderheid vormden: de ‘witte vlucht’ richting suburbia. Het jarenlang negeren van dit probleem liet de stad aan het einde van alle negatieve lijstjes bungelen. Bijna voorgoed.

Atlanta is echter veranderd in twintig jaar tijd. Sinds de Olympische Spelen van 1996 zijn wijken structureel onder handen genomen en is geprobeerd het gevoel voor diverse lokale gemeenschappen aan te sterken. Wijken werden gesteund in het creëren van een eigen, gemeenschappelijke identiteit waar het bevorderen van de lokale economie, buurtfeesten en een open houding de norm werd. Candler Park, Little Five Points, Piedmont zijn goede voorbeelden hiervan. De combinatie van deze gecontroleerde gentrificatie van gebieden onder Ponce de Leon met een sterk toenemende zwarte, hoogopgeleide middenklasse zorgde voor steeds meer egalisering. Dit heeft ook weerslag gehad op andere minderheidsgroepen: de gay en LGBTQ-scène in Atlanta is groots en vooruitstrevend. Op deze manier vormt Atlanta een veilige, progressieve haven diep in conservatief territorium. Problemen als een dode binnenstad, criminaliteit en armoede zijn misschien niet opgelost, maar ze worden zo veel mogelijk geadresseerd in plaats van weggestopt in liberale praat over tolerantie.

In zijn ronkende pleidooi voor Atlanta, onderschrijft Groene Amsterdammer-redacteur Fred de Vries deze perceptie van de stad: “Dit is de funky, relatief goedkope hoofdstad van het diepe zuiden, die het bezwaarde verleden van slavernij, lynchpartijen en racisme van zich af heeft geschud. Atlanta met zijn skyline als een gebit vol bling straalt soepele zwarte trots uit. (…) Het is de wereld waar Michelle Obama in haar speeches van droomt, een hoopvolle, multiculturele, middle-class-versie van Amerika.” Atlanta is tegen ieders verwachting in veranderd en heeft een manier gevonden om diversiteit – op álle manieren – te zien als voordeel in plaats van probleem.

Beeld: Octavia van Horik

Bring the Trap

Tegenwoordig is Atlanta de nieuwe hiphophoofdstad van de Verenigde Staten: de thuisbasis van grote artiesten als OutKast, Missy Eliot en Ludacris. En daarbovenop is de stad de bakermat van Trap, grootgemaakt door rappers als Gucci Mane, Young Yeezy en Three Migos, wiens lage bassen over de hele wereld te vinden zijn. Maar wel het meest uit de speakers en subwoofers in de uitgedoste wagens die over de wegen van Atlanta cruisen. Trap is the Atlanta sound. Terecht: de vervallen houten woningen in het zuiden en zuidwesten van de stad liggen aan het fundament van het geluid en de gangsterverheerlijking van het genre.

Door de opleving van hiphop in Atlanta staat de stad meer dan ooit op de culturele kaart. Sinds een paar jaar geniet Atlanta een ongekende populariteit. Dit vooral bij jongeren die genoeg hebben van hippe (en dus dure) steden als Los Angeles en New York. De urban cultuur trekt aan, met haar relatief lage huizenprijzen en de weelde aan ruimte voor het opzetten van galerietjes, ambachtelijke koffietentjes en tattooshops.

Zoals Rotterdam wordt Atlanta vaak gezien als secundair aan de rest: geen (‘hoge’) cultuur, veel industrie, veel multiculturele problematiek. Maar het zijn – net als in de Maasstad – juist díe dingen die men in toenemende mate anders bekijkt, anders waardeert en  inzet om de stad positief te veranderen.

Een Minderheid als Meerderheid

In Atlanta is de symbolische minderheid een numerieke meerderheid geworden. Etnische diversiteit en alle positieve én negatieve gevolgen hiervan kunnen nog maar moeilijk worden genegeerd. Atlanta viert de zwarte cultuur en verbindt dit onlosmakelijk haar identiteit. Een ATLantien – wit of zwart, arm of rijk – weet wat Trap is, heeft minimaal één Martin Luther King Jr.-biografie in huis en begrijpt waarom de Amerikaanse Burgeroorlog gewonnen moest worden door het noorden.

Ook in Rotterdam is inmiddels de minderheid een meerderheid geworden: ruim de helft van de Rotterdammers heeft een migratieachtergrond. Met de huidige gentrificatie van gebieden aan de rand van Zuid, Crooswijk, Noord (Liskwartier, Provenierswijk) en het expliciete gentrificatiebeleid van de gemeente die witte, hoogopgeleide tweeverdieners voor lijkt te trekken, delen we die groepen wellicht symbolisch en geografisch meer op dan goed is voor de diversiteit in de stad. Atlanta heeft geleerd dat opdeling averechts werkt: er ontstaat een stad met twee gezichten die door niemand wordt begrepen of gewaardeerd. Niet door de buitenstaander en niet door de inwoner. We kunnen hiervan leren: zorg dat diversiteit – in alle vormen – de spil is van de Rotterdamse imagebuilding. In Atlanta worden op dit moment de grootste hiphopalbums geproduceerd en de stad biedt de achtergrond voor honderden films en series (wandeling maken door de straten van Atlanta? Kijk The Walking Dead of Donald Glover’s nieuwe serie Atlanta). De (creatieve) industrie wordt aangetrokken door diversiteit, dus zet daarop in.

Toen ik in New York was en iemand me vroeg waar ik het grootste gedeelte van mijn tijd in de Verenigde Staten doorbracht, was ze verbaasd dat ik Atlanta zei. Haar reactie was veelzeggend: “If you’re in Atlanta, why the hell would you come to New York?!” Hopelijk kunnen we over een jaar of tien hetzelfde zeggen. Why the hell zou je naar Atlanta gaan als je in Rotterdam bent?

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:Alternatieve Zustersteden, Atlanta, Martin Luther King jr en trap

Secties: Alternatieve Zustersteden en Stedelijke ontwikkeling & architectuur

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *