Kunst & Cultuur3 januari 2017

Rotterdams water in het kurkdroge Perth

Gespleten door de Maas, verbonden door vele honderden bruggen, wordt havenstad Rotterdam vormgegeven door de alomtegenwoordigheid van water. Rotterdams water met bijbehorende verhalen gaat deze weken op reis naar Perth in Australië, waar het vier jaar lang zal vertellen over havens, herinneringen en meer.

Beeld: Museum of Water

Rondreizend museum

“Zorgen jullie goed voor de vis?”, vroeg Lily, toen ze haar flesje had gedoneerd aan Museum of Water. Het vierjarige meisje had zeewater willen geven maar had dat niet bij de hand. Dus maakte ze het na. Met glitters en schelpjes en een plastic vis. Lily kan gerust zijn: voor de vis wordt gezorgd. In de zomer van 2016 ging haar water met tientallen andere flessen op speciaal transport naar een museale dependance in Rotterdam-Zuid. Daar ging het museumteam onder leiding van Anouk Driessen en Sanneke van Hassel door met verzamelen. Een dame bracht water van haar treinreis naar Vladivostok, waar ze water uit de Noordzee bij Hoek van Holland in de zee goot en verruilde voor Russisch water. Anderen brachten wijwater uit de kathedraal op de Mathenesserlaan, of water uit de haven met resten steenkool. Net als Lily kwamen er kinderen en volwassenen met een persoonlijk verhaal. Bijvoorbeeld over een huwelijk dat als water door de vingers was geglipt. Maar ook een flacon met zweetdruppels na een eind hardlopen werd binnengebracht.

Tientallen flessen stonden wekenlang in vitrines in het Gemaal in Feijenoord. Elke bezoeker werd door een gids rondgeleid langs de collectie. Een echt museum, althans, op het eerste gezicht. Het had de gangbare openingstijden, de vaste collectie werd omlijst door een programmering met muziek en lezingen van wetenschappers, met activiteiten voor kinderen en met nevententoonstellingen – foto’s van de Noordzee die deden denken aan de museale traditie van zeegezichten. Kortom: in alles een museum. En toch was het dat niet echt. Of, misschien wel, maar dan toch beduidend anders dan andere musea.

Want: Museum of Water is een kunstwerk, opgericht door de Britse kunstenaar Amy Sharrocks. Zij werd gevraagd door de London School of Hygiene and Tropical Medicine om de verjaardag te belichten van John Snow, de vader van de epidemiologie. Door in Soho rond te wandelen en gesprekken aan te knopen, ontdekte hij tweehonderd jaar geleden dat water de bron van cholera was. Overal vielen slachtoffers, behalve bij de bierbrouwerij met zijn eigen bron. Sharrocks besloot Snow te eren door het oprichten van een watermuseum dat net als hij rondreist om kennis op te doen door met mensen te praten, en zo wijsheid en verhalen te verzamelen.

Beeld: Museum of Water

Flessen met een verhaal

Zo reist Museum of Water langs verschillende wijken en plaatsen, en komt het bij mensen die anders misschien nooit een museum bezoeken. Ze kunnen zelf bijdragen door een fles te doneren, mits met een verhaal. Rondreizend belandde het museum, ditmaal op uitnodiging van de Rotterdamse Schouwburg, op Zuid. Dit omdat de grote kunstinstellingen noordelijker zitten, en omdat de zo gemengde zuidelijke bevolking een scala aan verhalen heeft.

Musea proberen zichzelf opnieuw uit te vinden als plekken voor en door de bevolking. Zonder oude, traditioneel top-down gevormde collectie kan Museum of Water hier radicaal in zijn. In de museumwereld wordt gesproken over ‘participerend verzamelen’: niet (enkel) de ganzenveren pen van een notabele, maar objecten uit de dagelijkse belevingswereld van burgers. Intussen is en blijft dit Museum of Water een kunstwerk, dat de term ‘museum’ strategisch benut. Het maakt de rol van de schenkers van de flessen belangwekkender – museumconservator, schenker, mecenas. Die emancipatoire werking is wenselijk in Groot-Brittannië met zijn klassensysteem, maar ook in het lang veronachtzaamde Rotterdam-Zuid.

Musea proberen zichzelf opnieuw uit te vinden als plekken voor en door de bevolking

Zo verzamelt Museum of Water de meest uiteenlopende, vaak persoonlijke en soms intieme verhalen. Zoals de nieuwe levensfase van Bram, die op kamers ging en zijn wasmachine als een teken van onafhankelijkheid zag. Tot de was er zeiknat uitkwam en hij zich een stuk minder volwassen voelde. Hij wrong de natte was uit en bracht het sop in de plastic waspoederverpakking naar het museum. Mondi-Michelle Ong Alok bracht spoelwater van die keer dat ze duurzame sambal probeerde te maken, wat nog niet mee viel. De vochtige kelder van het Gemaal bood ook ruimte aan verhalen zonder flessen: aan waslijnen lieten bezoekers in een paar regels hun ervaringen met water achter, soms in het Turks of het Chinees. Kinderen schreven over die keer dat ze bijna verdronken waren, ouders over de tranen om een tweede scheiding.

Aardappelwater

Wat daarbij meespeelt is dat Sharrocks een beoefenaar en pleitbezorger is van live-art, te vergelijken met ontmoetingskunst. Deze kunststromingen bloeiden zo rond eind vorige eeuw op en streven niet alleen naar een fysieke verschijning, maar vooral naar waardevolle ontmoetingen. Ze wil met zachte kracht tegenwicht bieden aan een door targets en efficiëntie geregeerde wereld. De door haar aangestelde Driessen en Van Hassel wilden de openheid van het museum eren door geen beperkende regels op te leggen, en dat leverde soms hobbels op. Dat ineens een schoolklas langskwam met literflessen water en o ja, de flessen moesten wel vanwege het statiegeld terug naar huis. Toch gelukt. En het feit dat er urine en vruchtwater aan de collectie werden toegevoegd, en in water gevangen geesten, dat hadden ze tevoren zelf niet bedacht. Maar zo ontstaat wel een heterogene collectie.

Dat geldt zowel voor de Rotterdamse als de Britse collectie, maar daarbij zijn er toch verschillen, wees een bezoeker aan Van Hassel. Het Britse water lijkt eerder emotioneel, lyrisch. Zo zette een Engelse dame een flesje rivierwater open, hopend dat als dat verdampt was, ook haar tranen om haar overleden man zouden zijn opgedroogd – ‘the evaporation of grief’. In Nederland bracht men eerder water waar zelfgekweekte aardappels in gewassen waren, of dat zwart was van steenkool uit de haven nu dat daar nog te vinden is. Water dat een weergave is van het dagelijks leven en veranderingen daarin.

In een tijd van maatschappelijke verdeeldheid kan water, als universele gespreksstof, mensen samenbrengen

Het is de bedoeling dat lokale verschillen zichtbaar zijn in de collectie, zeker nu hij op reis gaat. In Nederland speelt zeker ook de strijd met water een rol. Zoals het regenwater van de Urbanisten, die een waterplein ontwierpen voor als het overvloedig regent. Internationale verschillen en overeenkomsten in hoe water kan worden beschouwd, zullen binnenkort blijken in Australië. Een delegatie uit Perth bezocht afgelopen najaar het Gemaal en maakte afspraken om delen van de Rotterdamse collectie daar tentoon te stellen. Een dezer dagen worden ze op transport gezet, om vier jaar lang in het kurkdroge Perth geëtaleerd te worden en uit te nodigen zelf ook water te brengen. In een tijd van maatschappelijke verdeeldheid kan water, als universele gespreksstof, mensen samenbrengen. De inname van flessen gaat door en de verhalen komen online: www.museumofwater.co.uk (vanaf nr. 687 vind je de Rotterdamse flessen).

 

Beeld: Museum of Water

Voor Lily maakt het allemaal niet uit. Haar zeewater gaat nog veel van de wereld zien. Na anderhalf jaar water verzamelen in Rotterdam, bij een bejaardentehuis, op het Schouwburgplein, in Noord en op de Afrikaandermarkt, reist ook deze fles af richting Perth. Als er een plek is waar water waardevol is om als museumstuk te worden bijgesteld, dan wel daar. Met Lily’s vis voorop.

Museum of Water stond in september 2016 in Gemaal op Zuid in Rotterdam. Amy Sharrocks werkte samen met de curatoren Anouk Driessen en Sanneke van Hassel. Het Museum of Water Rotterdam is een productie van de Rotterdamse Schouwburg en Arts Admin uit Londen. Voor de collectie: www.museumofwater.co.uk. Het Rotterdamse programma: www.museumofwaterrotterdam.tumblr.com.

Reageer of deel op Social Media

Tags:cholera, Gemaal op Zuid, haven, Museum of Water, Perth, Rotterdam Zuid, Rotterdams water en water

Sectie: Kunst & Cultuur

kaart: Pretorialaan 141, Rotterdam, Nederland
Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *