Oude KoeienVers Beton8 februari 2017

Sloopplan als in Woonvisie in jaren zeventig na protest verworpen

Nu meer debat in plaats van actie en minder hechte wijken

Ook in de jaren zeventig leidde een sloopplan tot veel ophef. Anders dan tot nu toe met de Woonvisie lukte het na protest dit plan van tafel te krijgen. Hoe slaagden de actievoerders toen erin het verzet succesvol te organiseren, vragen Anne Jongstra en Jacques Börger zich af.

Toen de Rotterdamse huurdersverenigingen met steun van de Socialistische Partij vorig jaar een stadsreferendum afdwongen over de Woonvisie van wethouder Schneider zullen sommige betrokkenen ongetwijfeld even hebben teruggedacht aan de vroege jaren zeventig. Misschien koesterden ze zelfs de stille hoop dat ze het succes van die tijd konden herhalen.

In 1969 had de gemeente na veel vijven en zessen een ambitieus plan gelanceerd voor de aanpak van de oude wijken rond het centrum. In een tijdsbestek van twintig jaar zouden naar schatting 22.000 woningen worden ‘gesaneerd’. Dat saneren was eigenlijk een eufemisme voor slopen. Met name in het Oude Westen, Rubroek, het Oude Noorden en Feijenoord zouden heel veel huizen moeten wijken voor kantoren, nieuwe verkeerswegen en moderne woningen.

De bewoners van die wijken hadden gemengde gevoelens over de saneringsplannen. Ze vonden het prima dat hun buurt onder handen werd genomen, want ze waren hun huizen met beschimmelde muren, verrotte kozijnen en gebrekkige sanitaire voorzieningen meer dan beu. Maar sloop van complete woonblokken en soms zelfs een hele buurt ging hen te ver. Dan moesten ze de vertrouwde omgeving, waar veel van hun vrienden en familie woonden, verruilen voor zo’n anonieme nieuwbouwwijk. Geen aanlokkelijk vooruitzicht. Dat de huren er ook hoger zouden zijn, maakte het ongemak nog groter.

In de jaren zeventig kwamen bewoners vaak in actie tegen gemeentelijke plannen Beeld: Stadsarchief Rotterdam

'Apathische' bewoners

Toch dacht vrijwel niemand aan protesteren. In het voorjaar van 1969 bestempelde een geëngageerde student de bewoners van het Gouvernekwartier – het stadsdeel tussen de Kruiskade en de Nieuwe Binnenweg – zelfs als ‘apathisch’. Toen hij met een paar anderen een bijeenkomst belegde over de problemen in de buurt, kwam er zegge en schrijve één wijkbewoner opdagen.

Een jaar later hing er een totaal andere sfeer in de wijk. Dat was vooral te danken aan het optreden van een groep welzijnswerkers uit buurthuis Kruiskade in de Coolsestraat en Ons Huis in de Gouvernestraat. Bij hen was naar eigen zeggen ‘twijfel gerezen of het sociaal-cultureel werk zoals het tot dusver werd gedaan, dus met clubhuiswerk, wel voldoende tegemoet kwam aan de behoeften van de mensen in de wijk, of het niet nodig was méér de wijk, de buurt, ín te gaan’. Daarop hadden ze besloten de bewoners ‘wakker te maken en te motiveren mee te doen aan een actie tot het verbeteren van de woon- en leefsituatie’.

Dat ‘wakker maken’ en ‘motiveren’ deden ze met hun bestaande contacten in de wijk, maar vooral ook door flink de publiciteit te zoeken. Met succes. Diverse kranten en ook het AVRO-actualiteitenprogramma Televizier besteedden aandacht aan de situatie in het Oude Westen. De kop boven een artikel in De Tijd-De Maasbode vatte de teneur van de berichten goed samen: ‘Ratten hebben meer ruimte om te spelen dan onze kinderen. Gemeente, politie, huisbazen, niemand grijpt in’.

In bad bij burgemeester

De media-aandacht miste zijn uitwerking niet. De eerste buurtvergadering in De Lantaren in de Gouvernestraat trok zo’n vijfhonderd mensen. Een flink aantal aanwezigen bleek bovendien bereid zich aan te sluiten bij de actiegroep in oprichting. Vanaf dat moment ging er bijna geen week voorbij of het Oude Westen haalde de krant. In april blokkeerden bewoners de tramrails van lijn 9 met een oude Renault om zo de ROTEB aan te sporen iets te doen aan de vele autowrakken in de buurt. Ruim een week later gingen vijf jongeren onder het toeziend oog van de pers bij burgemeester Thomassen thuis in bad. In hun eigen woning moesten ze het zonder fatsoenlijke sanitaire voorzieningen doen, hielden ze de journalisten voor.

“De mensen zijn er te veel aan gewend dat er voor hen beslist wordt”

De methodes van de actiegroep bleken een grote inspiratiebron voor andere bewonersorganisaties. In de zomer van 1970 klaagde een groep actieve bewoners van het Oude Noorden nog over de lauwe reacties in hun wijk op de gemeentelijke plannen een deel van de Rotte te dempen voor de aanleg van een zesbaans snelweg. ‘De mensen zijn er te veel aan gewend dat er voor hen beslist wordt’, mopperden ze tegenover Het Vrije Volk. ‘De bewoners van de arken die in de Rotte liggen, willen gewoon niet geloven dat de Rotte misschien dichtgaat’. Een aantal maanden hadden ze de buurt toch zo ver gekregen om in verzet te komen. Toen trok een lange stoet demonstranten vanaf het Noordplein, via de Zwaanshals, Crooswijk, Jonker Fransstraat en de Meent naar het stadhuis. De optocht werd aangevoerd door een man die een handkar voortduwde met daarop een fleurig beschilderde badkuip vol Rottewater.

In een aantal gevallen traden activisten uit het Oude Westen op als souffleur bij initiatieven elders. In Rubroek en Crooswijk waren ze bijvoorbeeld nauw betrokken bij de oprichting van actiegroepen aldaar. Ook los daarvan wisten de bewonersorganisaties van de diverse wijken elkaar steeds makkelijker te vinden. Zo ontstond een stevig front dat door de Rotterdamse politiek moeilijk kon worden genegeerd. Vooral de Maasstedelijke PvdA raakte er steeds meer van overtuigd dat de verbetering van de oude wijken alleen kon slagen als de bewoners er nauw bij werden betrokken. Aangezien de sociaaldemocraten veruit de grootste fractie vormden in de gemeenteraad was de Saneringsnota daarmee feitelijk een dode letter geworden. Toen de PvdA in 1974 de absolute meerderheid behaalde was stadsvernieuwing voortaan het parool en dat betekende in de praktijk dat er vooral ging worden verbouwd en gerenoveerd. .

Oude wijken veel diverser

Hoewel de initiatiefnemers van het recente woonreferendum hetzelfde wilden als de bewoners van de oude wijken in de jaren zeventig – namelijk verhinderen van de sloop van 20.000 woningen – hanteerden ze een heel andere tactiek. Acties hebben we niet gezien, wel veel debatten over nut en nadeel van gentrificatie. Begrijpelijk natuurlijk, want de stad is veertig jaar behoorlijk veranderd. De meeste club- en buurthuizen zijn in de achtereenvolgende bezuinigingsronden gesneuveld en de welzijnssector heeft de ambitie om de maatschappij te veranderen al lang opgegeven.

Belangrijker is dat de oude wijken in sociaal-economisch en etnisch opzicht veel diverser geworden zijn. Ondanks de stadsvernieuwing zijn veel oorspronkelijke bewoners toch vertrokken naar de buitenwijken en de randgemeenten. Daarmee verdween ook een groot deel van het netwerk dat de actievoerders van toen konden benutten om de wijk in beweging te krijgen.

Aan de andere kant: het verzet tegen de Saneringsnota begon ook klein. Het was vooral de betrokkenheid van de media die het protest dynamiek gaf. Daarom is het verleidelijk te speculeren over wat er zou zijn gebeurd als de tegenstanders van de woonvisie zich meer hadden laten inspireren door de voorbeelden uit het verleden. En mogelijk haalt provincie Zuid-Holland nog een streep door de Woonvisie.

 

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:bewonersprotest, Oude Westen, Rotterdamse wijken en woonvisie

Secties: Oude Koeien en Vers Beton

kaart: Gouvernestraat 89, 3014 PL Rotterdam, Nederland
Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *