Advertentie

unnamed
Voor de harddenkende Rotterdammer

Hoe geschikt is geld eigenlijk als betaalsysteem? Jean-Luc Eggen pleit voor een alternatief betaalmiddel: tijd van jou en mij, als universele geldsoort. Rotterdam wordt startpunt van dit geldexperiment.

BARTERING
Beeld door: beeld: Rachel Sender

Stel: je kan niet meer met een euro je boodschappen betalen. Tijdens de financiële crisis stond ons geldsysteem op instorten en zaten we niet ver van dit scenario af. Wat doe je dan? De opkomst van alternatieve muntsoorten als BitCoins of lokale munten zoals DAM in onze stad, zijn een interessant begin. Maar geen van deze kleinschalige alternatieven kan het hele eurosysteem bij een financiële ineenstorting vervangen. Laten we in Rotterdam experimenteren met een alternatief ruilmiddel: tijd. Als het mogelijk blijkt, dan is Rotterdam geboorteplaats van een nieuw financieel systeem. Zoals de eerste banken vanuit Florence in de 14de eeuw uitrolden over Europa.
Initiatiefnemer Jean-Luc Eggen doet de komende tijd op Vers Beton verslag van zijn zoektocht naar een ‘tijd is geld’-systeem en deelt inzichten in de Rotterdamse economie die hij daarbij opdoet. Waar moet je allemaal aan denken als je een nieuw geldsysteem optuigt? Hoeveel heeft bijvoorbeeld het bouwen van De Markthal in tijd gekost in plaats van geld?

Wat er mis is met ons huidige systeem

Als je het mij vraagt is er één grote fout in het ontwerp van de meeste geldsystemen. Die heeft te maken met hoe het geld wordt gemaakt en door wie.
Een selecte groep bankiers van de Europese Centrale Bank (ECB) bepaalt hoeveel (meer) geld in de maatschappij moet zijn. Zij doen dit simpelweg door ‘de geldpers’ aan te zetten en baseren hun keuzes op veel abstracte informatiebronnen als inflatiecijfers. Ik begrijp als gebruiker van dit systeem helemaal niet hoe ze die keuzes relateren aan onze economische realiteit, het dagelijkse leven. Waarom is er echt meer geld nodig?

Het produceren van extra geld raakt ons dagelijks leven direct. Ik geef een versimpeld voorbeeld. Stel: we hebben een economie met tien huizen in die allemaal hetzelfde zijn. Daarnaast is er 100.000 aan geld in het systeem. Dat betekent dat elk huis een prijs van 10.000 heeft. In ons systeem wordt nu door de bankiers van de ECB nog 20.000 bijgemaakt. Dat betekent dat alle huizen niet 10.000 maar 12.000 gaan kosten omdat er zo veel geld in het systeem zit. Werkt het echt zo simpel?  Ja. Huizen worden duurder zonder dat er daadwerkelijk iets verandert. Maar daardoor moeten we wel meer geld lenen én extra rente afbetalen.
Dit mechanisme vindt ook plaats in onze echte economie. Daar is het alleen minder zichtbaar. De ECB drukt nu ongeveer 50 miljard euro PER MAAND bij waardoor alles duurder wordt. Maar, zul je denken, inflatie hoort erbij toch? Nee, dat hoeft niet als we het onderliggende mechanisme aanpassen in het geldsysteem. De werking zou precies andersom moeten zijn. De hoeveelheid geld zou moeten afhangen van hoeveel waardevolle spullen en diensten we hebben gecreëerd.

Op zoek naar een alternatief systeem

Ik geloof dat er een goed alternatief systeem bestaat. Een van de voorwaarden daarvoor is voldoende vertrouwen van de gebruikers. Vertrouwen zorgt ervoor dat iemand weet dat een bepaalde hoeveelheid geld in de toekomst kan worden ingeruild voor iets anders met ongeveer de gelijke waarde.Ik denk dat tijd hetzelfde kan werken als geld in het dagelijks leven. Geld wordt in principe namelijk verruild voor een wederdienst in tijd. Aan het maken van een kop koffie op een terras op de Witte de With hebben allerlei mensen direct en indirect in tijd bijgedragen. Geld is slechts een tussenstap om deze mensen te betalen. Dat kan echter ook direct met tijd. Je hoeft dan bijvoorbeeld niet 2 euro te betalen voor je koffie maar 10 minuten. Dit kan tegenwoordig makkelijk digitaal.
Maar bovenal is de belangrijkste reden om dit systeem te onderzoeken dat een tijdsysteem niet de nadelen heeft van ons huidige geldsysteem.

Begrip en realiteit

Tijd als ruilmiddel in plaats van geld maakt veel beter duidelijk wat een dienst daadwerkelijk betekent in het economische systeem. Een hypotheek waar iemand 10 jaar voltijd voor moet werken om af te betalen of een hypotheek van 200.000 euro, wat is duidelijker? Het effect is ook dat mensen zich bewuster worden van hun eigen ‘geld’ en waarde. Het tijdsysteem kan zo ook mensen ondersteunen om betere keuzes te maken.
Het creëren van geld zonder onderliggende extra waarde − zoals nu gebeurt − kan niet meer met een tijdsysteem. De totale hoeveelheid tijd is altijd beperkt en reëel, want het hangt af van het aantal mensen dat meedoet. Deze link met de werkelijkheid is het sterke punt van een tijdssysteem. Een financiële luchtbel kan dan moeilijk ontstaan.
Het idee van tijd als ruilmiddel wordt al toegepast. De Haagse TimeBank.cc is een mooi voorbeeld. Die biedt al de mogelijkheid om in tijd te handelen. Bij een Timebank is elk mensenuur gelijk en gelijkwaardig. Een mooi idee, maar ik vraag me af of dat werkt in onze huidige economie. Daarom moeten wij Rotterdammers kijken of tijd op een andere manier kan worden ingericht, waarbij je zelf mag kunnen bepalen hoeveel je tijd waard is.

Zoektocht

De komende maanden wil ik onderzoeken of het tijdsysteem echt beter is en hoe dit in Rotterdam kan werken. Deze zoektocht wordt in een aantal artikelen op Vers Beton beschreven. Voor dit experiment beantwoord ik drie vragen:

  • Wat zijn de basisprincipes van het Rotterdamse tijdsysteem?
  • Hoe werkt het dagelijks betalen met tijd operationeel?
  • Hoe verloopt de transitie naar zo’n systeem in samenhang met de huidige betaalsystemen?

Als we deze vragen beantwoorden, volgt het ontwerpen van een virtueel proefsysteem. Het geld dat in de Rotterdamse economie omgaat, zal als ruilmiddel worden vervangen door tijd. Om zover te komen worden verschillende partijen benaderd: zij die al een geldsysteem hebben opgezet (de organisatie Rotter-Dam was de eerste die is geïnterviewd) en zij die het geldsysteem willen veranderen of dit hebben gedaan (bijvoorbeeld bij de overgang van de gulden naar de euro).
Waarom wil ik dit eigenlijk? Het levert allerlei nieuwe interessante inzichten over onze Rotterdamse economie en betrokken Rotterdammers. Dit onderwerp verdient meer aandacht, zowel aan de Rotterdamse keukentafel als in het economisch debat. Het gaat iedereen aan. En daarom wil ik dit experiment samen met andere Rotterdammers ingaan.

Heb je ideeën die kunnen bijdragen? Laat het weten. Ik zoek bijvoorbeeld iemand met een bouwkundige achtergrond, die samen met een vriend van mij de bouw van De Markthal in tijd wil onderzoeken. Ook iemand met een bedrijfskundige achtergrond is zeer welkom voor het onderzoek waarmee we de kosten van een bedrijfsproces in de haven in tijd willen uitwerken. En heb je een financiële achtergrond? Denk dan mee met het uitwerken van de basisprincipes. Iedereen, van welke achtergrond dan ook, is welkom. Geef dan een reactie onder aan dit artikel en we starten samen een omslag!

Deze banner kun je wegklikken, maar....

..je kunt ook supporter worden! Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

IMG_6779

Jean-Luc Eggen

Jean-Luc vind technische innovaties heel interessant en denkt altijd onrealistisch groot. Daardoor duurt het meestal wel wat langer om zijn ideeën te realiseren. Hij heeft 1 dag per week vrij genomen om aan deze ideeën te werken. Zo is ook zijn tijd=geld experiment ontstaan.

Profiel-pagina
sender

Rachel Sender

Illustrator

Rachel Sender (illustrator) is nieuwsgierig naar mensen. Wat doen ze, waarom en hoe? Maar ook wil ze weten hoe wij als mensen ons gedragen in een stedelijke omgeving. Haar werk concentreert zich op die vragen. Dat maakt haar illustraties geschikt voor redactionele toepassingen. Door haar ervaring als grafisch ontwerper gaat ze vrij om met ruimte, verhouding en kleur. Het is fleurig en speels en maakt de kijker op slag medeplichtig.

Profiel-pagina
Lees 9 reacties
  1. Profielbeeld van Ada van Dijk
    Ada van Dijk

    Er is ook al een plan voor tijdpensioen. Dat plan heb ik gemaakt toen ik een goede manier zocht om mensen pensioenbewust te maken. Door de bank genomen zijn jongeren niet geintresseerd in hun pensioen maar wel in de kortere termijn van de tijdeconomie. Bekijk de site http://www.tijdpensioen.nl eens. Als je het wat vindt gaan we een kop koffie drinken. Voorts was er een tijdmunt die door studenten Erasmus gestart was http://www.tijdmunt.nl) Deze site is down maar bekijk http://www.metronieuws.nl/binnenland/2015/01/nieuw-betaalmiddel-rotterdam-werkt-op-basis-van-tijd. Succes, Ada

  2. Profielbeeld van Freek
    Freek

    Ik heb geen tijd, kan ik ook tijd lenen? Ik ga over 30 jaar heel veel tijd over hebben, dan betaal ik alles terug (plus tijdrente natuurlijk). Als iemand in de tussentijd mijn rotklusjes doet heb ik ook minder stress en kan ik zeker nog 50 jaar mee, so you know I am good for it!

  3. Profielbeeld van Gerardus
    Gerardus

    Duidelijk nog nooit een economieles gehad. Het begint allemaal met efficiency. Wie iets zinloos met z’n tijd doet (bv. kunstenaars die kunst maken waar niemand op zit te wachten), kan geen enkel brood kopen. Of, omdat die uren bezig is geweest met z’n schilderij, moet honderden broden tegelijk kopen. Schilderij in stukjes hakken? Tijd in stukjes hakken? Vrij lastig allemaal. Ruilhandel was ooit normaal, maar totaal niet handig. Wie bepaalt de waarde van goederen en al helemaal van tijd? Juist daarom is een onafhankelijke centrale bank uitstekend, en werkt de autonome Bitcoin niet (hoewel de achterliggende technologie ook voor banken interessant is). De Dam is een leuk vrijwilligersprojectje. Veel sterkte met deze onzin. Maar ik adviseer je een baan te zoeken waar echt geld tegenover staat.

    PS: Zie je het al voor je dat AOW’ers hun staatspensioentje in tijd krijgen uitbetaald. Alsof ze nog niet genoeg tijd hebben.

    1. Profielbeeld van Freek
      Freek

      Ruilhandel is nooit normaal geweest, geen enkel historisch of antropologisch bewijs voor. Wat wel al sinds mensheugenis bestaat is gemeenschapsgoederen, collectieve productie, vertrouwen en dus ook asynchrone uitwisseling (waardoor een ‘coincidence of needs’ niet nodig is, zoals in ruilhandelmythe). Geld is vooral ontstaan om schuld bij te houden en die met geweld te backen.
      Zie David Graeber’s ‘Debt: the first 5000 years’

      Het probleem van bovenstaand betoog is dus eerder dat tijd een uitruilmiddel wordt (naar het spiegelbeeld van geld) en niet gewoon een vriendendienst, solidariteit.

      Als je kunstenaar bent of een andere ‘zwakke ziel’, dan heeft inderdaad niemand wat aan je tijd (in de huidige economie en haar ‘echte’ banen). Daarom moeten we de beschaving en solidariteit opbrengen om kunst serieus te waarderen en zwakkeren via staatswegen te helpen

    2. Profielbeeld van Harry te Riele
      Harry te Riele

      Dag Gerardus, hier Harry te Riele, voorzitter van de Dam.

      De centrale bank is niet onafhankelijk.
      Het begint bovendien niet allemaal met efficiency. Zodra een systeem grote spanningen begint op te bouwen – en dat speelt bij het monetaire op dit moment – dan is een ontwerpende en besluitvormende houding (bijv start van experimenten) zinvoller dan een louter managende.
      Ik ben het met je eens dat er spanning zit tussen een tijdverrekensysteem en het inbrengen van aardappels, je oude piano en andere materiële goederen. Maar misschien vinden Jean-Luc & Rachel een manier om daar uit te komen. Er zijn tijdbanken wereldwijd, bijvoorbeeld in de zorg.
      Bitcoin en andere blockchainsystemen hebben de potentie een aardverschuiving te veroorzaken bij ieder die eeuwenlang de bevoorrechte positie had een stempel van goedkeuring te mogen zetten en daar zijn florijn-, gulden of euroinkomen op te mogen baseren: notarissen, centraal bankiers en accountants.
      Het is geen enkel probleem welke meeteenheid dan ook – dus ook tijd – in mootjes te hakken en dat doen we nu ook elk moment met euro’s, meters en seconden.
      Ruilhandel speelt elke dag en overal een rol in vrijwel ieders leven. Ook nu.
      Je bent gesteld op één geldsysteem. Dat lijkt efficiënt, maar de samenleving wordt er uiterst kwetsbaar mee in het geval er wat dan ook fout mee gaat. Geld is een door mensen ontworpen systeem. Ontwerpen verouderen. Ontwerpen worden door andere principes ingehaald. Dán is het handig dat de samenleving – ook onze stad – meerdere uitvoeringsvormen heeft voor verrekenen van schuld en kapitaal. Bij de energietransitie heerste heel lang éen waarheid: de fossiele. Dat is nu voorbij. Minder efficiënt, wel robuuster.
      Ja, Dam is een vrijwilligersproject. Voor jou is dat besmet. Voor mij niet. De helft van de Rotterdammers doet vrijwilligerswerk voor zijn (haar) omgeving en ik zou hen morgen al missen als ze daar mee ophouden. Dam gaat richting vijfhonderd rekeninghouders. We zijn een experiment waar ruim twintig stadgenoten tijd in steken, los nog van alle rekeninghouders. Uit plezier. Om te kijken hoever we komen. Om te laten zien dat geldcreatie anno nu heel anders kan.
      Je toon is denigrerend. Dat is onnodig volgens mij. Er zit vast een Damrekeninghouder in onze stal die je daarbij kan helpen. Heb je geen euro voor nodig, Gerardus. Of in de toekomst iemand uit de tijdbank van Jean-Luc en Rachel. Dan doe jíj op jouw beurt misschien weer iets voor iemand anders.
      Ik wens Jean-Luc en Rachel veel plezier en succes bij hun onderzoek. Zo is Newton begonnen. Aristoteles. Niels Bohr. Ze onderzochten, experimenteerden en droegen zo bij aan het leven dat jij en ik nu hebben.

      Meedoen misschien, Gerardus?
      http://www.rotter-dam.nl/meedoen

  4. Profielbeeld van Iris Schutten
    Iris Schutten

    Geboorteplaats van een nieuw financieel systeem???

    Er wordt op veel meer plekken geëxperimenteerd met tijd als ruileenheid, zie bijvoorbeeld de timebank.

    Misschien is het een idee om eens bij dergelijke initiatieven langs te gaan en ervaringen uit te wisselen.

    Verder natuurlijk top idee om hier ook in Rotterdam mee aan de slag te gaan, maar met een beetje research elders graag.

    1. Profielbeeld van Jean-Luc
      Jean-Luc

      Hoi Iris,

      Ik ben al bij de Timebank en Dam langsgeweest en het was met beiden een zeer nuttig gesprek. Ik neem de inzichten dus ook mee. Als er nog andere initiaven zijn die ik moet spreken dan hoor ik het graag

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.

Advertentie

1718_2021_009_600x500_online banner_geef ruimte