Economie15 februari 2017

Tijd is geld: een nieuw, democratisch betaalmiddel voor Rotterdam

Hoe geschikt is geld eigenlijk als betaalsysteem? Jean-Luc Eggen pleit voor een alternatief betaalmiddel: tijd van jou en mij, als universele geldsoort. Rotterdam wordt startpunt van dit geldexperiment.

Beeld: Rachel Sender

Stel: je kan niet meer met een euro je boodschappen betalen. Tijdens de financiële crisis stond ons geldsysteem op instorten en zaten we niet ver van dit scenario af. Wat doe je dan? De opkomst van alternatieve muntsoorten als BitCoins of lokale munten zoals DAM in onze stad, zijn een interessant begin. Maar geen van deze kleinschalige alternatieven kan het hele eurosysteem bij een financiële ineenstorting vervangen. Laten we in Rotterdam experimenteren met een alternatief ruilmiddel: tijd. Als het mogelijk blijkt, dan is Rotterdam geboorteplaats van een nieuw financieel systeem. Zoals de eerste banken vanuit Florence in de 14de eeuw uitrolden over Europa.

Initiatiefnemer Jean-Luc Eggen doet de komende tijd op Vers Beton verslag van zijn zoektocht naar een ‘tijd is geld’-systeem en deelt inzichten in de Rotterdamse economie die hij daarbij opdoet. Waar moet je allemaal aan denken als je een nieuw geldsysteem optuigt? Hoeveel heeft bijvoorbeeld het bouwen van De Markthal in tijd gekost in plaats van geld?

Wat er mis is met ons huidige systeem

Als je het mij vraagt is er één grote fout in het ontwerp van de meeste geldsystemen. Die heeft te maken met hoe het geld wordt gemaakt en door wie.

Een selecte groep bankiers van de Europese Centrale Bank (ECB) bepaalt hoeveel (meer) geld in de maatschappij moet zijn. Zij doen dit simpelweg door ‘de geldpers’ aan te zetten en baseren hun keuzes op veel abstracte informatiebronnen als inflatiecijfers. Ik begrijp als gebruiker van dit systeem helemaal niet hoe ze die keuzes relateren aan onze economische realiteit, het dagelijkse leven. Waarom is er echt meer geld nodig?

De werking moet precies andersom zijn. De hoeveelheid geld moet afhangen van hoeveel waardevolle spullen en diensten we creëeren.

Het produceren van extra geld raakt ons dagelijks leven direct. Ik geef een versimpeld voorbeeld. Stel: we hebben een economie met tien huizen in die allemaal hetzelfde zijn. Daarnaast is er 100.000 aan geld in het systeem. Dat betekent dat elk huis een prijs van 10.000 heeft. In ons systeem wordt nu door de bankiers van de ECB nog 20.000 bijgemaakt. Dat betekent dat alle huizen niet 10.000 maar 12.000 gaan kosten omdat er zo veel geld in het systeem zit. Werkt het echt zo simpel?  Ja. Huizen worden duurder zonder dat er daadwerkelijk iets verandert. Maar daardoor moeten we wel meer geld lenen én extra rente afbetalen.

Dit mechanisme vindt ook plaats in onze echte economie. Daar is het alleen minder zichtbaar. De ECB drukt nu ongeveer 50 miljard euro PER MAAND bij waardoor alles duurder wordt. Maar, zul je denken, inflatie hoort erbij toch? Nee, dat hoeft niet als we het onderliggende mechanisme aanpassen in het geldsysteem. De werking zou precies andersom moeten zijn. De hoeveelheid geld zou moeten afhangen van hoeveel waardevolle spullen en diensten we hebben gecreëerd.

Op zoek naar een alternatief systeem

Ik geloof dat er een goed alternatief systeem bestaat. Een van de voorwaarden daarvoor is voldoende vertrouwen van de gebruikers. Vertrouwen zorgt ervoor dat iemand weet dat een bepaalde hoeveelheid geld in de toekomst kan worden ingeruild voor iets anders met ongeveer de gelijke waarde.Ik denk dat tijd hetzelfde kan werken als geld in het dagelijks leven. Geld wordt in principe namelijk verruild voor een wederdienst in tijd. Aan het maken van een kop koffie op een terras op de Witte de With hebben allerlei mensen direct en indirect in tijd bijgedragen. Geld is slechts een tussenstap om deze mensen te betalen. Dat kan echter ook direct met tijd. Je hoeft dan bijvoorbeeld niet 2 euro te betalen voor je koffie maar 10 minuten. Dit kan tegenwoordig makkelijk digitaal.

Maar bovenal is de belangrijkste reden om dit systeem te onderzoeken dat een tijdsysteem niet de nadelen heeft van ons huidige geldsysteem.

Begrip en realiteit

Tijd als ruilmiddel in plaats van geld maakt veel beter duidelijk wat een dienst daadwerkelijk betekent in het economische systeem. Een hypotheek waar iemand 10 jaar voltijd voor moet werken om af te betalen of een hypotheek van 200.000 euro, wat is duidelijker? Het effect is ook dat mensen zich bewuster worden van hun eigen ‘geld’ en waarde. Het tijdsysteem kan zo ook mensen ondersteunen om betere keuzes te maken.

Het creëren van geld zonder onderliggende extra waarde − zoals nu gebeurt − kan niet meer met een tijdsysteem. De totale hoeveelheid tijd is altijd beperkt en reëel, want het hangt af van het aantal mensen dat meedoet. Deze link met de werkelijkheid is het sterke punt van een tijdssysteem. Een financiële luchtbel kan dan moeilijk ontstaan.

Het idee van tijd als ruilmiddel wordt al toegepast. De Haagse TimeBank.cc is een mooi voorbeeld. Die biedt al de mogelijkheid om in tijd te handelen. Bij een Timebank is elk mensenuur gelijk en gelijkwaardig. Een mooi idee, maar ik vraag me af of dat werkt in onze huidige economie. Daarom moeten wij Rotterdammers kijken of tijd op een andere manier kan worden ingericht, waarbij je zelf mag kunnen bepalen hoeveel je tijd waard is.

Zoektocht

De komende maanden wil ik onderzoeken of het tijdsysteem echt beter is en hoe dit in Rotterdam kan werken. Deze zoektocht wordt in een aantal artikelen op Vers Beton beschreven. Voor dit experiment beantwoord ik drie vragen:

  • Wat zijn de basisprincipes van het Rotterdamse tijdsysteem?
  • Hoe werkt het dagelijks betalen met tijd operationeel?
  • Hoe verloopt de transitie naar zo’n systeem in samenhang met de huidige betaalsystemen?

Als we deze vragen beantwoorden, volgt het ontwerpen van een virtueel proefsysteem. Het geld dat in de Rotterdamse economie omgaat, zal als ruilmiddel worden vervangen door tijd. Om zover te komen worden verschillende partijen benaderd: zij die al een geldsysteem hebben opgezet (de organisatie Rotter-Dam was de eerste die is geïnterviewd) en zij die het geldsysteem willen veranderen of dit hebben gedaan (bijvoorbeeld bij de overgang van de gulden naar de euro).

Waarom wil ik dit eigenlijk? Het levert allerlei nieuwe interessante inzichten over onze Rotterdamse economie en betrokken Rotterdammers. Dit onderwerp verdient meer aandacht, zowel aan de Rotterdamse keukentafel als in het economisch debat. Het gaat iedereen aan. En daarom wil ik dit experiment samen met andere Rotterdammers ingaan.

Heb je ideeën die kunnen bijdragen? Laat het weten. Ik zoek bijvoorbeeld iemand met een bouwkundige achtergrond, die samen met een vriend van mij de bouw van De Markthal in tijd wil onderzoeken. Ook iemand met een bedrijfskundige achtergrond is zeer welkom voor het onderzoek waarmee we de kosten van een bedrijfsproces in de haven in tijd willen uitwerken. En heb je een financiële achtergrond? Denk dan mee met het uitwerken van de basisprincipes. Iedereen, van welke achtergrond dan ook, is welkom. Geef dan een reactie onder aan dit artikel en we starten samen een omslag!

Reageer of deel op Social Media

Tags:economische crisis, euro, geld, markthal, ruilmiddel en Tijd

Sectie: Economie

kaart: Markthal

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *