Economie23 maart 2017

Pleidooi voor ouderwets actievoeren

Columnserie met klimaatexperts

Burgers kunnen flink verschil maken in het halen van de klimaatdoelen. Niet als consument met onze computer of pinpas, maar door gezamenlijk ouderwets actie te voeren, betoogt Ike Teuling. 

Soms zakt de moed me in de schoenen als ik bedenk hoe snel en hoe radicaal onze maatschappij moet veranderen om klimaatverandering binnen de perken te houden. Over grofweg twintig jaar moeten we volledig gestopt zijn met gas, olie en kolen, om ons eerlijke aandeel in de uitvoering van het klimaatakkoord van Parijs te nemen. Dat redden we nooit met het indraaien van wat spaarlampen en korter douchen. Zelfs een zonnepaneel op je dak en een elektrische auto is niet voldoende. Wat wel werkt: ouderwets actievoeren.

Ik beken, ook kan er in mijn huurhuis niet voor kiezen de gasgestookte cv-ketel eruit te gooien. Ik heb niet de tijd mijn boodschappen op de fiets bij een boer in de buurt te gaan doen, al weet ik dat al mijn eten met dieselvrachtwagens naar mijn biologische supermarkt wordt vervoerd. Ik heb geen zeggenschap over of mijn pensioengeld in Shell wordt belegd of in windenergie. Ik weet dat we moeten stoppen met fossiele brandstoffen, maar als consument heb ik die keuze vaak helemaal niet.

Kortom, mijn macht als consument is beperkt. Ik kan met mijn pinpas de wereld niet redden. Maar gelukkig ben ik ook burger. En als burger is mijn invloed een stuk groter. Politici wedijveren met elkaar om op te komen voor de belangen van ‘echte mensen’ en zijn daarom gevoeliger dan ooit voor publieke druk. Ook bedrijven zijn als de dood voor een slecht imago, schandalen en slechte pers. Hier kunnen we allemaal als burgers gebruik van maken.

"Met mijn pinpas kan ik de wereld niet redden. Maar als burger is mijn invloed gelukkig een stuk groter"

De inwoners van Schiermonnikoog hebben laten zien dat gewone burgers een groot en log energiebedrijf op de knieën kunnen krijgen. Het Franse Engie – ook de eigenaar van een van de nieuwe kolencentrales op de Maasvlakte – wilde naar gas gaan boren vlak naast het vakantie-eiland. De eilanders startten een petitie die binnen no time door tienduizenden Waddenliefhebbers ondertekend was. Vervolgens reisde een groepje van zo’n twintig mensen af naar Den Haag om bij Kamerleden te pleiten tegen de gasboringen. Engie nodigde de actievoerders daarop uit voor een gesprek. En enkele maanden later gaf het bedrijf zich gewonnen. Het risico van imagoschade woog niet op tegen de winst die ze hoopten te gaan maken met het gasveld.

Een klein groepje burgers bereikte op Schiermonnikoog veel meer dan ze als individuele consument ooit hadden kunnen veranderen met hun koopgedrag. En dit is niet het enige succesverhaal. Zo was het ook een groep burgers die ervoor zorgde dat minister Kamp definitief een streep zette door schaliegaswinning in Nederland. En de Groningers weten keer op de keer de gaswinning verder te verlagen door te protesteren en procederen tegen de wanpraktijken van de NAM.

De geschiedenis leert ook dat een petitie of demonstratie niet altijd genoeg is om radicale maatschappelijke verandering in gang te zetten. Soms is er meer nodig om een bedrijf of regering van gedachte te doen veranderen. In 1955 weigerde Rosa Parks in de VS in een bus op te staan voor een blanke en belandde in een politiecel. Dit was het startpunt van een burgerrechtenbeweging die succesvol streed voor gelijke rechten voor blanken en zwarten. Rosa Parks handelde uit een diep gevoel van onrechtvaardigheid en overtrad bewust een wet die in haar ogen verwerpelijk was. Burgerlijke ongehoorzaamheid is soms noodzakelijk.

Beeld: Rémon Mulder

Dat zien steeds meer gewone burgers in, wereldwijd. Zij besluiten dat het probleem van klimaatverandering zo groot is, en het gebrek aan actie van politiek leiders zo schrijnend, dat burgerlijke ongehoorzaamheid moreel gerechtvaardigd is. Zo ook in Duitsland, bij de grootste bruinkoolmijnen van Europa. Vorig jaar juni vond daar de actie Ende Gelände (tot hier en niet verder) plaats. Vierduizend mensen bezetten toen drie dagen de graafmachines in de mijn. Ook blokkeerden ze de spoorlijnen waardoor het onmogelijk werd bruinkool af te graven en te transporteren. De nabijgelegen kolencentrale moest worden uitgeschakeld. De hoeveelheid CO2-uitstoot die daarmee werd voorkomen staat gelijk aan vijf keer heen en weer naar New York vliegen, voor álle vierduizend deelnemers aan de actie! Daar kan geen dak vol zonnepanelen tegenop.

Het mooie aan deze actie was dat de deelnemers niet alleen doorgewinterde actievoerders waren maar ook opvallend veel doorsnee burgers: bezorgde moeders, wetenschappers, gepensioneerden. Zij vonden het geoorloofd de wet te overtreden omdat ze zich zorgen maken over de toekomst en daarom de bruinkoolmijnen dicht willen hebben.

In Nederland hebben we geen mijnen, maar wel drie nieuwe megakolencentrales die – als niemand er een stokje voor steekt –  nog tientallen jaren broeikasgassen zullen blijven uitstoten. Rotterdam en Amsterdam zijn de grootste Europese doorvoerhavens voor steenkool en olie. Ook in Nederland zijn er acties tegen de fossiele industrie in voorbereiding. Op 24 juni zullen honderden mensen onder de naam Code Rood actievoeren in de haven van Amsterdam. Deze actie is openlijk aangekondigd, burgerlijk ongehoorzaam en iedereen kan meedoen.  Dit zou wel eens de Nederlandse Ende Gelände kunnen worden.

"De Rotterdamse haven zal niet zomaar in twintig jaar fossielvrij worden, daar is burgermacht voor nodig"

Lees ookEconomiePolitiekDit zijn de volgende stappen naar een fossielvrij RotterdamColumnserie met klimaatexperts

In twintig jaar volledig omschakelen van fossiele brandstoffen naar duurzame energie, dat is een radicale maatschappelijke verandering die niet zonder slag of stoot zal plaatsvinden. De Rotterdamse haven zal niet zomaar in twintig jaar fossielvrij worden, daar is burgermacht voor nodig. We hebben ons hele energiesysteem ingericht op fossiel en de gevestigde belangen van bedrijven zoals Shell zijn gigantisch, net als hun lobbymacht. We zullen als burgers in actie moeten komen tegen deze belangen en misschien is burgerlijke ongehoorzaamheid ook hier, in Rotterdam, onvermijdelijk.

Vorig jaar hebben wij het Rotterdams Klimaat Initiatief opgericht, als groep Rotterdammers die wil dat onze stad bijdraagt aan het stoppen van klimaatverandering en niet aan het veroorzaken ervan. Wij roepen alle Rotterdammers op zich aan te sluiten. We moeten onze krachten bundelen en meer bereiken dan we alleen vanachter onze computer of via onze pinpas doen. Samen actievoeren werkt.

Deze column is deel van een serie op Vers Beton waarin klimaatexperts steeds een vraagstuk bespreken rondom fossiele energie en de toekomst van Rotterdam. Lees hier de andere artikelen in de serie. 

Reageer of deel op Social Media

Tags:2035, burgerlijke ongehoorzaamheid, ende gelande, fossielvrij, klimaat, kolencentrales en Parijsakkoord

Sectie: Economie

kaart: ENGIE Services West Industrie BV, Willingestraat, Waalhaven, Rotterdam, Nederland

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *