Economie1 maart 2017

Rotterdam aardgasvrij: zo moeten we dat voor elkaar krijgen

Columnserie over klimaatvraagstukken

De plek van aardgas in ons energiesysteem is onverenigbaar met de klimaatdoelen, betoogt Reinout Wissenburg, strateeg bij netbeheerder Stedin. Gasnetvervangingsdata helpen per wijk de timing te bepalen, maar alleen door samenwerking en vanuit lokaal draagvlak krijgen we alle huizen van aardgas af. 

Beeld: Rémon Mulder

Uit berekeningen van het Planbureau voor de Leefomgeving blijkt dat onze energievoorziening vrijwel CO2-vrij moet zijn in 2050, om de opwarming van de aarde tot 2 graden te beperken. Nu komt nog 80% van de energie die een huishouden gebruikt, met name voor de verwarming, van aardgas. Die huidige plek van aardgas is in ons energiesysteem dus onverenigbaar met de klimaatdoelen.

Een eerste stap op weg naar een CO2-vrije gebouwde omgeving in 2050 is het stoppen met het aansluiten van nieuwbouwwoningen op aardgas. Voor goed geïsoleerde nieuwbouwwoningen zijn er namelijk voldoende alternatieven om het huis behaaglijk te maken in de winter, zoals aardwarmte of warmtepompen. Een aankomende wetswijziging zal er voor zorgen dat netbeheerder Stedin niet langer verplicht is nieuwe huishoudens op het aardgasnetwerk aan te sluiten. Als gevolg daarvan zou Nieuw-Kralingen bijvoorbeeld een wijk zonder gasaansluiting kunnen worden. Ook geeft de uitvoer van de Woonvisie 2030 een uitgelezen kans om na sloop of renovatie voor aardgasloos wonen te kiezen.

Bestaande bebouwing

Maar de echte uitdaging ligt bij de bestaande bouw. 85% van de huizen die nu in Nederland staan zullen er in 2050 ook nog staan. Deze huizen zijn echter veelal niet energie-efficiënt ontworpen, waardoor alternatieven voor aardgas beperkt of heel kostbaar zijn.

"Nieuw-Kralingen kan zo'n nieuwe wijk zonder gasaansluiting worden, maar de echte uitdaging ligt bij bestaande bouw"

De gevraagde inspanning om bestaande huizen van het aardgas af te halen is vergelijkbaar met de inspanning die geleverd is toen in de jaren 60 van de vorige eeuw huizen op het aardgas aangesloten werden. Alleen de complexiteit van de uitvoering is sindsdien toegenomen. Deze complexiteit komt voort uit de terugtredende rijksoverheid en de overheveling van taken naar gemeenten, semipublieke organisaties en het bedrijfsleven. Een gecontroleerde overstap is daarmee tegenwoordig een stuk lastiger te regisseren. Terwijl juist een goede regie nodig is om  tempo te halen, de kosten te beperken en de comfortwinst voor bewoners zo groot mogelijk te krijgen.

Er is geen eenduidig alternatief voor gas voor alle huishoudens. De beste aanpak verschilt per wijk. Het kan geothermie zijn, isolatie in combinatie met warmtepompen of duurzame stadsverwarming met restwarmte. De keuze is afhankelijk van het bouwjaar en de locatie van de wijk en de isolatieopties van de bebouwing. Er worden dus het best per wijk keuzes genomen zodat er gewerkt kan worden op een grotere schaal. Zodat het gasnetwerk niet voor enkele huizen in een wijk moet blijven liggen.

Samenwerking

Volgens mij is er een belangrijke taak weggelegd voor gemeentes. Zij moeten in gesprek met bewoners, woningbouwverenigingen, verenigingen van eigenaren en energiecoöperaties een visie op de verduurzaming van de lokale energievoorziening maken en deze vervolgens uitvoeren. Als basis daarvoor zijn gegevens over geplande gasnetvervanging onlangs door Stedin gepubliceerd als open data. Hierin staat in welke wijken de komende 30 jaar het gasnetwerk vervangen moet worden. Zo kunnen gemeenten, maar ook bewoners, zien wanneer het bestaande gasnetwerk aan vervanging toe is. Dat is bij uitstek een geschikt moment voor de verduurzaming van woonwijken door de huizen daar al klaar te maken voor aardgasvrije bewoning. In plaats van het gasnetwerk te vervangen, kan het dan gewoon verwijderd worden.

Stedin gaat niet zelfstandig bepalen wanneer het aardgasnetwerk ergens verdwijnt. Zonder gecoördineerde aanpak, waarbij lokale steun opgebouwd wordt kunnen bewoners anders plotseling opgezadeld worden met een minder comfortabel huis, of gedwongen worden kostbare maatregelen te nemen. Het is veel beter wanneer via het lokale democratische proces besloten wordt waar het aardgasnetwerk verdwijnt, wanneer en in welk tempo dit gebeurd. Op die manier kunnen bewoners of woningbouwverenigingen bij de geplande vervanging van een CV-ketel kiezen voor alternatieven als aardwarmte of warmtepompen, bij het onderhoud aan het dak meteen goed isoleren en bij de nieuwe keuken overstappen op inductiekoken.

"Stedin bepaalt niet eigenhandig wanneer het aardgasnetwerk ergens verdwijnt"

Het proces kan natuurlijk ook andersom werken wanneer bewoners besluiten van het aardgas af te willen terwijl het netwerk nog niet aan vervanging toe is. Daarbij zou besloten kunnen worden om bij het onderhoud aan het riool meteen het gasnetwerk te vervangen door bijvoorbeeld warmtenetten. Op die manier hoeft de grond maar één keer open, wat kosten bespaart en overlast vermindert.

Gemeenteraadsverkiezingen als katalysator

Alleen deze aanpak, waarin partijen gezamenlijk optrekken en hun planningen op elkaar aan laten sluiten zorgt ervoor dat het tempo van de ontwikkeling naar een CO2-vrije gebouwde omgeving hoger wordt. Tegelijkertijd kunnen de kosten van deze ontwikkeling zo beperkt worden. Tijdig beginnen is hierbij van wezenlijk belang, want hoe langer we wachten, hoe duurder de overstap is.

De gemeenteraadverkiezingen van 2018 zijn een goed moment om deze beweging in Rotterdam in gang te zetten. De partijen beginnen nu aan het schrijven van hun verkiezingsprogramma. Hoe meer partijen zich uitspreken voor een aardgasvrije stad, hoe groter de kans is dat het volgende college hier serieuze stappen in zal gaan maken.

Het losbreken van aardgas is een fundamentele verandering met een flinke impact. Samenwerking, afstemming en lokaal draagvlak zijn daarbij de sleutels tot succes. En laat u door deze redelijke woorden niet verwarren, mijn boodschap is radicaal. Om het klimaatakkoord daadwerkelijk uit te voeren, wordt van iedereen inspanning verwacht: alleen zonder aardgas kunnen we droge voeten houden!

Deze column is deel van een serie op Vers Beton waarin klimaatexperts steeds een vraagstuk bespreken rondom fossiele energie en de toekomst van Rotterdam.

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:aardgas, gas, klimaat, klimaatserie, netbeheerder en stedin

Sectie: Economie

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *