Oude Koeien30 maart 2017

Stilte na sluiting De Dubbelde Palmboom kenmerkt populariteit oud Delfshaven

Beleving in de binnenstad belangrijker geworden

Oud Delfshaven is mede door de bloeiende binnenstad langzaam minder populair geworden. Tekenend is de stilte na sluiting van de voormalige publiekstrekker De Dubbelde Palmboom vijf jaar geleden, constateren Jacques Börger en Anne Jongstra.

Dit jaar staat in Historisch Delfshaven het voormalig pakhuis en museum De Dubbelde Palmboom vijf jaar leeg. In oktober 2012 sloot Stichting Museum Rotterdam de deur van de museumlocatie. Het bleef in Rotterdam oorverdovend stil.

De Aelbrechtskolk in Delfshaven aan het begin van de jaren ’60. Beeld: Lex de Herder

Hoe anders was dat bij de opening op 11 september 1975. Burgemeester André van der Louw opent die donderdag het gebouw dat ‘het hart van Historisch Delfshaven’ moet worden. En dat willen veel mensen wel eens zien. Volgens Het Vrije Volk vindt in het openingsweekend een ‘stormloop’ plaats op Museum De Dubbelde Palmboom. Tien jaar later ontvangt het Museum de miljoenste bezoeker.

Historisch Delfshaven is een geliefd stukje Rotterdam in de periode 1975 – 1985. Het gebied wordt het ‘Montmartre van Rotterdam’ genoemd en gezien als de publiekstrekker voor de stad. Dat zal echter van korte duur blijken. Want in de loop van de jaren tachtig verlegt Rotterdam zijn aandacht naar de binnenstad om aan een ‘Manhattan aan de Maas’ te bouwen. Het aantal bezoekers aan oud Delfshaven neemt snel af.

Oog voor historische betekenis

Het plan om oud Delfshaven op te knappen was geen onderdeel van de Stadsvernieuwing of een plotselinge oprisping van historisch besef. Al in 1960 constateert het Historisch Genootschap Roterodamum tevreden dat de gemeente niet alle gebouwen met historische betekenis wil opofferen voor de uitbreidingsplannen van de wederopbouw.

Een deel van oud Delfshaven blijkt dan al door de gemeente van sloop gevrijwaard. Mogelijk heeft de directeur van Gemeentewerken Jan Tillema hierin een rol gespeeld. Hij is vanaf 1946 verantwoordelijk voor de uitvoering van de opbouwplannen, maar is ook persoonlijk geïnteresseerd in de geschiedenis en met name in historische monumenten van de stad.

Van het herstel van historische gebouwen langs de kades van de Voorhaven wordt dan ook begin jaren zestig al serieus werk gemaakt. Het behoud van het oudste gebouwtje, het Zakkendragershuisje aan de Aelbrechtskolk, stond als eerste op de lijst.

‘Levendig stadskwartier’

Tillema mag van zijn wethouder de lijst uitbreiden met de Pelgrimskerk en het Raadhuis van Delfshaven, waar nu stadsbrouwerij De Pelgrim zit. De gemeente staat een ‘levendig stadskwartier’ voor ogen, niet zozeer een toeristische trekpleister. De restauratie van het Zakkendragershuisje wordt echter flink duurder dan begroot en dat remt de verdere restauratie. Voor de Rotterdammers lijkt het allemaal niet te hoeven, zij vinden de nog dichtgespijkerde huizen van oud Delfshaven ‘rijp voor afbraak’.

In 1967 lijkt er weer vaart in de restauratie te komen als de Commissie Kunstzaken met een ambitieuze notitie komt waarin Rotterdam in een grote beweging weer op de culturele kaart wordt gezet. Het Museum Boijmans van Beuningen zal worden uitgebreid, er komt een kunstencentrum op de Lijnbaan, het Schielandshuis zal worden gerestaureerd en er komt een plan voor een tweede schouwburg. Ook de restauratie van oud Delfshaven staat op de wensenlijst. Voor het oude Raadhuis is zelfs een bestemming gevonden: het wordt een dependance voor het Historisch Museum om de collectie archeologie te tonen.

Ook vanuit het Rijk komt steun. De minister van Cultuur benoemt oud Delfshaven tot ‘beschermd stadsgezicht’, want ‘het is het enige deel van de stad dat Rotterdam verbindt met voorbij eeuwen.’ De oude panden afbreken mag niet meer.

Herstel in rustig tempo

Een jaar later voegt de gemeente daden bij de woorden met een forse verhoging van het budget voor kunst en cultuur. De wethouder vindt Rotterdam een moderne stad die ‘een beetje oud best kan gebruiken’. Er lijkt, mogelijk door het toenemend ongenoegen over de ongezellige binnenstad, een andere wind te waaien in de plannen voor de stad.

In een rustig tempo wordt oud Delfshaven hersteld. Voor de mensen die mogelijkheden voor toerisme zien, gaat het allemaal veel te langzaam. Maar directeur Tillema weet als geen ander dat snelheid en restauratie van oude monumenten niet samengaan.

“Oud Delfshaven gaat meer op een openlucht museum lijken dan op een woonwijk”

In 1973 staat in het opgeknapte een maquette van hoe Historisch Delfshaven er uiteindelijk uit gaat zien. En dan klinkt de eerste typisch Rotterdamse kritiek. Oud Delfshaven gaat meer op een openlucht museum lijken dan op een woonwijk. Het krijgt een hoog Anton Pieckgehalte. Bovendien is het Raadhuis al twee jaar niet in gebruik. Geen enkele ondernemer durft daar horeca te beginnen.

De Dubbelde Palmboom hoogtepunt

Twee jaar later bereikt de restauratie een voorlopig hoogtepunt met de opening van museum De Dubbelde Palmboom in een voormalig pakhuis. Raadhuis, Pelgrimskerk en Museum vormen nu een mooie rij langs de Voorhaven. In de Pelgrimskerk zegt de burgemeester in zijn toespraak dat het werk nog niet gedaan is. Ook de distilleermolen op de kop van de haven wordt opgeknapt, net als het oude magazijn van de VOC aan de Achterhaven. In het voormalig pand van Henkes zullen ateliers en galerieën komen. Alles tezamen een prima plek voor liefhebbers van cultuur en historie.

Bewoners bewonderen het museum maar uiten ook klachten. Een straat verder dan de opgeknapte historie ligt een ander stuk geschiedenis te verkommeren. ‘Als je Historisch Delfshaven gezien hebt, kom dan eens langs in de Schans en de Watergeusstraat’, zeggen Delfshavenaren tegen journalisten. Maar ook die straten komen aan de beurt, want inmiddels heeft het wederopbouwplan een andere invulling gekregen. Onder het motto van Stadsvernieuwing wil Rotterdam eerst kijken naar behoud voordat er gesloopt wordt. Mogelijk dat de ervaringen met oud Delfshaven een rol hebben gespeeld bij deze verandering van inzicht. Nu, veertig jaar later, vormen die straten meer een ‘levendig stadskwartier’ dan Historische Delfshaven dat te weinig spektakel biedt om toeristen te trekken.

Maar belangrijker voor het afnemen van de aantrekkingskracht van oud Delfshaven is dat Rotterdam vanaf 1985 vooral aandacht schonk aan ‘de beleving in de binnenstad’ en de nieuwe skyline. Rond Historisch Delfshaven wordt het stiller en het lege museum lijkt nu een monument te worden van een overgangsperiode waarin historie een plek kreeg binnen de dynamiek van Rotterdam.

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:binnenstad, De Dubbelde Palmboom, Delfshaven en Museum Rotterdam

Sectie: Oude Koeien

kaart: Voorhaven 12, 3024 RM Rotterdam, Nederland
Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *