Alternatieve Zustersteden20 april 2017

Marseille, Rotterdam van het zuiden?

Wat kan Rotterdam leren van andere steden? In de serie Alternatieve Zustersteden gaat Vers Beton te rade bij plekken over de hele wereld. In deze editie beschrijven Dirk Chauvaux en Joke Quintens de gelijkenissen tussen Rotterdam en Marseille. Een vergelijking bovendien die culmineert in een ware meetup.

Foresta, een stadspark gecreëerd door burgers in de noordelijke wijken van Marseille Beeld: Aurora Productions

Tot twintig jaar geleden reed je als je onderweg was naar het zuiden met een wijde boog om Marseille heen. Aix-en-Provence, Arles, Avignon, ja, daar gingen Nederlanders en Belgen graag naartoe. Maar Marseille, nee. Daar kwam je niet. Te gevaarlijk. Kalashnikovs, drug caids, maffia, geweld en verval: het beeld van Marseille was niet fraai. Tot recent, de afgelopen twee decennia, Marseille een indrukwekkende metamorfose onderging. Klinkt dat bekend? Wellicht, want maakte Rotterdam niet eenzelfde ontwikkeling mee? Twee steden op 1175 kilometer van elkaar, die van verguisde naar zeer aantrekkelijke metropolen evolueerden. Dan kun je maar beter van elkaar leren, toch?

Beide steden beschikken over een authentieke working class mentaliteit

Wij, twee Belgen, werden verliefd op Marseille en emigreren komende zomer naar deze vurige stad aan de Middellandse Zee. Na jarenlange vakanties aldaar gaan we ons er nu definitief vestigen. Met Living Lab Moving*Marseille onderzoeken wij de kracht van superdiversiteit in de duurzame transitie van een stad. We verzamelen daartoe verhalen van de diverse inwoners van Marseille en kijken hoe hun roots een weerslag vinden in hun wijken en in de stad. Vanuit die rol kwamen we in contact met het Verhalenhuis Belvédère in Rotterdam. Net als wij, oogsten ook zij van onderuit verhalen van Rotterdammers en zoeken zij zo naar de ziel van hun stad.

De overeenkomsten tussen Marseille en Rotterdam liggen zonneklaar voor het oprapen. Twee havensteden, beide met een ruime blik op de wereld. Twee aankomstpoorten voor volkeren uit de hele wereld. Allebei moeizaam, maar met redelijk succes uit een diepe crisis opgestaan. Twee middelgrote steden ook, die altijd wat in de schaduw van de centra van het centrale gezag stonden en daar behoorlijk wantrouwig tegenover staan. Twee steden met een authentieke working class mentaliteit: hart op de tong, open, soms wat ruw, maar altijd warmhartig, zoals hun beide voetbalteams dat ook op het veld tonen.

Migrantenstad Marseille

Al bij haar ontstaan was Marseille voorbestemd een migrantenstad te worden. Het waren Fenicische zeevaarders die 2600 jaar geleden in een natuurlijke haven aanmeerden en er een nederzetting vestigden die snel uitgroeide tot één van de belangrijkste havensteden van het Middellandse Zeegebied. Vanaf de 19de eeuw, in volle koloniale periode, zou de stad steeds meer een aankomstplek worden voor volkeren uit de hele wereld. Of ze nu op zoek waren naar werk of naar de vrijheid van de Franse republiek. Niet voor niets worden de inwoners van Marseille “un peuple pluriel” (een meervoudig volk) genoemd. Marseille telt 850.000 inwoners, een derde daarvan heeft Italiaanse roots, een vierde is van Maghrebijnse afkomst. Marseille is de derde grootste Armeense stad van de wereld. Het is de derde grootste Joodse stad van Europa. Het is tout court de grootste Corsicaanse stad en de grootste Comorese stad.

De diversiteit in deze stad is zo groot dat het – in tegenstelling tot in Rotterdam – zelfs geen gespreksonderwerp meer is. Nous sommes tous des Marseillais! Het mooiste bewijs hiervan is l’Arbre de l’Espérance (de boom van de hoop), een monument dat in 1999 werd opgericht en gepaard ging met de plechtige belofte van alle gemeenschappen om harmonieus samen te leven. Deze verklaring werd ondertussen al door meer dan 500.000 mensen ondertekend en hun namen staan voor eeuwig gebeiteld in de tegels rond het monument. Een prachtig voorbeeld en mooi streven voor elke stad.

De stadsmakers van Marseille

Je kunt er inmiddels dus niet meer (met een grote boog) omheen. Marseille veranderde, van meest verguisde stad van Frankrijk naar mogelijk de meest beloftevolle stad van het land. Dat begon allemaal met de komst van de TGV, waardoor Parijs ineens nog maar vier uur verwijderd was. Maar vooral de titel van Culturele Hoofdstad van Europa in 2013 was een katalysator die Marseille op de Europese kaart zette. In 2001 zorgde dezelfde titel in Rotterdam voor een nieuwe focus, met ‘Rotterdam is vele steden’ als motto, meer festivals en cultuur en voor het eerst als architectuurstad. In Marseille ging het gepaard met enkele belangrijke infrastructuurwerken, zoals de volledige heraanleg van het oude havengebied in Euroméditerannée. Met het Museum voor de Cultuur van de Middellandse Zee (MUCEM) zet Marseille haar ambitie – om dé culturele hoofdstad van de Middellandse Zee te worden – kracht bij. Het ene internationale evenement volgt het andere op, van het EK en sporthoofdstad in 2017 tot Manifesta in 2020. Marseille zet zich op de Europese kaart. En met de toename van toeristen wordt er naarstig verder geïnvesteerd in openbaar vervoer en andere grote infrastructuurwerken.

De Marseillais zien het graag gebeuren, maar blijven kritisch en rebels. Want gelukkig blijft Marseille ondanks alles toch haar ziel behouden. Het dorpsgevoel in de stad is één van haar belangrijkste kenmerken. Elke wijk heeft een eigen identiteit en die neem je niet zomaar af! In die wijken zie je de laatste jaren steeds meer bewoners opstaan en het heft in eigen hand nemen, om zo de dagelijkse besognes aan te pakken. Misschien is dat wel het belangrijkste teken dat Marseille verandert: mensen, laten we ze stadsmakers noemen, die zich betrokken voelen bij hun omgeving en deze willen verbeteren. Want is alles rozengeur en maneschijn in Marseille? Nee, verre van. Armoede, gebrek aan burgerzin, sociale uitdagingen, werkloosheid, achterstelling, kleine criminaliteit, zwerfvuil, drugs: Marseille kampt met dezelfde uitdagingen van elke grote stad, zoals Rotterdam. Maar hoe gaan ze er beide mee om? Daarin schuilen de verschillen én belangrijke lessen.

In bepaalde volkse wijken is de gentrificatie goed te merken

Net zoals in alle beloftevolle steden in Europa is Marseille de laatste jaren een aantrekkingspool voor jonge creatieve inwijkelingen geworden. Zij kiezen voor “la douceur de la vie” in Marseille, maar ook voor de uitdagingen die van de stad uitgaan. In bepaalde volkse wijken zoals Le Panier, La Plaine en Endoume is deze gentrificatie goed te merken, maar wordt ze niet echt als een probleem gezien. In een stad waar armoede en sociale uitsluiting het grootste probleem is, worden deze “belastingbetalers” zelfs verwelkomd, alhoewel er – in tegenstelling tot in Rotterdam het geval is – niet bepaald een bewuste strategie van de overheid achter zit. Het gebeurt eerder spontaan, zoals in Marseille bijna alles spontaan gebeurt.

Stadsmakers meetup

Rotterdam en Marseille, ze liggen maar liefst 1175 kilometer van elkaar, maar lijken toch zo fel op elkaar. Op het klimaat na dan. Qua kleur, intensiteit, onverwachte veerkracht en inventiviteit konden het tweelingen zijn. Allebei gebloeid en gegroeid uit een haven. Allebei overspoeld door volkeren uit de hele wereld. Allebei uit een diep dal geklommen. Harde werkers, harde taal. Vurig en opstandig. Fier op hun stad. Toch zijn er ook flinke verschillen aan te wijzen. In tegenstelling tot in Rotterdam, gebeurde de opmerkelijke transitie van Marseille de afgelopen jaren eerder ondanks dan dankzij de lokale overheid. Het zal nog wel even duren eer de typische Franse bureaucratie en vriendjespolitiek baan ruimt voor een efficiënt hedendaags bestuur. Het bestuur van de stad kan je nog het best vergelijken met een circusact waarbij de jongleur van dienst heel veel borden op een stokje draaiende moet houden. Die borden zijn dan de verschillende belangengroepen in de stad. Al moet je er meteen aan toegeven dat het bestuur hier heel bedreven in is.

Die nuchtere Hollanders en die Franse plantrekkers: kunnen ze van elkaar leren? Hoe maken ze van hun superdiversiteit een zinderende kracht? Hoe gebruiken ze hun haven als open poort op de wereld? En hoe wordt de veerkracht van de bevolking ingezet om de grootste uitdagingen aan te gaan? Om wijken en straten om te bouwen tot aangename plekken, voor iedereen? We kunnen leren van elkaar, om sterker te worden. Zien hoe het anders en misschien wel beter kan, door andere invalshoeken te ontdekken en te benutten. Om dit te faciliteren organiseren Living Lab Moving*Marseille en Verhalenhuis Belvédère de stedelingenband Marseille-Rotterdam. Tien Rotterdammers ontmoeten tien Marseillais. Tien stadsmakers uit Rotterdam die hun initiatieven presenteren aan tien stadsmakers uit Marseille, en andersom. Geen stedenband, maar een stedelingenband. Een mensenband dus, omdat het mensen zijn die hun stad maken.

Stedenband
Op vrijdag 21 april om 18.00 uur presenteren Living Lab Moving*Marseille en Verhalenhuis Belvédère de oprichting van deze stedelingenband, tijdens een volkskeuken à la Marseillaise in het Verhalenhuis Belvédère. Tevens wordt er informatie gegeven over de selectie van tien Rotterdamse stadsmakers die eind oktober op bezoek gaan bij de stadsmakers in Marseille. Klik hier voor meer informatie

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tag: Marseille

Sectie: Alternatieve Zustersteden

kaart: Marseille, Frankrijk
Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *