Wetenschap en onderwijs7 juni 2017

Cultuuronderwijs als schatbewaarder van de Rotterdamse verbeelding

Serie over cultuureducatie in Rotterdam

De serie over cultuureducatie in Rotterdam bestaat uit drie artikelen, aangepast voor de lezers van Vers Beton. In dit eerste deel pleit Inge Spaander voor de kracht van creativiteit in cultuuronderwijs.

Creativiteit: het bulkt ervan in Rotterdam. Althans, zo lijkt het. Naast musea, galerieën, kleine muziekpodia en een keur aan festivals in de hele stad hebben we ook een groeiende creatieve industrie. Terwijl de stad smacht naar de economische voorspoed die de creatieve industrie moet gaan brengen en deze hoopvol en ongeduldig stimuleert met plannen en gelden, staat een andere vorm van creativiteit steeds meer onder druk: de creativiteit van de verbeelding verliest langzaam terrein. Dat is jammer, want in deze stad waar normen, waarden en nut steeds meer vastomlijnde begrippen lijken te worden kan de creativiteit van de verbeelding ons laten bewegen richting anders, meer of mooier.

Beeld: Cees Boot

Verbeelding vs. effectieve creativiteit

Leken en experts buitelen over elkaar heen om een juiste definitie van creativiteit te formuleren. In het kort zijn er twee invalshoeken. In de kunstwereld wordt creativiteit veelal gezien als de mogelijkheid tot verbeelding. In deze definitie heeft alle creativiteit waarde. De andere definitie gaat er vanuit dat creativiteit het vinden van nieuwe oplossingen is. In deze creativiteit wordt er dus alleen waarde gecreëerd als er een probleem wordt opgelost: effectieve creativiteit.

Die wens tot maakbaarheid past ons goed: we zijn de stad van het maken en het doen. Betrekkelijk nieuwe initiatieven als de campus van RDM Rotterdam en het Cambridge Innovation Centre zijn hier mooie uithangborden voor. Nieuwe samenwerkingen en oplossingen moeten leiden tot economische bedrijvigheid en voorspoed. Ook ons onderwijs is er niet wars van. Onderwijs moet zo snel mogelijk tot een zo hoog mogelijk diploma leiden. “Leren loont” luidt de titel van het huidige Rotterdamse onderwijsbeleid. Ook ons cultuuronderwijs moet steeds vaker lonen: knutselen om te leren knippen, kunst kijken om beter te leren rekenen en dansen om je van de straat te houden.

Onderwijs moet zo snel mogelijk tot een zo hoog mogelijk diploma leiden

Cultuuronderwijs dat loont: natuurlijk mag het er zijn, maar we hebben juist ook die andere vorm nodig om onze samenleving mooier en leuker te maken. In de openbare ruimte hangen gemeenteposters die ons uitleggen hoe we iets doen in Rotterdam en online vinden we de regelgeving voor onderwijs en nieuwkomers ook terug onder de noemer “Zó doen wij dat hier in 010!”. Maar moeten we het ook echt allemaal zo doen? Meer ruimte voor creativiteit kan onze normen ter discussie stellen.

Het onvoorspelbare nut

Wel nut, geen opbrengst? Juist. Ook zonder te streven naar een vastgestelde opbrengst kan cultuuronderwijs nut hebben. Danielle Baggermans, docent Beeldende Vorming in de onderbouw van het voortgezet onderwijs: “Ook zo’n creativiteit van verbeelding doet van alles voor het individu en de samenleving. Het gaat erom dat je vanuit creativiteit een verbinding kunt maken met het echte leven. Het geeft je de mogelijkheid om wat je leert en voelt te onderzoeken en een plek te geven in jouw leven. Dat kan alleen als je hier als docent echt de ruimte voor geeft. In een wereld van verbeelding mag alles bestaan.” Cultuuronderwijs dat ruimte biedt voor verbeelding creëert dus wellicht geen pasklare oplossingen of gestuurde verbeteringen, maar brengt wel degelijk iets op waar de samenleving anders of mooier van wordt.

Een voorbeeld hiervan vinden we in het HBO. De lerarenopleiding Gezondheidszorg & Welzijn van de Hogeschool Rotterdam werkt samen met het Rotterdams Centrum Voor Theater. Monique van den Heuvel, docent van de lerarenopleiding, legt uit: “Met die samenwerking creëren we een levensechte speelruimte voor studenten waarin ze hun maatschappelijke en pedagogische opdracht als docent met behulp van theater kunnen ervaren. Ze onderzoeken thema’s als eenzaamheid en acceptatie en spelen en reflecteren rondom deze thema’s. Alles mag er zijn. Op die manier voelen ze hun eigen ervaring en betrokkenheid en die van anderen.” Die verbeelding maakt dus dat je je kunt inleven in de ander, dat je empathie voelt en dat je de wereld kunt beschouwen vanuit andere perspectieven.

De verbeelding maakt dat je de wereld kunt beschouwen vanuit andere perspectieven

Ook binnen andere lagen van het onderwijs vinden we dappere pogingen om de verbeelding te bewaken. In het middelbaar onderwijs wordt geëxperimenteerd met het Rotterdams CKV, waarbij scholen en culturele instellingen samen een CKV programma maken. Ieder jaar is er het EAF Scholieren Theaterfestival waar scholieren theaterstukken spelen, elkaars stukken bekijken en met elkaar in gesprek gaan over theater en andere zaken. Ook Villa Zebra is als kunstlaboratorium voor kinderen een mooie plek waar kinderen worden gestimuleerd tot verbeelding.

Deze vormen van cultuuronderwijs creëren een ruimte waar je kunt spelen en ervaren, waar je de wereld en jezelf ontdekt en soms opnieuw uitvindt. Een plek waar nieuwe samenwerkingen worden bestendigd en problemen mogen bestaan. Geen route van A naar B, maar een onvoorspelbare opbrengst die helpt onze samenleving te bevragen.

Schatbewaarder van de verbeelding

School heeft van oudsher een grotere opdracht dan opleiden voor een baan en een passende rol in de samenleving. School is ook de plek waar in alle veiligheid geoefend en bevraagd mag worden, waar de samenleving ter discussie gesteld mag en moet worden. Dat kan niet zonder verbeelding. Rotterdam heeft het cultuuronderwijs als schatbewaarder van deze verbeelding nodig, zodat we zo nu en dan hardop durven te zeggen: “We weten niet hoe we dat doen, in Rotterdam.”

Serie: cultuureducatie in Rotterdam

Deze serie is tot stand gekomen in samenwerking met Kenniscentrum Cultuureducatie Rotterdam (KCR). Het KCR is een onafhankelijk expertisecentrum dat zich in Rotterdam inzet voor goed cultuuronderwijs en het verankeren daarvan in het schoolcurriculum. (Wat betekent dit?)

Rotterdam is in 2017 ‘Onderwijsstad van Nederland’. Het KCR riep maart 2017 daarom uit tot de Maand van Cultuuronderwijs. Daarbij werden debatten, lezingen, festivals en workshops georganiseerd door scholen, theaters, musea en culturele instellingen. Het KCR nodigde correspondenten uit om op onderzoek te gaan: hoe vormt cultuuronderwijs Rotterdam? Maakt het de stad creatiever? Inclusiever? Draagt het bij aan talentontwikkeling? En wat doet cultuuronderwijs met de identiteit van jongeren?

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:creativiteit, cultuureducatie, cultuuronderwijs en onderwijs

Sectie: Wetenschap en onderwijs

Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *