Voor de harddenkende Rotterdammer

Dinsdagavond werd bekend dat de twee Rotterdamse kolencentrales de stekker trekken uit ROAD, een proef waarbij hun CO2 afgevangen en onder de zeebodem opgeslagen zou worden. Een domper voor de Klimaatdoelstellingen en een flinke kennisachterstand zijn het gevolg. Volgens Ties Joosten had dit belangrijke CCS-project dan ook nooit in handen van deze steenkolenboeren gegeven mogen worden.
De Rotterdamse haven is goed voor zo’n 20 procent van de totale Nederlandse uitstoot van broeikasgassen. Linksom of rechtsom gaat daar een keer iets aan gebeuren, daar zijn alle experts het over eens. Het klimaatakkoord van Parijs verplicht ons om de uitstoot met 95 procent te reduceren en dat gaat niet zonder een forse inkrimping van de Rotterdamse uitstoot. Het Havenbedrijf onderzoekt daarom al jaren hoe zo’n duurzame toekomst eruit ziet.

Lege gasvelden

In de eerste plaats zal de havenindustrie fors minder CO2 moeten gaan produceren. Daarnaast zal een deel van de broeikasgassen kunnen worden hergebruikt, bijvoorbeeld door een koppeling aan de tuinders in het Westland, waar de plantjes sneller gaan groeien door CO2-toevoer uit de haven. Maar: dit zal niet genoeg zijn. Als we de opwarming van de aarde willen beperken tot wat we in Parijs hebben afgesproken, dan zullen we, hoe dan ook, CCS (Carbon Capture and Storage) nodig hebben: het afvangen van CO2 en die in lege gasvelden onder de grond opslaan.
Vrijwel niemand betwijfelt de noodzaak van die techniek. Het Havenbedrijf dicht CCS een belangrijke rol toe in de toekomstige strategie, de Europese Unie en de Verenigde Naties gaan er vanuit dat we niet zonder kunnen, en zelfs Urgenda (die van de gewonnen Klimaatzaak) gaat uit van een (tijdelijke) noodzaak van CCS. De reden: voor sommige zeer energie-intensieve industrieën (zoals de staal- of petrochemische industrie) bestaan nog nauwelijks energiezuinige alternatieven. Met andere woorden: als we in de toekomst staal blijven gebruiken – en daar lijkt het wel op – dan hebben we staalfabrieken nodig, en die zullen voorlopig nog een boel CO2 blijven uitstoten.

Ronduit beroerd

Alle reden dus om de CCS-techniek eens serieus te gaan testen. In Canada, Australië en het Midden-Oosten zijn ze hiermee al redelijk ver, maar in Europa komt het maar niet van de grond. Slechts één project is nog enigszins levensvatbaar: ROAD, het Rotterdamse Opslag- en Afvang Demonstratieproject. Bijna een half miljard euro aan subsidie lag klaar om hier CO2 in een leeg gasveld onder de Noordzee te gaan pompen.
Toch lag het project jaren stil. Dit omdat de leiding over ROAD in handen werd gegeven van Engie en Uniper, de eigenaren van de twee gloednieuwe kolencentrales op de Maasvlakte. Zij zouden hun CO2 gaan afvangen en opslaan, terwijl juist voor de productie van elektriciteit wél broeikasgasarme alternatieven bestaan: wind, zon, getijdenstroom en in minder mate gas. Dientengevolge gaat het ronduit beroerd met de kolencentrales en komt het CSS-project helemaal achteraan in het rijtje der belangrijke zaken. Op hun boekwaarde zijn al enorme afschrijvingen gedaan: in de amper twee jaar dat ze nu in bedrijf zijn, hebben ze al een derde (!) van hun waarde verloren (de bouw kostte 3,1 miljard, de boekwaarde is nu ongeveer 1 miljard per centrale). Vrijwel niemand lijkt nog te geloven dat de kolencentrales een lang leven beschoren zijn, burgemeester Aboutaleb zegt zelfs te hopen dat we in 8 jaar van ‘die smurrie’ af zijn.

Blunder

Hier is dus sprake van een strategische blunder. De kolencentrales mochten juist gebouwd worden omdat ze nadrukkelijk beloofden hun CO2 te gaan afvangen en opslaan. Dit is volledig mislukt: de belofte bleek niet juridisch afdwingbaar en het broeikasgas gaat gewoon de lucht in. Maar ze bleven wel de leiding over de totstandkoming van ROAD behouden. Als een stel toeristen in de rij voor de kaartenautomaat van de NS, terwijl jij probeert een trein te halen. We wachten nu al 7 jaar – en nog altijd is ROAD niet verder dan een lullig ‘onderzoekskantoor’ aan de Parallelweg in Schiedam met een totaal verouderde website (www.road2020.nl). Het klimaat, andere industrieën en de haven als geheel zijn de dupe en een oplopende kennisachterstand is het gevolg.

Het is daarom te hopen dat nu een meer betrouwbare partij de leiding krijgt. Bij voorkeur uit de energie-intensieve staalindustrie, die ook na afloop van de proef van CCS-technieken gebruik zal gaan maken.

‘Zeer teleurgesteld’
In een reactie laat het Havenbedrijf weten ‘zeer teleurgesteld’ te zijn in Engie en Uniper. ‘De bedrijven komen de door hen gewekte verwachting voor een grootschalige proef met CCS niet na.’
Van een strategische blunder is volgens het Havenbedrijf echter geen sprake: ‘Engie en Uniper waren destijds de enige bedrijven die bereid waren te starten met CCS en daarin te investeren. De huidige aanhoudende discussie over sluiting en lage elektriciteitsprijzen was toen niet voorzien.’
Het Havenbedrijf is van mening dat de kolencentrales open kunnen blijven, mits zij de negatieve milieu-impact van de CO2-uitstoot beperken. ‘Het Klimaatakkoord van Parijs noodzaakt immers de CO2-uitstoot stelselmatig terug te dringen. Bedrijven kunnen daar de ogen niet voor sluiten.’

Vers Beton heeft jouw support nodig!

Voordat je verder leest: Vers Beton kan alleen blijven bestaan dankzij support van onze lezers. Maak jij ook onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk?

Nee, ik lees eerst het stuk verder

versbeton 1175

Ties Joosten

Ties Joosten (1984) woonde in Leuth, Millingen aan de Rijn, Nijmegen, Utrecht en Amsterdam voordat hij Rotterdam kwam ontdekken. Hij studeerde Geschiedenis en Journalistiek, was adjunct-hoofdredacteur bij Vers Beton.

Profiel-pagina
Ossip

Ossip van Duivenbode

Fotograaf

Ossip van Duivenbode (1981) is architectuurfotograaf. “Architectuur en stedenbouw zijn volledig in mijn bestaan verwikkeld. Als ik door een stad loop, ben ik continu aan het observeren. Wat is de invloed van een gebouw op de omgeving, wat zijn interessante details, hoe verhouden die zich tot de mensen?”

Profiel-pagina
Lees 15 reacties
  1. Profielbeeld van Hans Roodenburg
    Hans Roodenburg

    De auteur gaat voorbij aan het feit dat nog minstens 20 jr kolenoverslag zal zijn in Rotterdamse haven. Loopt wel terug. Bovendien moet Ties in de gaten houden dat Havenbedrijf alleen maar fascilerend is: m.a.w. bedrijfsleven moet het zelf doen. Het is wél teleurstellend dat kolencentrales afhaken. Zij hebben een rekensom gemaakt die waarschijnlijk over de toekomst negatief uitpakt. Laatste opmerking: Ties en zijn compaan moeten zich niet laten sponsoren door bedrijfsleven. Daardoor worden ze niet meer als onafhankelijke journalisten beschouwd.

    1. Profielbeeld van Ties Joosten
      Ties Joosten

      Beste Hans,

      kolenoverslag ≠ kolenstook tbh elektriciteitswinning. Volgens velen is dat laatste al snel niet meer nodig, en volgens het Havenbedrijf moet hoe dan ook bij de kolenstook de CO2-uitstoot fors beperkt gaan worden, wat nu dus op de lange baan gaat bij Engie/Uniper.

      Je analyse dat het Havenbedrijf fasciliterend is klopt, maar dat betekent niet dat ze niet zou kunnen sturen. Zie bijvoorbeeld het Havenbedrijf van Amsterdam (na Rotterdam de grootste steenkoolhaven van Europa). De stip op de horizon die zij zetten: vanaf 2030 geen kolenoverslag meer in onze haven. Niet om aan te geven dat dat per se de juiste weg zou zijn, maar wel om aan te geven dat er best alternatieven zijn.

      O ja, en waar haal je vandaan dat ik me zou laten sponsoren door bedrijfsleven? Niet dat ik er niet voor open sta, voor het juiste bedrag is alles bespreekbaar. Wie moet ik bellen?

    2. Profielbeeld van Inge Janse
      Inge Janse

      ” Bovendien moet Ties in de gaten houden dat Havenbedrijf alleen maar fascilerend is: m.a.w. bedrijfsleven moet het zelf doen.”

      Fascinerend woord, fascilerend. Maar daarnaast: het Havenbedrijf Rotterdam is (bij mijn weten) juist één van de weinige havens die niet meer alleen faciliterend is, maar ook zelf geld wil steken om specifieke ontwikkelingen aan te jagen (en daarmee dus andere ontwikkelingen te benadelen). Zie bijvoorbeeld http://www.rotterdamportfund.com/nl/

  2. Profielbeeld van Jaap
    Jaap

    De strategische blunder ligt niet bij het HbR, maar bij de gemeenteraad van Rotterdam. Boterzachte afspraken met twee kolenboeren, niet juridisch afdwingbaar. Er werd een moreel beroep op Engie en Uniper gedaan zich te committeren aan CCS toen onze lieve raadsleden in de tijd hun jawoord gaven. Hoe dom en naïef kun je zijn? Sinds wanneer is de markt moreel?

    Overigens: ik word bang van het gemak waarmee de auteur de noodzaak van CCS rechtvaardigt. Het hele discours omtrent negatieve emissies (dat wil zeggen: het opslaan van CO2) is de nieuwste aanwinst in de trukendoos van de fossiele industrie. De auteur van dit artikel stelt dat CCS voor bepaalde industrieën nu eenmaal nodig is omdat er geen alternatieven op basis van herwinbare energie voorhanden zijn, maar voor mij is het middel erger dan de kwaal – straks wordt CCS de norm, overal, en gaan we nu eerst alle kolen opstoken. En verder: CCS op de zeebodem is wel degelijk een betwistbare techniek. Sla de literatuur (of de blogosfeer) er maar op na. De risico’s voor het zeeleven zijn onmiskenbaar.

    1. Profielbeeld van Ties Joosten
      Ties Joosten

      Dank voor je reactie @Jaap. De gemeenteraad en ook de wethouder gaan hierin inderdaad niet vrijuit. Wel goed om op te merken: het gaat om een raad en een wethouder die allang weg zijn.

      Heb je wat linkjes over die risico’s van CCS? Ben wel benieuwd naar de argumenten en bewijsvoering. Je hebt overigens gelijk dat veel mensen vrezen dat CCS gebruikt zal worden als excuus om door te gaan met business as usual. Organisaties als Greenpeace en Urgenda wijzen er dan ook op dat CCS een transitietechniek zou moeten zijn, waarmee we tijd winnen om een duurzame transitie te maken. CCS is hun ogen dus zeker geen eindhalte, maar dat gezegd hebbende: een transitie helemaal zonder CCS zien ze ook weer niet voor zich (had ik al gezegd dat dit een complex thema is).

    2. Profielbeeld van Inge Janse
      Inge Janse

      Over het nut van CCS: er is (iemand zij dank) meer mogelijk met CO2 dan opslaan alleen. Want ongeacht of het veilig is of niet (gek genoeg hebben tegenstanders van CCS altijd bewijzen dat het onveilig is, terwijl voorstanders bewijzen hebben dat het veilig kan): CO2 opslaan is wel echt een heel dure en heel korte-termijngedachte oplossing, dus ik hoop dat wij als mensheid beter kunnen en willen dan dat.

      Dus, om maar een voorbeeld uit eigen land erbij te pakken: Avantium (het Amsterdamse bedrijf dat uit biobased grondstoffen een superieure variant op PET-plastic gaat maken in Antwerpen, en dat in een fabriek van 300 miljoen euro, dus op serieuze schaal) heeft begin dit jaar Liquid Light gekocht, een Amerikaans bedrijf dat CO2 gebruikt als grondstof voor chemicaliën.

      Ik weet zelf niet hoe makkelijk/moeilijk het CCS-project zoals het er nu ligt, omgebouwd kan worden naar CCU (carbon capture & usage). Als dat relatief eenvoudig kan én de technologie van Avantium voor CO2-conversie ook op commerciële schaal werkt (en ik heb sterk het vermoeden dat dit gaat lukken, anders was een commerciële club als Avantium er niet ingestapt, driewerf hoera voor het kapitalisme!), dan kan het idee van CO2-afvang juist heel interessant worden.

      Mocht iemand weten in hoeverre CCS en CCU onderling transformeerbaar zijn, dan hoor ik het graag!

      Voetnootapparaat:
      https://www.avantium.com/press-releases/avantium-acquires-liquid-light/
      http://www.duurzaambedrijfsleven.nl/industrie/20245/avantium-stapt-in-elektrochemie-chemicalien-uit-co2

      http://www.agro-chemie.nl/nieuws/joint-venture-basf-en-avantium-heet-synvina/

      https://en.wikipedia.org/wiki/Carbon_capture_and_storage#Carbon_dioxide_recycling_-_carbon_capture_and_utilization_.28CCU.29
      http://breakingenergy.com/2015/06/03/why-we-need-to-get-from-carbon-capture-storage-ccs-to-carbon-capture-utilization-ccu/

      1. Profielbeeld van Michael Afanasyev
        Michael Afanasyev

        Beste Inge,

        In hoeverre CCS en CCU transformeerbaar zijn zal afhankelijk zijn van waar je het in opslaat. Als je CO2 in de bodem pompt, kan het vastgelegd worden in minerale vorm, zoals CaCO3 bijvoorbeeld. Om het weer “los te weken” moet je energie in stoppen en dan is het nog de vraag hoe de bodem reageert. Oftewel – er zijn risico’s bij zowel in- als uitpompen van CO2 en of het lukt om uit te halen wat je in hebt gestopt is helemaal niet zeker. Ook hier geldt – voorkomen is beter dan genezen, dus het is het beste om geen CO2 te produceren, maar dat wist je natuurlijk al.

  3. Profielbeeld van Hans Roodenburg
    Hans Roodenburg

    Laten we het eerst maar eens aan de techneuten overlaten hoe ver zij komen. Daar gaat minstens enkele jaren overeen. Zolang er kolencentrales in Duitsland blijven bestaan (thans een stuk of 20) zal er ook kolenoverslag in de haven van Rotterdam zijn. Ik schat dat op minstens 20 jaar.
    Het Havenbedrijf is facilitair (is het juiste woord) maar dat wil niet zeggen (Inge) dat het niet eigen initiatieven neemt. Zijn belangrijkste taak is het beschikbaar stellen van grond en het innen van tonnagegelden. Vroeger voor de verzelfstandiging van het Havenbedrijf liep alles via de gemeenteraad van Rotterdam. Gelukkig is daar een einde aan gemaakt. Nu nog alleen bepaald soort nieuwe investeringen die Rotterdam betreffen (zoals de Maasvlakte 2).

    Jaap moet ook beseffen dat de nationale overheid hierin een behoorlijke vinger in de pap heeft. Het is niet alleen de gemeenteraad van Rotterdam of het Havenbedrijf dat alleen inspeelt op toekomstige ontwikkeling. Sterker nog: de nieuwe kabinetscoalitie heeft hierin erg veel te zeggen en scheppen mogelijk een klimaat om Parijs te halen in 2040 en vooral in 2100. Die 20 jaar (aflopende) kolenoverslag van mij is niet voor niks bedacht.

    Niet zozeer wordt Ties gesponsord, maar wel de site Vers Beton. Zie: ‘Mede mogelijk gemaakt door…’ Bij mijn dagbladen vroeger waren er keiharde advertenties die werden betaald en waar de muren tussen de redactie en advertentieafdeling erg groot en zwaar waren. Dat is helaas wat minder geworden in deze tijd. Ik gruw dan ook van ‘advertorials’: advertenties in de opmaak van de krant of zelfs geschreven door onafhankelijke journalisten. Tja, ik kan ook niet alles willen.

    1. Profielbeeld van Jelena Barisic
      Jelena Barisic

      Hoi Hans,

      Volgens mij haal je nu een aantal dingen door elkaar. Vers Beton plaatst nooit advertorials. Wel gaan we nu en dan redactionele samenwerkingen aan met andere partijen in de stad. De voorwaarde die we hiervoor stellen is redactionele onafhankelijkheid – daar maken we geen uitzonderingen in! Als er sprake is van een redactionele samenwerking, staat dat inderdaad altijd onderaan het betreffende artikel. Zoals je kunt zien, is dat bij dit artikel niet het geval. Op deze pagina kun je meer lezen over onze samenwerkingen en hoe we onze onafhankelijkheid bewaken: http://versbeton.nl/info/samenwerken-met-vers-beton/

  4. Profielbeeld van Jaap
    Jaap

    @Ties:

    http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/climate-change/Solutions/Reject-false-solutions/Reject-carbon-capture–storage/

    http://www.theecologist.org/blogs_and_comments/commentators/2228561/no_to_carbon_capture_and_storage.html

    https://www.theguardian.com/environment/2008/jun/18/carboncapturestorage.carbonemissions1

    Uit de laatste bron:

    “Deep water injection CO2 would cause inevitable and potentially irrevocable damage to those deep-water ecosystems directly impacted (smothering, asphyxiation, acidification), and at scale would result in far more widespread effects in the abyssal zone over time as the clathrates dissolve. Over far longer timescales it would result in changes to abyssal ecosystems which in turn feed back to the global carbon cycle.”

    Op Google Scholar kun je ook nog het een en ander vinden!

  5. Profielbeeld van Michiel
    Michiel

    Ik wil toch ook nog even een andere kant belichten. Ik ben zeker geen voorstander van kolencentrales, maar ik vind ook niet dat Uniper en Engie hierin heel veel te verwijten valt. Het belangrijkste argument om niet meer door te gaan met ROAD is de onzekerheid over de toekomst van hun centrales. Ze willen best investeren, maar dan moet er wel zekerheid zijn dat dat voor de lange termijn is. Als er nu flink geïnvesteerd moet worden, maar het nieuwe kabinet besluit dat de centrales alsnog binnen 5 jaar dicht moeten, zou ik als commerciële partij ook niet investeren. Ze zijn nu gestopt omdat er nog steeds geen zekerheid is over de toekomst van hun centrales.

    Kortom: de sleutel ligt volgens mij bij lange termijn beleid en helderheid vanuit de overheid. Daarop kunnen commerciële partijen hun investeringen en beleid afstemmen. Zolang die lange termijn niet duidelijk is, houdt iedereen zijn hand op de knip.

    1. Profielbeeld van Inge Janse
      Inge Janse

      Michiel: klinkt logisch, maar het zit volgens mij iets anders in elkaar. Die kolencentrales mochten er komen *omdat* zij zouden investeren in CCS. Die centrales bestaan dus bij gratie van CCS. Om dan achteraf te zeggen: ha, de wereld is veranderd dus we doen het anders, dat lijkt me niet eerlijk.

      Let wel: ik weet niet precies wat er afgesproken is (dat weet de gemeenteraad ook niet – red.), dus misschien was de afspraak wel ‘jullie mogen een kolencentrale bouwen, mits jullie CCS toepassen als het economisch uitkomt’, dan vind ik het prima, want dan is het de fout van de gemeenteraad om bizar slechte afspraken te maken.

      We moeten dus even wachten met conclusies trekken over de schuldige tot de exacte afspraken boven water komen.

      Zie ook https://www.gemeente.nu/ruimte-milieu/gemeenteraad-wil-energiebedrijven-aan-co2-afspraken-houden/
      “De energiebedrijven ENGIE en Uniper hadden in 2008 beloofd het broeikasgas van hun nieuwe kolencentrales op de Maasvlakte af te vangen en op te slaan in een leeg gasveld onder de Noordzee. Die gedane beloften zijn waarschijnlijk boterzacht en moeilijk afdwingbaar, vrezen de betrokken fracties. Op grond van die beloften verleende Rotterdam echter wel toestemming voor de bouw van de energiecentrales.”

Reageren is voorbehouden aan Vers Beton-supporters. Meld je hier aan als supporter of log in.