Wetenschap en onderwijs10 juli 2017

Cultuur als oorzaak dat onderwijs niet voor iedereen uitnodigend is

Serie over cultuureducatie in Rotterdam

De serie over cultuureducatie in Rotterdam bestaat uit drie artikelen. In dit derde en laatste deel leggen Jeroen Rozendaal en Mirjam van Tilburg uit hoe voor iedereen toegankelijk onderwijs en cultuur samenhangen.

Beeld: Cees Boot

“Al die mooie dingen zijn alleen weggelegd voor de blanke elite.Deze droevig stemmende opmerking van een leerling uit Rotterdam Zuid staat niet op zichzelf. De Onderwijsinspectie heeft vorig jaar aangetoond dat de kansenongelijkheid in het onderwijs oploopt, de emancipatiemachine hapert. Rotterdam staat in alle indicatoren van dit onderzoek uiterst ongunstig. De kloof tussen de haves en have-nots groeit. Dezelfde kansen voor iedereen is een utopie, maar als we ons voortdurend richten op inclusiviteit komt dit ideaal wel dichterbij.

Inclusief onderwijs: het betekent dat onderwijs voor iedereen toegankelijk is, maar ook dat het betekenisvol en relevant is voor allen. Yoeri Meessen (Associate Director Witte de With, Center for Contemporary Art) stelt: “Dat kinderen en jongeren in de grote stad geen gelijke kansen krijgen, komt door cultuur.” Cultuur is zo veel meer dan de optelsom van de kunsten: het is hoe we betekenis geven aan feiten, hoe we kijken naar onze samenleving. Cultuur is hoe we ervoor kiezen om ‘samen leven’ vorm te geven en er zijn geen natuurwetten die sociale ongelijkheid voorschrijven.

Cultuur, niet natuur, bepaalt welke kansen je krijgt in onze samenleving. Daarom is het juist cultuur waar we in het onderwijs aan moeten werken. Bijvoorbeeld wiskunde onderwijzen als cultuur, omdat de regels van de logica onlosmakelijk onderdeel zijn van hoe wij onze wereld zien. Zo wordt onderwijs behalve toegankelijk ook betekenisvol.

Onderwijs relevant?

Het Rotterdamse onderwijs is toegankelijk voor de meeste kinderen en jongeren, maar niet voor alle leerlingen voelt het als relevant. De deur open zetten van een school en les geven is één, maar alle leerlingen verleiden tot actieve deelname en bevragen van die les is een tweede. Waarop baseert een leerling of een vak zinvol is?

Allereerst of ze het kunnen. Leerlingen denken al snel ‘dat kan ik niet’ en dat is nadrukkelijk gekoppeld aan vakken: ‘ik heb een talendeuk’. Maar die leerling met een talendeuk, kan juist die leerling zijn die fantastisch danst. Het aanbieden van leerstof op verschillende manieren – van klassiek stampen tot samen een toneelstuk maken – verhoogt inclusiviteit, omdat het kansen biedt aan leerlingen met verschillende voorkeuren om zich te engageren.

Rolmodellen die leerlingen helpen voorbij hun eigen beperkingen te denken, zijn belangrijk. Zoals Paolo Nunes, danser bij Urban meets Modern van het Scapino Ballet. Zijn intense levensverhaal, maar ook hoe hij succesvol danser kon worden met benen van ongelijke lengte, inspireert leerlingen om voorbij de eigen beperkingen te denken.

Leerlingen denken mee

Een vak is ook relevant als een leerling er zelf iets in te zeggen heeft. Laat leerlingen meedenken als medevormgevers van hun eigen onderwijs, zo leg je ook éxclusieve aspecten en onbewuste aannames bloot. Of zoals de Rotterdamse maatschappijleraar en blogger Halil Karaaslan schrijft: ‘We dienen jongeren niet in te kleuren, we horen ze kleurpotloden te geven, zodat zij de kleurplaat die wij hen voorschotelen, zelf kunnen inkleuren.’

Daarnaast spelen de vragen of ouders en vrienden het belangrijk vinden en of leerlingen het kunnen. Wat vinden ouders ervan dat hun zoon of dochter meespeelt in een toneelstuk? Als leraar is het belangrijk dat je goed begrijpt wat ouders en vrienden van leerlingen vinden. Dat is moeilijker als die belevingswereld ver van je afstaat.

“Hoeveel leraren in Rotterdam wonen in de wijk waar ze les geven?”

Hoeveel leraren in Rotterdam wonen in de wijk waar ze les geven? Het gros pendelt op en neer tussen een wijk vol koopwoningen naar het andere eind van de stad. Leraren moeten op de hoogte zijn wat er speelt in de omgeving van de leerlingen. Dit is makkelijker als ze elkaars buren zijn.

Denk bijvoorbeeld aan politieke spanningen als bijvoorbeeld de mislukte Turkse staatsgreep, maar ook de populariteit van lachgascapsules. Wist je trouwens dat sommige basisschoolleerlingen de afschrikwekkende foto’s op pakjes sigaretten sparen en ruilen?

Cultuur als bindmiddel

Tot slot, leerlingen vinden school ook boeiender als ze het samen doen. Dat geeft een gevoel van verbondenheid en motiveert. Met digitalisering van het onderwijs worden de mogelijkheden van verdere individualisering bejubeld.

Flexibilisering van het onderwijs, zoals met leerlingvolgsystemen en afstemmen op individuele behoeftes, biedt zeker kansen voor de onderwijskwaliteit. Maar met het toenemend gemak waarmee we ons terugtrekken in ons eigen wereldje, wordt het contact in de echte wereld tussen mensen steeds belangrijker.

Bij het ontwikkelen van verbondenheid tussen leerlingen zijn culturele activiteiten kansrijk. Samenwerken aan een toneelstuk, een expositie, of uitvoering versterkt onderlinge fysieke verbondenheid. Op school leren we omgaan met diversiteit die ons niet altijd even lief is, maar die wel de Rotterdamse werkelijkheid is.

Rotterdams onderwijs is niet inclusief genoeg, dit komt door cultuur. Cultuur is hoe we ervoor kiezen om ‘samen leven’ vorm geven. Cultuuronderwijs reflecteert op diezelfde cultuur en biedt een kans om te werken aan inclusiviteit. School is niet alleen een plek waar leerlingen – met verschillende achterstanden – zich aanpassen aan de maatschappij, maar ook een plek waar een leerling leert vragen te stellen over diezelfde maatschappij en zich ontwikkelt.

Als we erin slagen om de school om te vormen tot een leergemeenschap waarin leerlingen, leraren, schoolleiders en anderen buiten school vanuit hun eigen expertise gericht samen leren en werken aan de brede ontwikkeling van allen, voorzien we een hoopvolle toekomst. Er zijn kansen. Grijp ze aan. Doe dat vooral samen.

 

Serie: cultuureducatie in Rotterdam

Deze serie is tot stand gekomen in samenwerking met Kenniscentrum Cultuureducatie Rotterdam (KCR). Het KCR is een onafhankelijk expertisecentrum dat zich in Rotterdam inzet voor goed cultuuronderwijs en het verankeren daarvan in het schoolcurriculum.

Rotterdam is in 2017 ‘Onderwijsstad van Nederland’. Het KCR riep maart 2017 daarom uit tot de Maand van Cultuuronderwijs. Daarbij werden debatten, lezingen, festivals en workshops georganiseerd door scholen, theaters, musea en culturele instellingen. Het KCR nodigde correspondenten uit om op onderzoek te gaan: hoe vormt cultuuronderwijs Rotterdam? Maakt het de stad creatiever? Inclusiever? Draagt het bij aan talentontwikkeling? En wat doet cultuuronderwijs met de identiteit van jongeren?

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:cultuureducatie, cultuuronderwijs en kansenongelijkheid

Sectie: Wetenschap en onderwijs

Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *