Kunst & Cultuur7 juli 2017

Vers Beton tipt: het ideale vakantieboek

Vijf typisch Rotterdamse boeken voor wie Rotterdam niet kan missen tijdens zijn vakantie

Of je nu een all inclusive geboekt hebt in Turkije, gaat backpacken door Zuid-Afrika, of gewoon gaat uitrusten op je balkon in Delfshaven, geen enkele vakantie is compleet zonder een goed boek. Nog geen idee wat je deze zomer gaat lezen? Vers Beton bespreekt vijf typisch Rotterdamse boeken.

Beeld: Esther Lankhaar

Weemoed naar een vergane volkswijk

Stel je een volkswijk voor met nauwe stegen, waarin de pislucht je tegemoet komt. Huizen die in allerijl zijn opgetrokken, ten faveure van openbaar groen. Bankjes om even uit te rusten, het trottoir. Overdag wordt het straatbeeld bepaald door spelende kinderen en ventkarren, ’s avonds en ’s nachts door goedkoop vertier. Kroegen, musico’s en speelhuizen. Met de voetjes van de vloer op de klanken van een horlepiep. Animeerbarretjes, lichtenkooien. De Zandstraat (nu het Rodezand) zelf werd indertijd omschreven als ‘de straat der orgiën’, aldus de auteurs van ‘De Zandstraatbuurt en zijn Joodse inwoners’.

Achenebbisj, dus. Een toepasselijk woord voor ‘de Polder’, zoals de Zandstraatbuurt in de volksmond heet, want er woonden relatief veel joden. Louis en Heintje Davids komen ervandaan, net als Esther de Boer-van Rijk. De auteurs beschrijven de trek van joodse families naar Rotterdam, in eerste instantie uit Portugal en daarna uit Oost-Europa. En hoe de joodse geloofsbeleving gestalte kreeg, met een synagoge aan de Boompjes en later aan de Gedempte Botersloot. Maar een ‘echte’, dat wil zeggen homogene jodenwijk was het niet. Het was vooral een rauwe volksbuurt. In de Zandstraat woonden arbeiders, dus ook van Joodse komaf. Sinaasappeljoden werden ze genoemd, naar hun betrekking in de ambulante handel of hun andere eenvoudige beroepen.

Bij het lezen van ‘De Zandstraatbuurt en zijn Joodse inwoners’ word je weemoedig. Het buurtje moest plaatsmaken voor stedelijke grandeur: een brede stadsboulevard (de huidige Coolsingel), een nieuw Stadhuis en dito postkantoor. Maar misschien ben je blij met een dergelijk toonbeeld van bestuurlijke ambitie. De afbraak van de Zandstraatbuurt in 1912 leest als een Woonvisie avant la lettre.

Je neemt dit boek mee op een korte stedentrip, want je hebt het in een mum van tijd uit. De toeristische trekpleisters neem je slechts vluchtig in ogenschouw, want het gaat je om de oude stadswijken die nog karakter en authenticiteit ademen. Weg van natuursteen en gelikte gevels, op naar waar de sloophamer mogelijk wacht. Blijf vooral wachten tot de avond valt, want dan verdwijnen het vuil en de armoede en zie je de roze gloed van de cafeetjes. Waar het proletariaat drinkend en dansend de dag afsluit. 

Jaap Rozema

Titel: De Zandstraatbuurt en zijn Joodse inwoners
Schrijver: Chris Buitendijk e.a.
Genre: geschiedenis
Doelgroep: Rotterdammer met liefde voor de eigen stadsgeschiedenis en weinig tijd om te lezen
Geschikte vakantie: stedentrip

Portretten zonder uiterlijke kenmerken

Arme Ernest. Elke boekrecensie (als hij er al een krijgt, want dit boek is amper gerecenseerd) begint met Mama Tandoori en deze ook. Mama Tandoori maakte me aan het lachen en dat was overduidelijk de bedoeling. Maar sindsdien zijn onze wegen gescheiden. Literair dan, want Ernest fietst verdacht vaak in mijn buurt. Het wonder was een prettig weerzien. Al noem ik het nu zijn stijl van adolescentie-af getuigt, het liever een kennismaking. Want het lachen om zijn eigen grappen is voorbij.

In zestig portretten schetst hij de Rotterdammer, zonder in te gaan op uiterlijke kenmerken. Die uiterlijke kenmerken kun je als lezer zelf schetsen. De slagerszoon Freek Schellens komt in onderdelen op je netvlies. Zijn sprekende ogen komen direct na zijn witte schort met bloedvlekken. En dan komen zijn grote handen, met schone nagels. Je verzint het zelf, of je weet ze. Want Ernest geeft het je niet. Tineke van café De Schouw zit plotseling naast je en (drog)redeneert waarom ze tegen het rookverbod is. De achterwegen gelaten analyse geeft ruimte voor je eigen interpretatie van Tineke.

Ernest stelt zich dienstbaar op. Heel soms geeft hij weer dat iemand glimlacht of boos kijkt, en soms gaat hij zich te buiten aan een mening. Bijvoorbeeld als hij de bezuiniging op speeltuinen bekritiseert.

Ach, misschien ben ik kritisch geworden, vanwege die verdomde Mama Tandoori. Ik vertel mezelf dat Ernest niet de bedoeling had om zich dienstbaar op te stellen, maar dat hij dit schreef omdat hij portretten wilde maken. En dat doet hij op een bijzonder schone manier, zonder stijlboek, uit zijn vrije, volwassen geworden hand.

Het boek laat je onverholen genieten van je stad. Lees het als je in Wallonië bent, op weg naar een regenachtig Ardennen. Ik deed dat, tijdens een tussenstop op een zonnig terras in een dorp met een witbier van 2,20 en veel starende mannen. Het miste zijn uitwerking niet. Ik vroeg mij eerder af waarom ik überhaupt was vertrokken naar de Ardennen, als het de volgende dag zou regenen. Maar na het eerste verhaal van Ernest wist ik het weer. Ik ging weg om thuis te komen.

Anneke Kortleve

Titel: Het wonder dat niet omvalt 
Schrijver: Ernest van der Kwast
Genre: Verhalenbundel / portretten
Doelgroep: mensen met heimwee
Geschikte vakantie: een weekje in de Ardennen

Een hedendaagse blik op Vaandrager

Het werk van Vaandrager ken ik eigenlijk helemaal niet goed. De legende Vaandrager ken ik des te beter, dankzij rondzingende verhalen en door de documentaire ‘EXITing’, die Bob Visser over de man maakte. Een engerd vond ik het’, aldus mijn moeder over Vaandrager.

Na het het lezen van deze bundel realiseer ik me, dat ik best meer aandacht aan zijn werk mag geven. Voor de bundel zijn diverse schrijvers en dichters uitgenodigd, om zich door Vaandragers werk te laten inspireren, maar er is ook werk opgenomen van tijdgenoten van Vaandrager en in een aantal artikelen wordt Vaandragers erfenis met een hedendaagse blik uitgelegd. Van Vaandrager zelf staan welgeteld zeven gedichten in de bundel. Het levert een veelzijdig en vlot leesbaar geheel op, waarbij het prettig zappen is tussen poëzie, proza en artikelen. De bundel toont helder de relevantie van het werk van Vaandrager aan, zonder dat die intentie er te dik boven op ligt. Uitgebeende poëzie, ontleend aan de dagelijkse realiteit van het leven in de stad; het blijkt een recept dat nog lang mee kan.

Het boek leent zich door het fragmentarische karakter niet goed om langere tijd achter elkaar in te lezen en je bent er zo doorheen. Daar zit ook mijn punt van kritiek; het had wat mij betreft twee keer zo dik mogen zijn. Als je van lezen houdt, moet dit dus niet het enige boek zijn dat je meeneemt op vakantie. Ideaal voor een stedentrip wellicht, om een paar bladzijden te lezen tussen museumbezoek, terras en restaurant door.

Fay van der Wall

Titel: Vaan nu – c.b. vaandrager met andere ogen
Schrijver: Erik Brus (samensteller)
Genre: portret / poëzie
Doelgroep: poëzieliefhebbers
Geschikte vakantie: stedentrip

Geen verrassende ingrediënten

‘Feyemoord’, ‘Moord op Vak S’ en ‘Horror in de Kuip’: in slechts vijf jaar tijd heeft ex-journalist en Feyenoordfan Rob Vente al tien hyperlokale thrillers geproduceerd. Uit deze reeks klinkt Moord op Erasmus het meest intellectueel verantwoord. Verwacht niettemin geen filosofische verrassingen in de ingrediënten: een moord, een handvol verdachten, een jonge maar ambitieuze politieagent, zijn boze maar stiekem behulpzame baas, wat hints naar rondborstige vrouwen èn een onverwachte dader.

Wat het boek uniek maakt, is de expliciete setting in Rotterdam. Want of het nou de Coolsingel, de architectuur (inclusief de woordgrap “dat staat zo vast als het Witte Huis”), restaurant De Gouden Snor (na de tiende lofzang op dit etablissement in Noord weet je zeker dat dit een verkapte advertorial van De Buik van Rotterdam betreft) of de dadendrang van Feyenoord 1 betreft: bij Rob makes Rotterdam it happen.

Maar is het daardoor ook een goed boek? Mwa. Elk personage spreekt volgens dezelfde, hoogst opmerkelijke dictie van Rob Vente, waarin je elke zin herhaalt door twee zinnen die hier metaforen van zijn, zoals “Praat me niet van dat personage, de onuitstaanbare betweter, die altijd met z’n neus in de wind loopt en zichzelf als een geschenk van God beschouwt”.

Ook het verhaal rammelt aan alle kanten. Onze politieman deelt al zijn details zonder schroom met de romanversie van AD-journalist Antti Liukku, de dader besluit om onduidelijke redenen elk onderdeel van zijn moordplan uit te leggen, en het motief van het vermoorde slachtoffer voor zijn handel en wandel zullen we nooit begrijpen.

Maar ach. Aangezien we Stieg Larsson niet meer kunnen vragen om een editie van de Millennium-serie in Rotterdam te situeren, moeten we het hier maar mee doen.

Inge Janse

Titel: Moord op Erasmus
Schrijver: Rob Vente
Genre: politiethriller
Doelgroep: die-hard Rotterdam- en/of Feyenoordfans zonder literaire eisen
Geschikte vakantie:
staycation in de Rotterdamse achtertuin

Must-read met schoonheidsfoutjes

Dit boek bestond nog niet. ‘Bruid van de Maas’ is de eerste complete en toch compacte stadsgeschiedenis van Rotterdam. Han van der Horst (zelf Schiedammer) behandelt de gehele Rotterdamse geschiedenis in 342 pagina’s, verdeeld over twaalf hoofdstukken. Van de eerste rondzwervende vissers (op de Maasvlakte, 7000 jr v.Chr.) tot aan Aboutaleb (“Ce soir je m’appelle Charlie”, 2015). Zelfs 2017 is met enkele gebeurtenissen vertegenwoordigd: “Hipsters lieten zich naar Rotterdam lokken”. Ook Vers Beton wordt genoemd!

Met de jaartallen komen we wel gelijk op een zwak punt van het boek: er zitten veel onzorgvuldigheden in. Het lijkt alsof Van der Horst af en toe te gehaast werkte. Bij het schrijven van het voorwoord was hij er in ieder geval echt niet bij, want dat dateert hij op ‘winter 2017’. Bij het beschrijven van de geschiedenis van de Koopmansbeurs, gaat hij helemaal de mist in. Verkeerde jaartallen en verkeerde locaties (verwarring met de synagoge misschien?). De datering bij de meidagen van 1940 is ook niet helder, en de definitieve terugkeer van het SS Rotterdam plaatst hij foutief in 2006. Kleinigheidjes misschien, maar in een geschiedenisboek ontoelaatbaar.

Afgezien van de schoonheidsfoutjes niets dan lof voor Bruid van de Maas. De immense stadsontwikkeling wordt met eruditie in hapklare brokken aangeboden. Door de prettige schrijfstijl, leest het boek lekker weg. Tegelijkertijd bereikt de auteur diepgang, door uitgebreid in te gaan op de conflicten tussen de historische figuren. Tussen Wolfert van Borselen en de Heer van Bokel, tussen Johan van Oldenbarnevelt en prins Maurits, tussen Kaat Mossel en de regenten, tusen Göring en Schmidt, tussen Melkert en Fortuyn. Als lezer besef je: als deze conflicten anders waren afgelopen, had onze stad er anders uitgezien.

Wat als Wolfert van Borselen niet door Delftenaren was gelyncht? Wat als de Amsterdamse lobby voor een spoorweg om Rotterdam heen was gelukt? Wat als kolonel Scharroo zich in 1940 minder halsstarrig had opgesteld? Deze vragen helpen ook bij het nadenken over heden en toekomst van onze stad.

Ferrie Weeda

Titel: Rotterdam, Bruid van de Maas – van Prehistorie tot nu
Schrijver: Han van der Horst 
Genre: geschiedenis, non-fictie
Doelgroep: Rotterdammers met interesse in hun eigen stadsgeschiedenis
Geschikte vakantie: dagje strand op de Maasvlakte

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:boeken, recensie, tips en vakantie

Sectie: Kunst & Cultuur

Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *