Human interestPolitiek31 augustus 2017

Wat gebeurt er met de ‘verwarde’ Rotterdammers?

deel 1 van een serie over acute psychiatrische hulp in Rotterdam

Een ‘verwarde balkonman’ die afgelopen week urenlang op de twaalfde verdieping van een flat stond, werd door een arrestatieteam in veiligheid gebracht. Het aantal meldingen van verwarde personen stijgt jaarlijks in Rotterdam. Wat zit hierachter en wie geeft hen acute psychiatrische hulp?

Eerder dit jaar zorgde ook een vrouw voor chaos op de Pleinweg. Ze gooide vanaf driehoog haar gehele huisraad door het raam van haar woning naar buiten. Agenten brachten de vrouw onder controle nadat ze zelf uit haar raam ging hangen. Mogelijk was ook zij verward, meldde de politie. Ze werd doorverwezen naar de geestelijke gezondheidszorg.

Deze dossiers zijn één van de vele dat dit jaar in de ladekast van politie eenheid Rotterdam zal verdwijnen als E33-melding. We spreken hier over een vrij nieuw fenomeen, dat regelmatig opduikt in de media: de groep verwarde personen. Sinds 2011 wordt het aantal incidenten bijgehouden. Het neemt jaarlijks toe: Rotterdam turfde in 2016 maar liefst 7.046 gevallen, ruim 600 meer dan het jaar daarvoor.

De stijging van de E33-meldingen roept vragen op. Kampen Rotterdammers massaal met een acute vorm van verwardheid? Worden onze straten overspoeld met verwarde personen? Grijpt de waanzin om ons heen? En wie kan deze verwarde personen helpen?

Beeld: Xenia Gottenkieny

Armoede en stress

Niels Mulder, psychiater en professor psychiatrie aan het Erasmus MC, noemt de toename van E33-meldingen onderdeel van een groter sociaal fenomeen: “De toename van verward gedrag staat niet op zich. We zien ook toename van het aantal suïcide, daklozen en meldingen van overlast bij de woningbouwverenigingen. Door de oogharen bekeken wekt dat de indruk dat hier sprake is van een maatschappelijk probleem.”

Het is een veeg teken dat onze stad met ruim 11 procent werklozen het slechtst presteert van alle Nederlandse gemeenten: “Er is sterke samenhang tussen het ontwikkelen van psychiatrische problemen en sociaaleconomische factoren. Hoe meer werkeloosheid, armoede en stress, hoe groter het risico dat mensen ontsporen,” vertelt Mulder. “Rotterdam springt eruit doordat we een relatief grote armoede problematiek kennen.”

De gemeente heeft met de Wet Maatschappelijke Ondersteuning in 2015 meer zorgtaken op haar bordje gekregen. Zo ook de financiering van woonvormen en ondersteuning aan kwetsbare burgers die door een psychiatrische stoornis of verstandelijke beperking moeilijk zelfstandig kunnen wonen. Daar waar voorzieningen werden afgebouwd, zijn mogelijk meer mensen in problemen gekomen.

“Rotterdam springt eruit doordat we een relatief grote armoede problematiek kennen”

Ook doorgeschoten individualisme kan een oorzaak zijn waarom mensen sneller grip op hun leven verliezen. Mensen zijn eenzaam, zoeken uit zichzelf niet snel hulp of weten niet bij wie ze kunnen aankloppen. Instanties werken langs elkaar heen. Familie en vrienden kunnen maar zo veel doen. Alleen als een persoon op straat overlast veroorzaakt: dan merken wij dat iemand in de war is.

Verwardheid is dan een paraplu waar de politie normoverschrijdend gedrag kwijt kan. “Incidenten die eerder onder een andere categorie werden gecodeerd, worden hierin opgenomen,” schrijft Sabine Roza, forensisch psychiater van het Erasmus MC in het tijdschrift voor psychiatrie: “De toename kan samenhangen met meer onverdraagzaamheid in de samenleving voor abnormaal gedrag, waardoor vaker de politie wordt ingeschakeld.”

Bellen wij eerder de politie, omdat we sociaal afwijkend gedrag minder tolereren? Het is een interessante gedachte-oefening. Want: wanneer noemen wij iemand verward?

Feyenoordfan in de lichtmast

Hoe noemen wij de Feyenoord fan die – op de dag dat zijn club kampioen kon worden tegen Excelsior – ’s morgens vroeg hoog in de lichtmast klom, in de hoop een glimp op te vangen van zijn sportieve helden? Niet alleen druisde zijn gedrag in tegen de stadionreglementen, het leidde tot een gevaarlijke situatie. De hulpdiensten moesten hem uit de lichtmast verwijderen. Was hij verward of ‘gewoon’ een fanatieke fan?

De politie registreert de E33-melding, maar alleen een arts of psychiater kan een diagnose stellen. Verward gedrag vloeit niet per definitie voort uit een geestesziekte. Misschien betreft het een incident, veroorzaakt door dronkenschap of tijdelijke radeloosheid en is therapie een brug te ver. En: lang niet alle geesteszieken veroorzaken overlast in de wijk.

Beeld: Xenia Gottenkieny

Aandachtszoekers

Uit een steekproef op de meldkamer naar 155 telefonische meldingen blijkt 55% van de betrokkenen vindbaar in dossiers van de geestelijke gezondheidszorg (GGZ). Ander onderzoek trekt voorzichter conclusies. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten houdt het erbij dat éénvijfde van alle meldingen bij elkaar opgeteld daadwerkelijk patiënten met een psychiatrische diagnose betreft.

“De meeste incidenten gaat om betrekkelijk onschuldige feiten”, zegt Bert Hagen. De coördinator Verwarde Personen bij politie Rotterdam lepelt praktijkvoorbeelden op: “We zien veel demente bejaarden zwerven op straat, wat soms tot gevaarlijke situaties leidt. Of iemand staat midden op een kruispunt het verkeer te regelen. De buurman zingt liedjes op een tijdstip en volume dat omwonenden niet verdragen, maar kan zich niet bedwingen.”

De politie krijgt van doen met aandachtszoekers. Zij kunnen hun schreeuw om hulp nergens anders kwijt. “De politie kan op den duur niet anders dan zich over deze mensen ontfermen,” meent Hagen: “Die verschijnen op het bureau omdat zij het leven niet meer zien zitten. Al gebeurt het meestal niet, geen agent wil na afloop van zijn dienst horen dat een aandachtszoeker de daad bij het woord voegt en toch voor de trein is gesprongen.”

"Bij eenvijfde van de meldingen wordt daadwerkelijk een psychiatrische diagnose gesteld"

Grijs gebied

Tussen de verantwoordelijkheden van psychiatrie en politie ligt een grijs gebied. Verreweg de meeste patiënten hebben geen kwaad in de zin, maar een klein gedeelte vertoont – als direct gevolg van hun ziektebeeld – paranoia, gevaarlijk of agressief gedrag. Zij vormen een bedreiging voor zichzelf of anderen en hebben acuut zorg nodig, in de vorm van intensieve therapie of medicatie. Desnoods onder dwang.

Zo gaan twee agenten in mei van dit jaar af op de melding van een agressieve Rotterdammer. Deze stelt zich agressief op, is gewelddadig en werkt op geen enkele manier mee. De inzet van een politiehond kalmeert de verdachte niet. Sterker nog: de man probeert het dier te wurgen. De hondengeleider schiet zijn viervoeter te hulp en overmeestert de man met hardhandig ingrijpen. De politie noemt de man ‘verward’.

De politie-eenheid Rotterdam heeft sinds 2011 afspraken met GGZ-instellingen in onze regio dat zij verwarde personen rechtstreeks afleveren bij de dichtstbijzijnde kliniek met een gesloten afdeling voor acute psychiatrie. In onze regio zijn dat Delta ‘locatie de Blaak’ in Poortugaal, Parnassia ‘BAVO Europoort’ in Capelle aan den IJssel, GGZ Delfland ‘locatie de Stadhouder’ in Schiedam en klinieken van Yulius voor omgeving Dordrecht en Delft.

De politie draagt psychiatrische patiënten, verdacht van een delict met een gevangenisstraf tot maximaal vier jaar, in principe over aan de psychiatrische kliniek. Bij dit besluit speelt mee hoe groot het risico is op herhaling en of verdachte al vaker in de fout is gegaan.

Een verwarde persoon komt binnen onder politiebegeleiding, waarna een psychiater of ervaren verpleegkundige beoordeelt of hier sprake is van een psychiatrische aandoening en een behandelplan opstelt. Beoordeling van de binnengebrachte arrestant gebeurt binnen een half uur. De agenten wachten in de tussentijd totdat de overdracht veilig verloopt. Op dat moment valt de persoon definitief onder verantwoordelijkheid van de psychiatrie.

Beeld: Xenia Gottenkieny

Agressieve patienten

De samenwerking tussen de politie en GGZ-instellingen in de regio levert op papier de oplossing voor een probleem dat deze instanties liever vermijden: patiënten werden in het verleden te vaak opgesloten in een politiecel, terwijl zij eigenlijk psychiatrische patiënten zijn.  Aan de andere kant komen agressieve patiënten nu terecht in een zorginstelling, wat voor het personeel gevaarlijke situaties oplevert.

Zo werd de GGZ in april van dit jaar opgeschrikt door een ernstig geweldsincident. Een 27-jarige medewerkster van Pameijer wordt in Hellevoetsluis op straat doodgestoken door haar cliënt. De politie houdt een 28-jarige man aan als hoofdverdachte. De vermoedelijke dader woont in een beschermd woningcomplex van Pameijer. Het slachtoffer was zijn begeleidster.

Om dit soort incidenten tegen te gaan worden de casussen van mensen met complexe multi-problematiek besproken in het Veiligheidshuis Rotterdam. Het Openbaar Ministerie, politie, Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI), gemeente, GGZ-instellingen en de Reclassering zitten samen rond de tafel. De hoop is dat personen met een veiligheidsrisico sneller op de radar komen doordat verschillende instanties overleggen.

"Symptoom van een maatschappelijk probleem dat de laatste jaren verergert"

Uit cijfers van datzelfde Veiligheidshuis blijkt dat ten minste 577 personen in de regio structureel verward en risicovol gedrag vertonen. Deze groep is in totaal goed voor 1.072 arrestaties als gevolg van een E33-melding. Zij worden verdacht van een concreet strafbaar feit en zijn na het plegen van dit vergrijp aangehouden. De aard van deze strafbare feiten kan uiteenlopen, van relatief lichte tot (zeer) zware misdrijven.

De extremen, zij die openlijk overlast veroorzaken, zijn alleen nog het topje van een grote ijsberg. Verwarde personen zijn niet zomaar een wild concept van de politie. Zij zijn een symptoom van een maatschappelijk probleem dat de laatste jaren verergert. Psychisch leed speelt zich veel meer zwijgzaam af achter gordijnen. Pas als de maatschappij overlast ervaart grijpen we in. En dat is symptoombestrijding.

Dit is deel 1 van een serie over acute psychiatrische hulp in Rotterdam. In het volgende deel: ervaringsdeskundige Elise over gedwongen opname.

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:acute psychiatrie en verwarde man

Secties: Human interest en Politiek

kaart: Ommoord, Rotterdam, Nederland
Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *