Kunst & CultuurWetenschap en onderwijs20 september 2017

Debat Witte de With ontbeert historisch besef

Opinie

Nu het stof is neergedaald rondom de naamswijziging van kunstcentrum Witte de With, is het tijd om te bespreken welke geschiedenis wij willen zien in Rotterdam. Niet met platitudes van een goud of fout verleden maar vanuit historisch besef, vindt Marianne Klerk.

Witte de With Center for Contemporary Art, 2014. Beeld: Bob Goedewaagen

Na publicatie van een open brief tégen de naam ‘Witte de With’, heeft het kunstcentrum besloten de naam te wijzigen. Met die naam zou het centrum ‘de gewelddadige roverijen die het Nederlands kolonialisme kenmerkten, verzacht en stilzwijgend gepromoot’ hebben. 

Als deze naamverwijdering is bedoeld om een einde te maken aan een wit geheugenverlies over koloniale overheersing en om een begin te maken met een inclusievere geschiedschrijving, dan is het doel voorbij gestreefd. Want creëer je op deze manier juist niet een nieuw soort stilzwijgen die andere groepen uitsluit?

Het doet denken aan de damnatio memoriae uit de Romeinse Tijd. Een officiële vervloeking van de nagedachtenis aan een pas overleden keizer waarbij al zijn beeltenissen werden vernietigd en gewist uit het collectief geheugen.

Wie we zijn afhankelijk van het verleden

De briefschrijvers hebben terecht gewezen op de blinde vlek voor de gewelddadige acties van Witte de With. En daarmee snijden ze een essentieel onderwerp aan: hoe willen wij de geschiedenis (laten) zien in Rotterdam. Dit is essentieel, omdat wie wij zijn volgens velen afhankelijk is van ons verleden. Maar om te kunnen beoordelen welke historische figuren onze identiteit vormgeven, is kennis over het verleden noodzakelijk.

“Een Adolf Hitlerlaan zouden wij nooit accepteren in Rotterdam”

Een Adolf Hitlerlaan zouden wij nooit accepteren in Rotterdam, waar de brandgrens van de Duitse bombardementen nog jaarlijks oplicht. Hitler en zijn daden staan in het collectief geheugen gegrift.

Maar de meningen zijn verdeeld over een kunstcentrum of straat vernoemd naar Witte de With. Omdat niemand eigenlijk weet wie hij was en wat hij precies deed, of überhaupt hoe het zeventiende-eeuwse Nederland eruit zag.

Een gigantische olievlek van historisch onbegrip

Niet zozeer een blinde vlek voor het gewelddadig verleden kenmerkt het publiek debat, maar eerder een gigantische olievlek van historisch onbegrip, die hyperbolen en platitudes van goed en fout voortbrengt.

Een beknopte bloemlezing. Raadslid van Leefbaar Rotterdam Tanya Hoogwerf verkondigde dat De With was ‘gesneuveld voor een vrij en welvarend Nederland’. De kunsthistoricus-journalist Koen Kleijn schreef in de Groene Amsterdammer: ‘Om vast te stellen of Witte Cornelisz. de With een ploert was is een korte blik op zijn Wikipedia-pagina afdoende.’

Deze beoordelingen zijn ook politieke interpretaties, gemotiveerd vanuit het heden. Een recent voorbeeld van geschiedenis in dienst van de politiek is Sybrand Buma’s H.J. Schoo-lezing. Hij nam het daarin op voor de ‘gewone Nederlanders’ die ‘hun gemeenschap, hun identiteit, het gevoel thuis en geborgen te zijn’ kwijtraakten met de komst van immigranten en vluchtelingen. Door doorgedraaid cultuurrelativisme stond de ‘Joods-Christelijke’ traditie kansloos tegenover de culturen van de nieuwkomers. Terwijl nieuwkomers zich juist moeten aanpassen aan dé Nederlandse traditie, aldus Buma.

Wat wij moeten beseffen in het debat over het nationaal verleden, is dat geschiedenis altijd wordt geïnterpreteerd vanuit het heden en dus tijdsgebonden is. Een nationale identiteit is gebaseerd op een dominante interpretatie van het ‘vaderlands’ verleden. Zoals George Orwell schreef in 1984: ‘Wie het verleden beheert, beheerst de toekomst.’

Natiestaat op zoek naar historische helden

De Witte de Withstraat kreeg deze naam dan ook niet toevallig in 1871. Aan het einde van de negentiende eeuw probeerden Westerse staten burgers aan zich te binden door het creëren van een nationale identiteit. Dit is het begin van de ‘natiestaat’. En zo gingen zij op zoek naar een gedeeld verleden en vaderlandse helden, gegoten in een geschiedverhaal dat kon verbinden.

Vanaf 1866 werkte het Rotterdams College van B&W dan ook samen met de gemeentearchivaris in het kiezen van straatnamen. Uit de zeventiende-eeuwse ontstaansgeschiedenis van Nederland pikten zij namen uit de gelederen van de VOC en WIC, het Oranjehuis en de schilderkunst.

“Bijna niemand meer kent Witte de With”

Maar nu kent bijna niemand meer Witte de With. Hij bezit een vage plek in het collectief geheugen, een plek verbonden met de Gouden Eeuw, de Nederlandse vloot en het koloniale bewind. Het probleem is dat deze verbinding sterk gepolitiseerd is en tegenwoordig zowel positief als negatief wordt beschouwd. Witte de With creëert nu een verdeeld verleden.

Het echte debat moet nog beginnen

Van alle kanten is kritiek op de verharding van het maatschappelijke debat. Ondertussen schermt links en rechts onverminderd met ongenuanceerde visies op het verleden. In dat opzicht treft de briefschrijvers even veel blaam als het hopeloos ongeïnformeerde Leefbaarraadslid.

Het willen uitwissen van de overblijfselen van de koloniale geschiedenis getuigt van actiebereidheid en strijdkracht, maar voor verder debat over het vaderlands verleden moeten wij voorbij platitudes van goed en fout. Juist nu in een periode van onzekerheid over de Nederlandse identiteit moeten we op zoek gaan naar een nieuwe geschiedenis die verbindt.

Herbouw het huis van de vaderlandse geschiedenis met nieuwe inzichten én oude vervallen beelden. Opdat wij ook niet vergeten wie wij vroeger wilden zijn. Dat kan alleen met wetenschappelijke kennis over het verleden én het besef dat geschiedenis altijd een interpretatie is, aan verandering onderhevig. Want zoals het er nu voor staat, moet het echte debat nog beginnen.

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:geschiedenis, kolonialisme, witte de with en Witte de Withstraat

Secties: Kunst & Cultuur en Wetenschap en onderwijs

kaart: Witte de Withstraat 50, 3012 BR Rotterdam, Nederland
Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *