Human interestPolitiek14 september 2017

Gedwongen opname: “daar lag ik dan, naakt op de grond in een vierkant kamertje”

Deel 2 van een serie over acute psychiatrische hulp in Rotterdam

Verwarde personen die overlast veroorzaken, worden door de politie rechtstreeks afgeleverd bij de dichtstbijzijnde kliniek met een afdeling voor acute psychiatrie. Ervaringsdeskundige Elise heeft dat proces drie keer doorlopen.

Wie Elise niet persoonlijk kent, zou niet op het eerste gezicht zeggen dat zij tot drie keer toe en onder dwang in psychiatrische klinieken moest verblijven, nadat ze in de boeien werd geslagen door de politie. Elise lijkt niet op het stereotype ‘verwarde persoon’ zoals die naar voren komt in krantenberichten. Ze komt keurig netjes voor de dag.

Wij spreken bij haar thuis af voor een interview in haar woonplaats onder de rook van Rotterdam. De moeder van twee kinderen woont inmiddels weer bijna twee jaar thuis met haar gezin en heeft alleen nog lichte dosering anti-psychotica. Psychiaters stelden schizofrenie bij haar vast. Ze heeft psychoses. Zelf noemt Elise dat perioden van spirituele crisis.

Beeld: Xenia Gottenkieny

In deel 1 schreven we dat de politie-eenheid Rotterdam sinds 2011 afspraken heeft met GGZ-instellingen in onze regio dat zij verwarde personen rechtstreeks kunnen laten beoordelen door bij het dichtstbijzijnde kliniek met een gesloten afdeling voor acute psychiatrie. Elise heeft dat proces drie keer doorlopen, eind 2015 voor het laatst.

Verwacht van Elise geen lovende woorden voor de acute psychiatrie. Haar gedwongen opname heeft een diepe impact gehad op haar gemoedstoestand. Nadat ze overlast veroorzaakte kwamen twee agenten op haar af. Elise was op dat moment compleet buiten zinnen: “De agenten hebben mij op een gegeven moment in de politiebus geduwd. Ik heb mij flink tegen de arrestatie verzet. Onderweg naar de kliniek had ik geen idee waar ze mij naartoe brachten. Al die tijd in de wagen wist ik niet waar ik was. In mijn beleving werd dat mij niet verteld.”

Bij aankomst in de kliniek wordt Elise vanuit de politiebus overgedragen aan de verpleging. Ze brengen haar linea recta naar de separeerruimte, wat gebeurt als iemand in de ogen van het personeel ontoerekeningsvatbaar is: “Ze stopten mij in een vierkant kamertje met alleen een kartonnen po op de grond. Je wordt uitgekleed door de verpleging. Nou, daar lig je dan, naakt op de grond. Dat was echt geen pretje, en ja, onmenselijk eigenlijk.”

In de separatieruimte mogen patiënten hun eigen kleding niet altijd aan, omdat ze daarmee zichzelf misschien verwonden. Achteraf bleek dat er een overall op de grond lag, maar Elise had dat door alle paniek over het hoofd gezien. Een verpleegster legde Elise later op de afdeling uit waarom zij haar moesten uitkleden. Een bh-bandje, sieraad of broekriem kan voor mensen in acute psychiatrische nood een potentieel zelfverwondingswapen zijn.

"Ik was in paniek en dacht: ze laten mij nooit meer gaan"

“De psychiater en verpleging kwamen eens in de zoveel tijd binnen om met mij praten, omdat ze mij wilden overtuigen dat ik zou meekomen. Dan zou ik mijn kleren weer aankunnen en een eigen kamer krijgen, zeiden ze. Maar ik durfde helemaal niet mee… Ik was in paniek, ook omdat ik het gevoel had: dan kom ik hier nooit meer weg. Ze laten mij niet meer gaan.”

Op den duur kalmeert Elise en verleent ze haar medewerking. De verpleging brengt haar naar een eigen kamer, en zo komt zij terecht op een gesloten afdeling. Pas in gesprek met medecliënten begrijpt Elise waar ze nu eigenlijk is. “Voor mijn eerste gedwongen opname in de kliniek had ik bij wijze van spreken nog nooit van de psychiatrie gehoord, dus ik had geen idee.”

Elise kreeg het soms aan de stok met behandelaars: “De verpleging en psychiater wilden mij tot medicatie dwingen. Ze stonden allemaal in een kringetje om mij heen, want dat doen ze dan. Toen werd ik zo waus joh, dus sloeg ik ééntje zo het bekertje water uit zijn handen.” Dat gedrag bleef niet zonder repercussies: “Ze deden me op de brancard en meteen de separeer in. Dat doen ze gewoon in een paar seconden. Ze draaien je op je buik, op de brancard en hup een spuit in je kont. Stel je voor dat jij het bent, hoe denk je dan dat het voelt?”

Beeld: Xenia Gottenkieny

Laatste redmiddel

“Opnames middels dwang zijn altijd ingrijpend”, beaamt Koen Burgerhout, woordvoerder van GGZ-instelling Antes. Hij noemt gedwongen opnames een laatste redmiddel; in het belang van de persoon zelf en anderen: “We hebben juist deze afspraak met de politie omdat we niet willen dat mensen die verward zijn in een politiecel verblijven. Een gedwongen opname is iets wat we allemaal liever voorkomen, maar beter dan dat patiënten op het politiebureau verblijven. In elk geval kan iemand direct zorg krijgen en is in handen van professionals.”

"We willen juist voorkomen dat mensen verward of psychotisch in een politiecel moeten verblijven"

Burgerhout is van mening dat ander vervoer onderweg náár de instelling spanning zou wegnemen: “Het vervoer in een politiebus kan stressverhogend werken. Daarom pleiten wij ervoor dat zulke personen specialistisch vervoer krijgen, het liefst onder begeleiding van medisch geschoold personeel. Soms kan het niet anders, maar het maakt een verschil of agenten in uniform iemand arresteren of dat GGZ-personeel langskomt dat uitstraalt; wij willen zorg bieden.”

Amsterdam en een aantal andere gemeenten vervoeren acute patiënten al langer, bij wijze van proef, met een psycholance. Dat is een ambulance speciaal toegespitst op psychische hulpverlening. Of de psycholance landelijk een realistische optie wordt, moet nog blijken, omdat GGZ-instellingen dit duurdere patiënten-vervoer zelf moeten inkopen.

Pscyhofarmaca

Tijdens haar gedwongen opname krijgt Elise psychofarmaca toegediend die haar psychose-klachten verminderen. Ze is sceptisch over de effecten:

“Met de medicatie kon ik alleen mijn grote teen nog bewegen,” haalt ze herinneringen op. Weigeren kon ze niet: “Anders mocht ik niet naar huis. Eigenlijk wilde ik liever geen medicatie, want de hoge dosering maakt je een zombie. Je kunt helemaal niets meer. Het maakt je emoties dood.” Cynisch vervolgt ze: “Dan zeiden de verpleegkundigen, wat zijn jullie een rustige afdeling, maar vind je het gek als je iedereen drogeert?”

Na een verblijf van ongeveer twaalf weken werd Elise ontslagen uit de kliniek, ze mocht naar huis onder voorwaarden: ze moest op herhaling depotmedicijnen halen. Deze depotmedicijnen – meestal in de vorm van injecties – zijn hoge dosering antipsychotica, met langdurig effect, zodat toediening eens per twee of vier weken volstaat. Zou de medicatie niet komen halen, dan zou de GGZ haar terug in de kliniek plaatsen.

Elise neemt nog altijd medicatie maar vindt een lage dosis van twee milligram inmiddels voldoende: “Hoge doseringen vlakken je helemaal af. Je moet je voorstellen dat je helemaal geen emoties meer hebt.” In de beleving van Elise staat behandeling één op één gelijk aan medicatie, en dat vindt ze jammer: “Stel dat iemand ontspoort, uit zichzelf treedt, dien dan liever een lagere dosering toe zonder meteen plat spuiten, zodat hij zijn emoties behoudt.”

Ongedwongen therapie

Elise pleit daarom liever voor ongedwongen therapie: “Praat in hemelsnaam met deze mensen… Verslaving, psychose, depressie; het zijn allemaal vluchtwegen voor iets wat dieper ligt.”

Psychiaters hadden in haar optiek nauwelijks aandacht voor de persoonlijke geschiedenis van Elise: “Psychiaters vroegen niet naar de achterliggende oorzaken voor mijn problemen. De voeding voor mijn psychose komt voort uit mijn kindertijd, uit mijn opvoeding en jeugdtrauma’s. In plaats daarvan krijg je door de behandeling nog eens een trauma erbij, met de separeerruimte en alle gedwongen medicatie.”

Beeld: Xenia Gottenkieny

Vanuit het perspectief van de psychiatrie is het toedienen van medicatie aan patiënten met ernstige psychose zinvol omdat zij eerst tot rust moeten komen. Een patiënt kan wantrouwend, agressief en paranoïde zijn, deze klachten moeten eerst verminderen voor behandeling mogelijk is. Psychotherapie speelt later in het traject een rol als iemand weer helder van geest is. De kans is groot dat de gesprekken in de acute fase onvoldoende structuur hebben.

Een psychiater die veel heeft gewerkt met patiënten die via de politie binnenkwamen, wijst op de hoge werkdruk: “Ik heb als arts niet altijd tijd om stil te staan bij het persoonlijke verleden van een patiënt. Misschien is er op moment dat de patiënt binnenkomt ook elders een crisis aan de hand waar ik snel heen moet. Bovendien hoort wantrouwen bij bepaalde ziektebeelden, maar dat verschilt per situatie.”

"Als arts heb je soms geen tijd om stil te staan bij het verleden van een patiënt"

Nadat de ergste symptomen verdwenen werd Elise eerst naar de open afdeling overgeplaatst, waar ze na een week naar huis mocht. Blijven was geen optie, want de open afdeling had weinig plek. Zo eindigde Elise’s opname met een bitterzoete anticlimax: toen ze niet wilde blijven mocht ze niet weg, maar toen ze niet perse weg wilde, mocht ze niet blijven. Ze verklaart: “de overgang van de kliniek naar de thuissituatie is moeilijk. De routine ben je kwijt. Thuis moet je alles opnieuw leren.”

Elise wil haar ervaringen inzetten om anderen te ondersteunen die in eenzelfde soort situatie terechtkomen. Daarom volgt zij nu een opleiding aan het Zadkine Lyceum in Rotterdam tot ervaringsdeskundige. Mensen met een psychiatrische ziekte kunnen baat hebben bij gesprekken met ex-patiënten die weten wat zij doormaken, omdat zij het zélf hebben beleefd.

 

Lees ookHuman interestPolitiekWat gebeurt er met de ‘verwarde’ Rotterdammers?deel 1 van een serie over acute psychiatrische hulp in Rotterdam

De belevingswereld van de cliënten staat mijlenver van de systeemwereld waarbinnen het medisch personeel noodgedwongen manoeuvreert. Of zoals Toon Walravens, eveneens ervaringsdeskundige, het verwoordde op een symposium in het Erasmus MC, tegenover een zaal vol GGZ-professionals: “Wij hebben het op dit soort bijeenkomsten vaak over potten met geld en procedures, maar vergeten we hier niet dat we het over mensen hebben?”

* Elise is een fictieve naam. Haar echte naam wil ze liever niet delen– mede vanwege haar man en kinderen, maar haar gegevens en een opname van het gesprek zijn bij de redactie bekend.

In het derde deel: de crisisdienst. Dit team van psychiaters en verpleegkundigen krijgt veel te maken met patiënten die gedwongen worden opgenomen. Welke dwangtoepassingen bestaan er en wat is de overweging om een patiënt onder dwang te behandelen?

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:acute psychiatrie, ervaringsdeskundige, gedwongen opname, ggz en verwarde man

Secties: Human interest en Politiek

Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *