Kunst & CultuurStedelijke ontwikkeling & architectuur29 september 2017

Thunderbirdsarchitectuur: een fotografische lofzang op de Wederopbouw

Interview met fotograaf Toni Hafkenscheid

Vers Beton ging in gesprek met één van de pioniers van tilt-shift fotografie, Toni Hafkenscheid. De ex-Rotterdammer ontwikkelde, zoals velen tijdens de Wederopbouw, een fascinatie voor futuristische architectuur. De foto’s zijn van Frank Hanswijk, die de tilt-shift losliet op de Maasstad.

Beeld: Frank Hanswijk

Het Rotterdam van de jaren zestig en zeventig kon je met recht één grote bouwput noemen, vertelt fotograaf Toni Hafkenscheid (1959). Hij kan zich de Wederopbouw heel goed herinneren, met de splinternieuwe Lijnbaan en aanleg van de metro. Het warenhuis van de Bijenkorf aan de Coolsingel was iets heel speciaals, zo groot en modern.

Hij raakte al jong gefascineerd door nieuwbouwwijken als Zuidwijk en Pendrecht, waar vrolijke oranje zonneluifels de eindeloze rijen woningen opsierden. Rotterdam ontwikkelde zich in de jaren zestig in sneltreinvaart tot de stad van de toekomst, met de Euromast als symbolisch hoogtepunt.

Er was een gevoel dat alles mooier, nieuwer en dus beter zou worden. Op 20 juli 1969 bracht de maanlanding van Apollo 11 de toekomst plotsklaps dichterbij dan het ooit was geweest. De futuristische esthetiek van de ruimtevaart werd indertijd snel onderdeel van de populaire cultuur.

Beeld: Frank Hanswijk

Thunderbirds in de Rotterdamse realiteit

“Ken je Thunderbirds? Eigenlijk is mijn fotografie bepaald door die sciencefictionserie.” Hafkenscheid doelt daarmee op de vormen, de kleuren, eigenlijk de hele setting waartegen de schokkerig bewegende poppetjes hun avonturen beleven. De serie beleefde haar première in 1966 en speelt zich af in een samenleving honderd jaar in de toekomst. Thunderbirds groeide uit tot één van ’s werelds bekendste scifi animatieseries.

“De wereld van Thunderbirds fascineerde me en werd als het ware bereikbaar door de maanlanding.” Tegenwoordig vinden we Thunderbirds misschien vintage maar vijftig jaar geleden speelde de serie feilloos in op de modernistische tijdgeest. Daarvoor was niet alleen ruimtevaart een belangrijke aanjager, maar ook de architectuur. “In 1969 kreeg ik een boek waarin ik gebouwen zag die uit de toekomst op aarde waren neergedaald, zoals het Atomium in Brussel.”

“De West-Kruiskade herinner ik me goed, daar werd openlijk drugs gedeald”

De Rotterdamse realiteit van de jaren zeventig strookte echter niet met de beelden van een beloftevolle toekomst. Hafkenscheid: “Ik groeide op aan de Pleinweg in Charlois. Na mijn middelbare school had ik een paar rotbaantjes in een raffinaderij, of een fabriek. De West-Kruiskade herinner ik me goed, daar werd openlijk drugs gedeald.”

Beeld: Frank Hanswijk

Optimistische gebouwen

Hij besloot Rotterdam te ontvluchten en te reizen met een camera op zak. Fotografie bleek zijn redding. Het opende een venster op de wereld waarin hij de toekomst kon vastleggen. Hij ging gebouwen fotograferen die uit hetzelfde optimisme waren geboren als de astronauten die de eerste maanlanding met succes volbrachten.

Toni woont nu al bijna dertig jaar in Canada, waar zijn carrière als fotograaf een vlucht nam. Hij is één van de pioniers van de tilt-shift fotografie. In zijn foto’s komen de gebouwen maar deels scherp in beeld. De randen van de foto zijn bewust onscherp en hebben zo een vervreemdend effect.

Toni’s fotografische zoektocht naar het in beton-gestolde geloof in een betere toekomst legde hij vast in de documentaire ‘Relics of the Future’. De film is een road trip langs architectonische iconen in Noord-Amerika. Hafkenscheid toont je zijn blik op de wereld door de cameralens. Dat levert beelden op die het naoorlogs optimisme proberen te vangen.

Beeld: Frank Hanswijk

Het gevoel van de havenstad

Dat de analoge tilt-shift techniek inmiddels met één druk op de knop via gratis foto-apps op te roepen is, staat in schril contrast tot het ambacht van de fotograaf die uren of zelfs dagen besteedt om zijn onderwerp optimaal in beeld te brengen. Het tijdperk dat tilt-shift fotografie populair was en lijkt na een aantal topjaren begin 21e eeuw nu wel achter de rug, merkt Hafkenscheid terloops op.

Op de vraag of hij nog weleens in Rotterdam is, antwoordt hij: “Jazeker, ik ga regelmatig bij mijn vader langs. Dan rijden we een rondje door de stad en praten we bij met een kop koffie in een café op het Noordereiland. Daar zit je aan het water en ervaar je nog iets van het gevoel dat je in een havenstad bent. Je kunt er heerlijk over het water naar de Erasmusbrug kijken.”

Maar bij Rotterdam denkt hij ook nog steeds aan Zuid, wat in zijn herinnering steevast verankerd is als the wrong side of the river. Toni kan zich niet voorstellen dat Charlois of de Afrikaanderbuurt daadwerkelijk aan de vooravond staan van een proces van ‘verhipping’. Wel is hij nieuwsgierig naar de richting waarin de stad zich ontwikkelt. “Mijn vrouw ziet het niet zitten, maar stiekem denk ik weleens dat ik het best leuk zou vinden om naar Rotterdam terug te keren.”

De documentaire ‘Relics of the Future’ over fotograaf Toni Hafkenscheid wordt op zaterdag 7 oktober om 16:45 vertoond in Lantaren Venster. De film maakt onderdeel uit van het Architecture Film Festival Rotterdam (AFFR) dat tussen 4 en 8 oktober documentaires en speelfilms uit binnen- en buitenland vertoont. In de Vers Beton-nieuwsbrief van deze vrijdag kun je 3×2 kaartjes winnen. Kans maken? Meld je hier nog gauw aan. 

Reageer of deel op Social Media

Tags:architectuur, fotografie, Toni Hafkenscheid en Wederopbouw Rotterdam

Secties: Kunst & Cultuur en Stedelijke ontwikkeling & architectuur

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *