Human interest9 oktober 2017

Dwang: afwegingen van de crisisdienst onder grote spanning

Deel 3 in de serie acute pyschiatrie in Rotterdam

In onze dichtbevolkte stad, met verslavingsproblematiek en armoede, is een ‘verward persoon’ al snel een gevaar voor zichzelf of de omgeving. Wanneer is het oké om iemand naar huis te laten gaan en wanneer dwing je iemand tot opname? De crisisdienst heeft 24/7 met deze afweging te maken. 

Het aantal verwarde mensen neemt toe, bespraken we eerder in deze serie. En zo steeg ook het gebruik van dwangmaatregelen in de GGZ afgelopen jaar, volgens cijfers van de Rechtbank Rotterdam. Wie spreekt over dwangtoepassingen voor psychiatrische patiënten in onze regio, betreedt het domein van Aram van Reijsen, psychiater en hoofd van de BAVO Europoort crisisdienst Regio Rijnmond.

Deze crisisdienst bestaat uit psychiaters, arts-assistenten en verpleegkundigen die 24 uur per dag, zeven dagen per week patiënten op locatie beoordelen. Hulpverleners zoals de huisarts, politie en GGZ-instellingen bellen naar de crisisdienst als iemand met spoed een psychiatrische behandeling moet krijgen. De crisisdienst, kun je zeggen, is de spil in het web van de acute psychiatrie in Rotterdam.

Beeld: Xenia Gottenkieny

Van Reijsen vertelt over de procedures voor mensen in psychische nood. Of zijn team het steeds drukker krijgt, met al die verwarde Rotterdammers op straat? Dat valt mee, al is een baan bij de crisisdienst – zoals de naam suggereert – niet de meest rustige job waarbij het personeel rustig achterover leunt. Hij krijgt te maken met patiënten onder grote spanning.

“Groeiende overlast door verwarde personen blijkt niet één op één uit onze cijfers,” zegt Van Reijsen. “Het aantal crisisbeoordelingen in onze regio is de laatste jaren redelijk stabiel. Ongeveer een kwart daarvan leidt tot gedwongen spoedopname , ook dat is stabiel.” Wat wel groeit, is het aantal dwangtoepassingen: “De stijging doet zich vooral voor bij de rechterlijke machtigingen.” Daarover verderop meer.

Gasexplosie

Lees ookTagacute psychiatrieEerder in deze serie: 'Wat gebeurt er met de ‘verwarde’ Rotterdammers?' en 'Gedwongen opname: “daar lag ik dan, naakt op de grond in een vierkant kamertje”'

Wanneer GGZ-klinieken dwang mogen toepassen, is zwart-op-wit vastgelegd. Bij acuut gevaar wordt een zogeheten Inbewaringstelling (IBS) opgelegd, op aanvraag, ingediend door medische deskundigen. Een patiënt wordt dan direct gedwongen opgenomen, zodat het acute gevaar wijkt. De veiligheid van de maatschappij prevaleert. Ook is er de rechterlijke machtiging, een aanvraag waar meer tijd overheen gaat.

En gevaarlijk kan het zijn, zo blijkt eind 2015, vlak voor kerst. Arthur de B. (53) dreigde uit zijn huis aan de Rusthoflaan gezet te worden door een huurschuld. Op de dag van zijn uitzetting draait hij de gaskraan open en haalt de gasslang weg. Door de explosie vliegt de gevel uit de woning. Omwonenden lopen ernstig gevaar. Deskundigen beschrijven Arthur de B. als bovengemiddeld intelligent, narcistisch en wantrouwend.

Beeld: Xenia Gottenkieny

“Soms is de afweging zo klaar als een klontje”, vertelt van Reijsen. “Iemand die zegt: ik ben niet ziek, ik wil niet antwoorden, ik wil niet naar de kliniek, nou ja… dan kom je uit bij een maatregel zoals IBS. Tenminste: als iemand door zijn ziekte een gevaar is voor zichzelf of anderen.” Ofwel, als er causaal verband is tussen de psychiatrische aandoening en het gevaarlijke gedrag. Bovendien moet gedwongen behandeling aantoonbaar de enige manier zijn om het gevaar weg te nemen.

Meewerkend maar toch gevaarlijk

Maar soms ligt de keuze voor een dwangmaatregel ingewikkelder. Van Reijsen noemt een paar voorbeelden: “Als de patiënt zich meewerkend opstelt, maar tijdens zijn behandeling toch gevaar oplevert voor medepatiënten, dan is er sprake van een grijs gebied. Of iemand wíl graag in behandeling, maar stelt ingewikkelde eisen zoals twee vrije dagen in de week, geen gesprek met psychiaters en geen medicatie.”

Van Reijsen wil dat een patiënt zoveel mogelijk overeenstemming heeft met het behandelplan. “Dus we spreken vooraf af wat de diagnose is en wat we daar samen aan doen. Stel, jij komt hier met een depressie en we helpen jou met medicatie, psychotherapie en activiteiten. In dat geval kan het best zo zijn dat je aan sommige activiteiten niet wil meedoen, maar daar krijg je geen IBS voor.”

Bereiken de behandelaar en patiënt geen overeenstemming? “Een IBS geeft iemand zonder ziektebesef, in elk geval duidelijkheid over de behandeling. Je zit drie weken hier: dat is nu eenmaal zo. Je vrijheden zijn beperkt: dat staat op schrift. De rechtspositie van de patiënt is helder: wij bieden jou zorg, zodat het gevaar afneemt. De behandelaar kijkt hoe hij jou zo behandelt dat je weer weg kan.”

“We zijn een defensiever samenleving geworden. De neiging tot dwang groeit, uit angst dat het uit de hand loopt” 

Als het aantal dwangmaatregelen uit spoedbeoordeling niet stijgt, waar komt dan de toename van het aantal gedwongen behandelingen vandaan? “We zijn sneller met het toepassen van dwangmaatregelen – zoals rechterlijke machtigingen – door de hang naar veiligheid,” zegt Niels Mulder, professor psychiatrie aan het Erasmus MC. “We zijn een defensiever samenleving geworden. De neiging om dwang toe te passen neemt toe omdat we bang zijn dat het uit de hand loopt. Het is een ingewikkeld probleem, waarbij veel meer factoren een rol spelen, maar voorzichtigheid is er één.”

Nieuwe wet, meer inspraak

De politiek is daarbij dwang in de zorg opnieuw aan het uitvinden. In de Tweede Kamer is een nieuwe wet aangenomen die dwangtoepassingen regelt voor het geval dat iemand (nog) géén acuut gevaar is, maar wél een psychiatrische aandoening heeft. Familie en vrienden krijgen daarmee grotere inspraak, om naasten met een geestesziekte gedwongen te laten behandelen.

Deze hernieuwde politieke aandacht kwam op gang na de moord van Bart van U. op voormalig minister Els Borst. Later bracht Van U. ook zijn zus met messteken om het leven in hun gedeelde woning aan de Oudedijk in Kralingen. Ophef in de media en politiek leidde tot een onderzoek in opdracht van het Ministerie voor Veiligheid en Justitie. De conclusie: samenwerking tussen de politie, justitie en GGZ-instellingen functioneerde onvoldoende.

“Ik heb niet de controle meer over mijzelf, iets anders neemt mijn handelen over”

Bart van U. gooide in 2014 (niet-aangestoken) vuurwerk over de receptiebalie van het hoofdbureau van politie aan het Doelwater. Toen een agent hem vroeg waarom, vertelde hij: ‘Het kan zo niet langer meer [..] Ik sta niet in voor mijzelf. Ik ben bang dat ik fouten ga maken […] Ik heb niet de controle meer over mijzelf, iets anders neemt mijn handelen over. Ik wil aangehouden worden. […] Als ik niet aangehouden word, ga ik strafbare feiten plegen zodat ik toch aangehouden word. (Bron: rapport van de onderzoekscommissie naar aanleiding van de zaak-Bart van U, p. 187.)

Zulke kwetsbare mensen met een psychiatrische aandoening wonen vaker zelfstandig thuis of met lichte vormen van begeleiding vanuit de gemeente. Het beleid is om patiënten zo veel mogelijk in de maatschappij te laten participeren, maar aan de andere kant willen we niet dat er gevaarlijke situaties ontstaan. Het kan een reden zijn waarom psychiaters in de loop der jaren meer voorwaardelijke machtigingen zijn gaan aanvragen. 

Beeld: Xenia Gottenkieny

Voorwaardelijk thuis

Met zo’n voorwaardelijke machtiging moet een patiënt thuis aan behandelafspraken voldoen, zodat het risico op gevaarlijk gedrag afneemt. Immers kan iemand met psychoses, onder de juiste behandeling thuis wonen, maar zou hij zich zonder de juiste medicatie en therapie toch onverantwoordelijk gedragen. De voorwaardelijke machtiging is voor zulke gevallen een stok achter de deur, voor het geval dat een situatie escaleert.

Maar: is de maatschappij bereid de risico’s te dragen die daarbij komen kijken? Zeker in een dichtbevolkte stad is het de vraag of instanties altijd de veiligheid van buren en van patiënten zelf kunnen waarborgen.

Een psychiater uit de FACT-zorg in regio Rotterdam, die veel patiënten met een rechterlijke machtiging aan huis behandelt vat het afweging tussen dwangopname of thuisbehandeling samen: “Is de aantasting van de integriteit van het lichaam, als je in de thuissituatie medicatie of behandeling moet accepteren, ingrijpender voor de patiënt? Of de beperking van zijn bewegingsvrijheid door hem op te nemen in het psychiatrische ziekenhuis?”

Volgende week komt aan bod hoe de functie van onze psychiatrische klinieken verandert. Opnames worden steeds korter en zijn bedoeld voor de ergste crisissituaties. Gemeente en GGZ-instellingen dragen een gezamenlijke verantwoordelijkheid om patiënten thuis hulp en ondersteuning te bieden. Dat kan preventief werken tegen crisissituaties, maar gebeurt dit ook voldoende?

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:acute psychiatrie, crisisdienst, gedwongen opname, ggz en verwarde man

Sectie: Human interest

kaart: Bavo Europoort, 's-Gravendijkwal, Rotterdam, Nederland
Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *