Economie16 november 2017

Klimaatdoelstellingen: dit staat de nodige innovatie in de industrie in de weg

columnserie over klimaatvraagstukken

Nederland kan haar doelstellingen nooit halen als de grootschalige industrie die onze dagelijkse producten maakt, niet meedoet in vermindering van CO2-uitstoot. Procestechnoloog Marit van Lieshout legt uit wat innovatie in de ‘procesindustrie’ in de weg staat, en wat we eraan kunnen doen.

Beeld: Rémon Mulder

De Rotterdamse haven roept tegenstrijdige gevoelens bij me op. Het gebied fascineert me door de indrukwekkende, machtige machines die onvoorstelbare hoeveelheden chemicaliën produceren voor de wereld, betoverend als ’s nachts de lichtjes aangaan. Maar ik kan daar toch nooit echt helemaal van genieten. Altijd is er de wetenschap van de enorme hoeveelheden emissies die dit complex uitstoot. Vaak is het ook goed te ruiken. Tegelijkertijd is ons luxe leven onmogelijk zonder deze industrie. Ik wil niet terug naar het pre-industriële tijdperk, dus wil ik werken aan het verbeteren van wat we hebben.

procesindustrie

Van de producten die wij dagelijks gebruiken komt een groot deel voort uit de procesindustrie de Rotterdamse Haven. De procesindustrie is het geheel van energie-intensieve, grootschalige industriële productie in Nederland. Denk aan de aardolieraffinaderijen, de chemische industrie, maar ook de voedingsmiddelenindustrie die goed vertegenwoordigd zijn in de Rotterdamse haven.

De procesindustrie is goed voor een derde van de landelijke CO2-uitstoot. Ze is een belangrijke pijler van de Nederlandse economie: er werken veel mensen en er wordt veel waarde gecreëerd. De Rotterdamse procesindustrie, met name in Pernis, de Botlek en Europoort, heeft dus een enorm effect op de broeikasgasemissies van Nederland.

Opheffen?

Het mag duidelijk zijn: gewoon opheffen van de procesindustrie is geen optie. In de totale Nederlandse economie zijn drie van de honderd banen in de procesindustrie te vinden. In Rotterdam werkt zelfs circa 4% van de werkzame bevolking in de procesindustrie. Deze cijfers heb ik (voor zover beschikbaar) gebaseerd op cijfers van volgende sectoren, over het algemeen gerekend tot de procesindustrie: aardolieraffinaderijen, basismetaalproductie, bouwmaterialen industrie, chemische industrie, papierindustrie en voedingsmiddelenindustrie. In deze getallen zijn degenen die indirect voor de procesindustrie werken nog niet meegerekend.

Daarbij komt dat het werk in de procesindustrie over het algemeen goed betaalt. Verder gebruiken we de producten die geproduceerd worden in de procesindustrie dagelijks. Bijna alles om ons heen is vervaardigd uit materialen uit de procesindustrie.

Een derde van Nederland

Dankzij beleid om de energie-efficiency te verhogen en de broeikasgasemissies te verlagen was de emissie van Nederland in 2015 12 procent lager dan in 1990. Van het totaal (188 miljoen ton) is 48 miljoen ton direct op de procesindustrie te schrijven.

Dat is het verbruik van fossiele brandstoffen voor verhitten, drogen, koelen, motoraandrijving, etc. (36 miljoen ton CO2). En daarnaast het broeikasgas dat vrijkomt bij het maken van cement, waterstof, ijzer etc. (circa 12 miljoen ton).

"De nodige aanpassingen blijken niet haalbaar binnen de bewezen technologie"

Dan zijn er nog indirecte emissies bij de opwekking van de elektriciteit, die de procesindustrie inkoopt. Het totaal van de procesindustrie is daarmee: 66 miljoen ton broeikasgassen per jaar. Dat is meer dan een derde van de emissie in heel Nederland.

De overheidsdoelstellingen om de klimaatverandering te beperken tot onder de twee graden zijn: 40 procent minder broeikasgasemissies in 2030 (ten opzichte van het jaar 1990). En 80–95 procent minder in 2050. Dat betekent: Nederland kan nooit haar broeikasgasemissies voldoende reduceren als de procesindustrie niet meedoet aan de reductie.

De emissiegegevens van de voorgaande jaren laten twee dingen zien. Ten eerste: verbetering van de energie-efficiency zonder de processen echt te veranderen, heeft in geen enkele sector genoeg emissiereductie opgeleverd. En: de nodige procesaanpassingen blijken niet haalbaar binnen de bewezen technologie. Dus als je de broeikasgasemissies terug wil brengen met 80–95% in 2050, is het duidelijk dat er structurele veranderingen nodig zijn. Er moet nu CO2 afgevangen worden, maar ondertussen moeten er innovaties komen die productie zonder of bij zeer veel lagere broeikasgasemissies mogelijk maken.

De CO2 afvang is kabinetbeleid. Nu de innovaties nog. De vraag is: hoe gaan die er komen? En waarom zijn ze er tot nu toe niet gekomen?

Risico’s inschatten

Er is een groot aantal technologieën ontwikkeld die een enorm potentieel hebben om de procesindustrie veel milieuvriendelijker en efficiënter te maken. Maar het probleem is de kennis en informatie daarover. Het is voor procestechnologen bijna onmogelijk om voldoende op de hoogte te zijn om goed onderbouwde keuzes voor innovaties te maken.

Bij de bestaande, bewezen technologie is veel informatie beschikbaar. Er zijn bijvoorbeeld tabellen en figuren die aangeven wat een bedrijf nodig heeft, afhankelijk van de procesparameters. En is er bekend welke risico’s er zijn bij gebruik van zo’n technologie en hoe die risico’s effectief af te dekken zijn.

"Risico’s van innovatieve technologieën worden veel hoger ingeschat dan van bewezen technologie door gebrek aan informatie"

Dit soort informatie bestaat nog niet – of is zeer gefragmenteerd – voor de innovatieve technologieën. Dit zorgt ervoor dat risico’s van innovatieve technologieën onevenredig hoger worden ingeschat dan van bewezen technologieën. Hierdoor zijn er extra testen nodig en willen investeerders extra rendement om het risico te compenseren. Ook staan die nieuwe technologieën nog aan het begin van hun technische ontwikkeling. Dat betekent dat ze nog niet zo efficiënt zijn als ze kunnen worden. De eerste stoomboten konden immers ook nog niet concurreren met de zeilschepen aan het eind van de 19e eeuw.

Al deze factoren maken dat de innovatieve technologieën ofwel nog niet concurrerend met de technologieën die we nu hebben, óf dat we denken dat ze nog niet concurrerend zijn en ze daarom nog niet gebruiken.

Ruimte voor grootschalig testen

Ik pleit daarom voor meer grootschalige testen in de praktijk met de beschikbare innovaties, en voor het delen van de kennis die hieruit voortkomt. Er zijn volop kansen: hoge temperatuur-warmtepompen die van restwarmte,  warmte van bijna 200 graden maken, membraantechnologie voor het terugwinnen van oplosmiddelen zonder destillatie, innovatief ontwerp van reactors wat een hele range aan nieuwe procesdesigns mogelijk maakt.

Het gaat er om de ruimte te creëren in de Nederlandse procesindustrie om die testen uit te gaan voeren. Er is niet alleen technisch maar ook economisch veel mogelijk: er zijn subsidies. Hogescholen en kennisinstellingen willen aan praktijkvraagstukken meewerken en bedrijven zijn zich steeds meer bewust van de uitdagingen die hen te wachten staan. Nu nog elkaar zien te vinden!

Daarom werk ik met Deltalinqs, ISPT en kenniscentrum Duurzame Havenstad aan de eerste stap: het opzetten van een project om het gebruik van warmtepompen in de procesindustrie te stimuleren. Iedereen die hierin geïnteresseerd is, wordt bij deze opgeroepen om zich aan te melden. Mail mij via mijn “bio” hieronder.

Marit van Lieshout presenteerde op 10 oktober 2017 een openbare les over dit onderwerp. Hier hier je ‘m lezen. 

Deze column is deel van een serie op Vers Beton waarin klimaatexperts steeds een vraagstuk bespreken rondom fossiele energie en de toekomst van Rotterdam.

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:2035, Co2-uitstoot, deltalinqs, industrie, klimaatbeleid, klimaatserie, klimaatverandering, Pernis en procesindustrie

Sectie: Economie

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *