Kunst & CultuurStedelijke ontwikkeling & architectuur28 december 2017

Charlie Koolhaas: “Kunst is de parasitaire, destructieve kracht van gentrificatie”

Eindejaarsinterview

In de laatste week van 2017 blikken we terug- en vooruit in een serie eindejaarsinterviews. Charlie Koolhaas over de kunstwereld, globalisering en gentrificatie: “Kunst verdringt de échte culturele diversiteit van de stad.”  

Beeld: Loes van Duijvendijk

Charlie Koolhaas is schrijver, beeldend kunstenaar en socioloog. Dit jaar bracht ze in eigen beheer het boekje What happened in Rotterdam uit en was ze deze zomer onderdeel van de grote groepsexpositie Blueprint: Whose urban appropriation is this? in TENT. Samen met haar vader Rem gaf ze dit jaar de D.G. Van Beuningenlezing.

Ik spreek met haar af in de projectruimte Not in New York die ze ook dit jaar opende in de Graaf Florisstraat. Ze oppert om het interview in het Nederlands te proberen, maar al snel schakelen we over op Engels. Omdat Charlie opgroeide in Londen, gaat dat haar makkelijker af. “Laatst zei iemand tegen mij dat ik vooral nooit Nederlands moet spreken omdat mijn Nederlands verschrikkelijk klinkt.”

Niet al onze lezers zullen je kennen. Je doet heel veel dingen; je bent curator, socioloog, schrijver en kunstenaar. Loopt er een rode draad door je werk?

“Ik geef nu les op het Sandberg Instituut, aan een interdisciplinaire masteropleiding voor mensen die niet kunnen beslissen wat ze zijn, haha! Maar iedereen heeft wel een obsessie waaraan hij blijft werken. Toen ik naar China verhuisde, raakte ik erg geïnteresseerd in globalisering. Wat betekent dat nu echt, in de alledaagse details, van verschillende mensen, verschillende nationaliteiten en ideologieën, die gedwongen zijn om samen te leven. Al mijn werk is sociologisch en onderzoekt multiculturalisme en globalisering. Die grote, clichématige termen gebruiken we om ons leven te duiden, maar we weten eigenlijk niet goed wat ze werkelijk betekenen. Ooit stonden ze voor de grote verworvenheden van het Westen, nu liggen ze onder vuur en gaan we de tegenovergestelde richting op.”

Je bent opgegroeid in Londen, hebt gestudeerd in New York en woonde een tijd in Guangzhou in China. In 2011 kwam je naar Rotterdam. Deze stad moet wel hebben gevoeld als een dorp!

“Oh, absoluut! Guangzhou is de productiehoofdstad van de wereld. Dat betekende dat er altijd lawaai was. Toen ik in Rotterdam kwam, voelde het als de laatste plek op aarde waar je nog zuurstof, stilte en ruimte kon vinden. Tegelijkertijd deed de stad me aan China denken, omdat Rotterdam zich met dezelfde snelheid ontwikkelde. Ik wilde weg uit China omdat ik ergens wilde wonen waar ik een legale status had. Londen voelde steeds hopelozer, alles werd er alleen maar slechter. In Rotterdam heerste een hoopvolle toekomstgerichtheid, net als in China. Dat is heel bijzonder voor een Europese stad, want de meeste zijn slechts openluchtmusea.”  

Wat gaf je dat gevoel in Rotterdam?

“In mijn boek beschrijf ik dat toen ik in 2011 hier kwam, er geen Starbucks was. Ik vroeg me af: wat is hier gebeurd? Waarom is deze stad overgeslagen in de globalisering? De stad voelde leeg, er waren weinig nachtwinkels, er was slechts één Albert Heijn die om tien uur sloot. Nu is het hier ook begonnen.”  

“Het eindpunt van gentrificatie is dat eten de enige activiteit is die een stad biedt”

Als de globalisering en gentrificatie nu ook in Rotterdam zijn toegeslagen, gaan we dan de hopeloze weg van Londen in?

“De vraag die mij bezighoudt: is het proces van gentrificatie onontkoombaar? Wat is het beste waar je op kunt hopen? Het gaat niet om het beperken van gentrificatie, maar om het beperken van de schade die gentrificatie teweegbrengt. Of beter: we moeten nadenken over hoe we de voordelen die gentrificatie biedt zo eerlijk mogelijk kunnen verdelen onder de hele bevolking. Of dat mogelijk is, weet ik niet. Het eindpunt van gentrificatie, zo lijkt het wel, is dat de enige activiteit die een stad biedt, eten is, zoals in New York. We eten ons nog dood.”

Je brengt in je essay What happened in Rotterdam een ode aan Rotterdam als een creatieve, multiculturele stad. Gezien je ervaring met andere multiculturele wereldsteden, is er iets dat het multiculturele Rotterdam hier bijzonder maakt?

“Ja, er is zeker iets unieks aan het multiculturalisme van Rotterdam. Veel plekken, zoals Londen maar ook plekken als Texas, zijn multicultureel, maar tegelijk gesegregeerd. Mensen leven veel meer in afgesloten zones. Je hebt er bijvoorbeeld de Spaanse wijk, de zwarte wijk, de witte wijk. In Rotterdam loopt alles veel meer door elkaar. Neem de Middellandstraat, waar alle verschillende culturen elkaar ontmoeten en langs elkaar lopen. Van buitenaf gezien lijkt het vrij van spanningen, het is een meer fysieke manier van samenleven die je vooral in kleinere steden vindt. Waar je ook kijkt, zie je een visuele weergave van multiculturalisme: alle culturen als het ware in één frame.”

“Tegelijkertijd verhult dit ook de rassenongelijkheid in de Nederlandse cultuur. De instituties in de stad zijn juist helemaal niet cultureel divers. De economische centra van steden als Londen en New York zijn óók cultureel divers. Stap hier een advocatenkantoor binnen en je ziet feitelijk alleen witte mensen. Dat is de dichotomie Rotterdam: de stad is cultureel divers, maar Holland is dat niet. Juist Rotterdam heeft het meest te maken met dit onderwerp.”  

Beeld: Loes van Duijvendijk

“Juist vanwege het conflict moeten we mensen overtuigen samen te leven”

Je eindigt je boek met de politieke situatie in Rotterdam. Je stelt dat multiculturalisme nu onder vuur ligt, en dat zowel het probleem als het antwoord hierop in deze stad zal worden gevonden. In maart doet de PVV ook mee aan de gemeenteraadsverkiezingen. Hoe moet een stad als Rotterdam hierop reageren volgens jou?

“Dát is de vraag, het is zo moeilijk om te weten hoe je moet reageren. Wat het is met rechtse politiek: hoe meer aandacht je het geeft, hoe groter het wordt. Maar we leven in een bizarre tijd waar we de terugkeer van witte suprematie zien. Daarom móeten we wel reageren, omdat je anders als witte persoon medeplichtig wordt. Tegelijkertijd lijken de woede en de standaardreacties van links zo weinig effectief.”

“In Rotterdam zie je allerlei nieuwe politieke stemmen opkomen, zoals Malique Mohamud en zijn initiatief Concrete Blossom. Nieuwe typen politieke leiders die hier vandaan komen, kunnen een totaal nieuw alternatief bieden. Ik zie hier een hele generatie jonge intellectuelen Nederlanders van kleur, klaar om deze kwesties op te pakken. Dat de open brief aan het Centrum Witte de With hier geschreven werd, is heel betekenisvol.”  

“Tegelijkertijd zie je dat veel activisten dezelfde denkfout maken als het gaat om multiculturalisme. Ik doel op het hele denkpatroon rondom inclusiviteit: ‘iedereen is een mens, en als we ieders bijzondere verhaal leren kennen, zullen we iedereen aardig vinden’. Maar we gaan elkaar helemaal niet allemaal leuker vinden als we meer met elkaar samenleven. Juist daar ging het fout met het oude multiculturalisme. Je moet mensen overtuigen om samen te leven, juist vanwege het conflict dat het zal opleveren, in plaats te verkopen dat je nieuwe fantastische vrienden zult krijgen. Het is net als bij een relatie: zodra je iemand leert kennen, leer je ook al zijn kenmerken kennen die je minder vindt. (…) We moeten de oude witte mannen niet overtuigen hoe gaaf het zou zijn als zij nieuwe vrienden zouden maken, of als zij toegang hebben tot andere culturen. Dat is het verkeerde argument. Inclusiviteit moeten we nastreven omdat het simpelweg het beste in een samenleving naar boven haalt.”  

We hebben elkaar dit jaar eerder ontmoet in een werkgroep van de IABX die op uitnodiging van Rotterdam Partners nadacht over de staat en toekomst van de Rotterdamse culturele wereld. Op basis hiervan is een advies geschreven. Hoe was het voor jou om hierover mee te denken en hoe kijk jij naar de Rotterdamse culturele wereld?

“Nou het was frustrerend, raar, en tegelijkertijd spannend en fantastisch. Het is geweldig dat je gevraagd wordt om mee te denken, dat je aan tafel zit met de toplagen van de stad. In een stad als Londen zul je dat niet zo snel meemaken. Tegelijkertijd herinnerde het mij eraan hoe verschrikkelijk kunst eigenlijk is. Wat een parasitaire, destructieve kracht van gentrificatie het is, en hoe je als kunstenaar altijd onofficieel werkt voor de overheid, die kunst gebruikt om de waarde van de stad te vermeerderen. De ‘Cultuur, Design en Kunst’ wordt gebruikt om de bestaande, levende cultuur van de stad te vervangen. De échte culturele diversiteit van de stad zie je terug in kleine restaurants en winkels. Daarnaast heb je de gefabriceerde cultuur van de design- en kunstwereld. De stad wil zich alleen op dat laatste focussen. Dat zag ik ook in Londen… ik was een van die kunstenaars die in Oost-Londen ging wonen, en ik woonde in de Lower East Side in New York…”

“Overal waar kunstenaars zijn neergestreken, is er leegte. Ze laten niets interessants achter”

Ah! Dus jouw komst naar Rotterdam is het definitieve bewijs dat Rotterdam nu aan het gentrificeren is?

“Haha! Precies, ik ben de gentrificatie-jager! Ik sta aan het einde van de keten! (..) In New York zag je dat dus ook, daar dacht ik op een gegeven moment: Fuck art! We stoppen zoveel energie in het idee dat kunst waarde toevoegt, maar dat doet zij helemaal niet. Overal waar kunstenaars en creatieven zijn neergestreken, is er leegte. Ze laten ook niets interessants achter.”

We zitten nu in een presentatieruimte die je zelf hebt geopend. Als galerieën altijd een onderdeel zijn van gentrificatie, hoe positioneert deze ruimte zich dan in die discussie?

“Deze ruimte is een plek waar je precies die discussie kunt voeren. Hier moeten geen eindproducten getoond worden, maar we willen graag debatten, politieke debatten. Dit moet een plek zijn om ideeën te ontwikkelen voor beginnende kunstenaars en interne discussies te voeren. Het heet ‘Not in New York’ en drukt precies dat uit: we zijn niet daar, we hebben die druk niet, dus we kunnen echt een off-grid ruimte zijn.”

Voor de agenda van Not in New York, hou de Facebookpagina in de gaten. What happened in Rotterdam is verkrijgbaar via nai010 booksellers.

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:Charlie Koolhaas, Concrete Blossom en Gentrificatie

Secties: Kunst & Cultuur en Stedelijke ontwikkeling & architectuur

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *