StadmakenStedelijke ontwikkeling & architectuur7 december 2017

De creatieve sector, voor al uw stedelijke vraagstukken

Deel 3 in de serie Stadmaken

Verdienen initiatieven uit de creatieve sector een permanente plek in populaire delen van de stad? Ze bliezen plekken zoals het Schieblock en ZoHo nieuw leven in, nu dreigen de ondernemers verdreven te worden.

Het Schieblock is in de afgelopen tien jaar één van de creatiefste plekken van de stad geworden. Door haar innovatieve stedelijke ingrepen en een mix van dag- en nachtfuncties is dit deel van het centrum van Rotterdam weer op de kaart gezet. Niet slecht voor een gebied dat eerst een verzameling van leegstand, verkrotting en moedeloosheid was. Het succes lijkt ondertussen een vanzelfsprekendheid te zijn geworden. Met als gevolg dat zij die het meest aan dit succes hebben bijgedragen, er niet van kunnen profiteren.

 

"De verzekeraars en advocatenkantoren staan synoniem voor blinde plinten"

De toegevoegde waarde van het Schieblock en de aangrenzende panden aan de levendigheid, reuring en het imago van de stad is stukken groter dan het gemiddelde kantoor aan het Weena. De verzekeraars en advocatenkantoren die hier zijn gehuisvest, staan synoniem voor blinde plinten en een totaal gebrek aan gemixt gebruik en levendigheid. Wordt het geen tijd dat juist zij ergens anders in de stad een plek zoeken?

Hoe kan het dat beleidsmakers en professionals in stedelijke ontwikkeling de mond vol hebben van levendigheid en leefbaarheid, van mixed use, diversiteit en onderscheidend vermogen, maar de partijen die hier daadwerkelijk voor zorgen als reizend circus beschouwen? Het baart mij zorgen als ‘stadmaken’ alleen een tijdelijk proces van waardevermeerdering door creatieve bedrijven blijkt te zijn. Als projectontwikkelaars daarna de grond mogen ontwikkelen, krijgen we dan als resultaat een winderig en doorsnee stedelijk gebied met hoogbouw, zoals je dat in iedere ‘moderne’ stad vindt?

Leefbaarheid

Steden worden tegenwoordig beschreven in waarden als leefbaarheid, leefkwaliteit, en levendigheid. Maar wie zorgt hiervoor in de stad? Bedrijven? En welke bedrijven dan? Het laatste decennium is er veel geleund op de ‘creatieve sector’ voor het creëren van deze waarden. Steeds meer zetten gemeenten en woningcorporaties deze sector in als waardevermeerderaar. Ondanks dat het recept voor een creatieve stad niet bestaat, houdt de redenering dat creatieve bedrijven en werknemers de stad verlevendigen nog altijd stand.

waardevermeerdering was zelfs een expliciete opdracht voor de ‘creatieve gebiedsontwikkelaars’

maquette groot Beeld: Mat Zwart

In het gebied ten noorden van het Rotterdamse centrum dat inmiddels bekend staat als ‘ZoHo’ (Zomerhofkwartier) was waardevermeerdering zelfs een expliciete opdracht voor de ‘creatieve gebiedsontwikkelaars’. Inmiddels is de missie geslaagd: de waarde van het gebied is gestegen, het gebied is gebrand en door eigenaar Havensteder klaar bevonden om in de markt gezet te worden. De creatieve karavaan wordt vriendelijk bedankt en verzocht verder te trekken.

Het Schieblock is in tegenstelling tot ZoHo niet herontwikkeld met waardevermeerdering als uitgesproken achterliggend motief. Toch lijkt het nu op eenzelfde manier ten onder te gaan aan haar eigen succes. Met veel inzet en energie van ontwerpbureau ZUS en steeds meer andere partijen is dit gebied omgetoverd van een schaamlap naast het station tot een bloeiend gebied.

Maar nu staat de toekomst ervan ter discussie: de markt trekt weer aan, de creatieve bedrijven zijn uitvreters en die kunnen gemakkelijk ergens anders heen. Dit lijkt het geluid van twee coalitiepartijen zo meldde het AD. Dezelfde gemeente die eerst wegens wanbeleid en vertrouwen in de verkeerde vastgoedontwikkelaar 50 miljoen gemeenschapsgeld op dit gebied heeft moeten inleveren. Die ‘uitvreters’ betaalden ondertussen gewoon elke maand hun huur.

Meerwaarde

Het Schieblock, ZoHo en vergelijkbare plekken zijn in meerdere opzichten een toevoeging voor de stad. In fysieke zin is er een directe positieve impact: leegstand is gevuld, een grauwe parkeerplaats is nu een ontmoetingsplek, onveilige hoekjes zijn weer ingenomen door stedelingen. Er gebeurt weer iets: de stad komt tot leven en dat zorgt voor nieuwe initiatieven.

creatieve bedrijven zitten natuurlijk ook niet stil in hun ontwikkeling

Daarnaast is er een stevige economische impact op de stad. De creatieve bedrijvigheid zorgt voor waardevermeerdering voor de eigenaar van een gebied in de vorm van een gestegen grondwaarde. Dat niet alleen, de creatieve bedrijven zitten natuurlijk ook niet stil in hun ontwikkeling – ze groeien, professionaliseren en worden een steeds belangrijker onderdeel van de stad.

Dit betaalt zich niet alleen uit in leefbaarheid en economische waarde, het zorgt ook voor een positiever imago van de stad. Rotterdam is trots om de laatste jaren in allerhande lijstjes op te duiken als interessante stad om te bezoeken. Als je naar de lijstjes van de Guardian, de Lonely Planet of de Rough Guide kijkt, is het duidelijk dat het Schieblock, de Hofbogen, de Fenixloods en ZoHo erop staan vanwege de aanwezigheid van de creatieve sector.

Uitvreters

De creatieve bedrijvigheid geeft Rotterdam allerlei positieve impulsen, maar toch trekt ze aan het kortste eind in de strijd om vestigingsplekken in de stad. Als je een deel van het stadsbestuur moet geloven, dan zouden deze bedrijven te weinig huur betalen om op de plekken te mogen blijven die zij zelf opgewaardeerd hebben.

Maar is dat wel terecht? Volgens Elma van Boxel, oprichter en eigenaar van ZUS, wijken de huisvestingskosten van de huurders in het Schieblock nu al weinig af van de prijzen van bijvoorbeeld De Delftse Poort of het Groothandelsgebouw. Als dit werkelijk zo is, waarom zouden de partijen die het gebied op de kaart hebben gezet dan weg moeten? Is er geen vorm te bedenken waarin én het gebied wordt herontwikkeld én de creatieve gebruikers hun rol en plek behouden? Niemand zegt dat alle gebouwen rondom het Schieblock zouden moeten blijven staan. Hetzelfde geldt voor ZoHo. Wel willen de huidige gebruikers graag een plek krijgen na herontwikkeling.

Kan het ook anders?

Tot slot wil ik hier een Amsterdams voorbeeld aanhalen. Jaren geleden was het Westerdokseiland, vlakbij het Centraal Station, het domein van kunstenaars en andere creatievelingen. Ook dit gebied werd door de toenemende marktdruk steeds interessanter voor investeerders. Twee woningcorporaties tekenden voor de ontwikkeling van dit gebied: een mix van wonen, werken en…creatieve industrie!

huurprijzen werden afhankelijk gemaakt van de draagkracht van de partijen

Met de oorspronkelijke gebruikers werd afgesproken dat ze terug konden komen. Afspraken over huurprijzen werden afhankelijk gemaakt van de draagkracht van de partijen. Met de wedereis dat deze huurders bleven investeren in het gebied, door bijvoorbeeld regelmatig wat te organiseren voor het gebied.

Deze Amsterdamse woningcorporaties beseften dat waardevermeerdering en levendigheid niet ophoudt als de commerciële herontwikkeling van start gaat. Creatieve leefbaarheid in de tijdelijkheid hoeft niet op gespannen voet te staan met een winstgevende herontwikkeling. Sterker nog: een dergelijke opvatting riskeert dat een zorgvuldig opgebouwd karakter van een gebied snel weer verdwenen is.

De gemeente Rotterdam kan leren van deze aanpak voor het eigen Central District. Het gaat niet direct om de waarde van de stenen, maar om het borgen van het karakter en de levendigheid. Als de gemeente dit idee omarmt dan krijgt de creatieve sector een volwaardige plek in de binnenstad, in plaats van een tijdelijke verblijfsstatus te hebben in stedelijke vraagstukken.

Reageer of deel op Social Media

Tags:architectuur, creatieve broedplaats, creatieve sector, grondwaarde, impact en stedelijke ontwikkeling

Secties: Stadmaken en Stedelijke ontwikkeling & architectuur

kaart: Schiekade 201, 3013 BR Rotterdam, Netherlands

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *