voor de harddenkende Rotterdammer

In de laatste week van 2017 blikken we terug- of vooruit in een serie eindejaarsinterviews. Voor Sabine Biesheuvel was dit het jaar waarin zij en haar team het oude Tropicana veranderden in BlueCity: 12.000 vierkante meter aan circulair te verbouwen ruimte en plek voor innovatie. Ze maakt Rotterdam daarmee tot landelijk voorbeeld voor een nieuwe economie.
“Vorig jaar december was dit nog een bouwput. Nu zitten er twintig serieuze bedrijven in de kantoren, we zijn wat dat betreft echt aan het opleveren”, vertelt Biesheuvel terwijl we door de enorme kantoorvleugel van het oude zwembad Tropicana lopen, met koffie “in een whiskeyglas van de oude disco”.

DaphnevanDrenth-Versbeton-Bluecity010-web9
Beeld door: beeld: Daphne van Drenth

Ruim 5000 van de 12.000 vierkante meter in het pand zijn nu verbouwd. Voor de nieuwe kantoorvleugel in de oude discotheek is vrijwel al het materiaal (90 procent) hergebruikt: de kabelgoten, het houtwerk, de stalen balken, de kozijnen, de verlichting aan de bar en de barkrukken. “De gerecyclede glazen panelen die de kantoorruimtes van de gangen scheiden, zijn oude kozijnen van een pand in Maastricht dat gesloopt werd. We besparen 67% CO2-uitstoot ten opzichte van reguliere bouw. Het enige dat nog niet lukt is de installatietechniek; bedrijven willen op tweedehandssystemen geen garantie geven.”
Sabine Biesheuvel (34) gaat zitten, strekt haar benen op een andere stoel maar praat zo bevlogen dat ze ook gelijk weer opstaat. Zoals de verbouwing gaat alles in BlueCity volgens de pincipes van de ‘blauwe economie’: circulair ondernemen, zonder afval te genereren en werken met wat lokaal voor handen is, naar gedachtegoed van econoom Gunter Pauli.

Is Rotterdam met BlueCity een voorloper in Nederland?

“Er is nog nergens anders te zien wat circulair bouwen op een serieuze schaal betekent. De staat van de circulaire economie is: vooral veel rapporten en debatten. Onze manier is: gewoon beginnen. Nu hebben we deze testcase van 12.000 vierkante meter. Dus ja, daarin lopen we voorop.”
“Maar weet je, ik vind het eigenlijk helemaal niet interessant of we pionier zijn. Mijn doel is om zoveel mogelijk mensen mee te krijgen. In zekere zin wil ik dus juist dat we niet meer voor de troepen uitlopen.”

Jullie zijn dus gewoon begonnen, in Tropicana. Was dat slim?

“In deze business geldt dat je alles uit moet proberen, alleen zo kom je erachter. Onze manier van werken is nu misschien nog duurder, maar dat verdienen we terug met rondleidingen en evenementen. We laten het zien door het gewoon te doen. Super Rotterdams eigenlijk.”
“Door uit te proberen kom je de raarste regels tegen. Zoals: papieren handdoekjes bij wastafels zijn composteerbaar, maar dat mag niet vanwege hygiënewetgeving. Je kunt niet anders dan try outen om dit soort problemen te vinden. Je vindt gewoon voor alles oplossingen omdat je het zó graag wilt realiseren. Het is enorm oogsten van kennis. En we delen al die kennis met terugwerkende kracht. Ja, we houden wel van risico’s nemen, van fuckup’s. Als je bang bent om te falen, kun je nooit innoveren.”

Met ‘erachter komen’ doelt ze op de tegenstrijdigheden in de wet- en regelgeving en de complexe, problematische prikkels waar de huidige economie op draait. Haar woorden neigen soms naar idealisme, maar Biesheuvel een idealist noemen, zou haar tekortdoen.

“Wat we doen is geen linkse, duurzame hobby. Er is een fundamenteel probleem met de economie. Zand, olie voor plastic en fosfor raken binnen afzienbare tijd op. Toch bouwen we alleen maar meer met glas en blijft het aantal plastic producten toenemen, die worden alleen maar goedkoper. We zijn in opdracht van de gemeente bezig met een onderzoek naar grondstoffen en reststromen in Rotterdam. Van de eerste uitkomsten werden we wel even lijkbleek. Je schrikt je rot van de onvoorstelbare hoeveelheden sloopmaterialen die de verbrandingsoven in gaan”
“We moeten totaal anders denken over grondstoffen. Vooral in de bouw kan de stad enorm verschil maken door circulair te gaan werken. Bijvoorbeeld in de renovatie van het woningenbestand van de woningcorporaties. Dat circulair doen, heeft een enorme impact op energie- en grondstoffenverbruik van de stad.”

Hoe noodzakelijk is het dat we daarvoor landelijk ‘het systeem’ helemaal omgooien?

“Mijn zorg nu is dat circulair bouwen duurder is dan bouwen met nieuwe materialen. Want je moet ontwerpen met het materiaal als uitgangspunt. Neem bijvoorbeeld weer die ramen die we kregen uit Maastricht, die bleken groter dan in het ontwerp stond. Dus moesten we ze aanpassen, vandaar die zigzag erin. Heel gaaf, maar het betekende wel dat de timmerlui, de aannemer en de ontwerper met elkaar moesten improviseren. Dat kost tijd.”
Ze zegt het met afschuw. “Het is absurd dat bouwen met 90 procent materialen die anders de verbrandingsoven in gaan, duurder is dan alles slopen en opnieuw bouwen met nieuwe materialen. Je kunt het de bouw niet kwalijk nemen. Het is een verkeerde incentive in ons systeem. Als we dat willen doorbreken zullen we het belastingstelsel moeten omgooien. Maar het leuke is: dat wordt steeds interessanter. PwC, EY, Deloitte en KPMG concluderen dat een belastingverschuiving van €34 miljard,van arbeid naar grondstoffen en consumptie, 280.000 nieuwe banen oplevert!” (€ link)

RotterZwam kweekte in de kelders zijn oesterzwammen voor Rotterdamse horeca. En Aloha serveert diners met fantastisch uitzicht over de Maas. Maar wat gebeurt er in de rest van het pand? Wie zitten daar?

“Natuurlijk RotterZwam, maar ook Better Future Factory, een circulair/duurzaam ingenieursbureau, Coffeebased, dat maakt nieuwe producten van koffie(dik), Superuse Studios, een architectenbureau met specialisme in circulair bouwen, Fruitleather, zij maken leerachtig materiaal van Rotterdams fruitafval, een meubelmaker met specialisme in resthout, de circulaire bierbrouwer Vet & Lazy, algenkweker Spireaux, de Stadsimkerij en een modeatelier dat ontwerpt met reststromen zoals rubber: KEES”.
“Het afgelopen jaar zijn hier ook ruim 200 bedrijven op bezoek geweest, uit alle denkbare sectoren: vastgoed, facilitair beheer, energie, transport, financiële sector. Ze organiseren hier evenementen. Onze voorwaarde is dan altijd dat we ook een inleiding geven om uit te leggen wat we hier doen. Voor ondernemers is het daarom ook heel interessant om hier te zitten, er is veel exposure.”
Maar we zijn geen verhuurschuur. Alles wat we doen, heeft te maken met circulaire experimenten. Neem bijvoorbeeld onze catering: geen vlees, alles van de tap, zo min mogelijk verpakkingen, siropen van Rotterdamse makers. Alles met als doel zero waste.”

DaphnevanDrenth-Versbeton-Bluecity010-web1
Beeld door: beeld: Daphne van Drenth

“Soms gaan we daar te ver in hoor. Zoals de keer dat we meelwormen-nacho’s serveerden. Die wilde echt niemand proberen. Corporate publiek is dat soort dingen helemaal nog niet gewend. Het verhaal vinden ze vaak wel leuk. Toch vind ik het belangrijk dat wat we doen ook echt goed moet zijn. Een verhaal mag nooit een slecht product verbloemen.”
“Het veiligste zou voor ons zijn om te werken met twee of drie cateraars die het circulaire trucje kennen. Maar we werken dus juist met zo veel mogelijk bedrijven die nog niet perse volgens onze principes werken, om een beweging op gang te brengen. Klinkt revolutie-achtig he? Maar zo ben ik ook wel een beetje: ‘gaan, NU’.”

Wat is de impact van de bedrijven die in Blue City gevestigd zijn?

“Uiteindelijk meten wij succes af aan de hoeveelheid circulaire bedrijven die we helpen opschalen hier. En door producten die hier ontwikkeld worden naar de markt brengen. We meten ook exact welke materialen het pand in gaan en hoeveel CO2 we besparen door de verbouwing op deze manier gedaan te hebben.”

Tropicana is een bijzondere plek. Had je dit ergens anders kunnen doen, in een ander gebouw, een andere stad?

“Nou, het helpt dus wel dat je dat stel debielen bent die in dat oude tropisch zwembad zit. Het pand zetten we doelbewust in om een verhaal te vertellen en iets te leren. Onze ambitie is wel om op te schalen en te repliceren in andere steden.”

RotterZwam begon hier antikraak. Van wie is het hele pand inmiddels?

“Haha, weinig mensen weten dat gek genoeg. Maar het pand is van ons. Het is vorig jaar gekocht voor 1,7 miljoen, door het investeringsfonds van onze – inmiddels – financieel directeur Wouter Veer.

Blue City is geen linkse hobby, benadruk je. Maar heb je als bedrijf een rendabel businessmodel?

“We willen inderdaad niet leunen op subsidies, maar een rendabel businessmodel hebben. En dat gaat lukken. Onze exploitatie-BV schrijft naar verwachting over drie jaar zwarte cijfers. De vastgoedinvestering heeft een andere terugverdientijd, logischerwijs. We maken hele scherpe keuzes om de ‘economie’ in het circulaire te bewijzen. Dat is een essentieel onderdeel van de missie.”

Hoe zorg je dat Blue City relevant wordt qua schaal?

“Door ondernemers te binden. Niet te veel pilots starten, maar echt gaan. Het helpt namelijk als je inkomen er gewoon vanaf hangt. Om echt te veranderen moeten we daarom veel meer opleiden op ondernemerschap. Dat is een groot gebrek in ons onderwijs.”
“Een half jaar voor we begonnen had ik mijn baan bij Enviu opgezegd, om samen met Rotterzwam en nog een paar ondernemers hier iets van de grond te krijgen. Ik zei: ‘jongens, ik heb niet veel op de bank staan, dit moet maar gewoon lukken’. Toen hebben we de investeringen en exploitatie in kaart gebracht en zijn gewoon begonnen. In een paar maanden zijn we jaren ouder geworden, maar het is gelukt.”
Dan klopt er een van haar teamleden aan met een vraag. Biesheuvel is even de draad van het gesprek kwijt. Ze haalt haar hand door haar haren en stelt dan: “Als je echt de wereld wilt veranderen? Start een bedrijf. Want de meeste impact bereik je via ons economisch systeem.”

Vers Beton heeft jouw support nodig!

Voordat je verder leest: Vers Beton kan alleen blijven bestaan dankzij support van onze lezers. Maak jij ook onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk?

Nee, ik lees eerst het stuk verder
profielfoto-Willemijn

Willemijn Sneep

adjunct-hoofdredacteur en eindredacteur

Willemijn Sneep (1989) is na wat omzwervingen en een master Journalistiek in het schattige Leiden weer terug in de enige wereldstad die Nederland rijk is. Als freelance journalist kan ze zich geen betere thuisbasis wensen. willemijn@versbeton.nl

Profiel-pagina
Daphne van Drenth profiel

Daphne van Drenth

Daphne van Drenth (1991) studeert grafische ontwerpen aan de Willem de Kooning. Ze fotografeert en ontwerpt vanuit fascinatie voor storytelling, architectuur en het gedrag van de mens vanuit haar eigen perspectief.

Profiel-pagina
Lees één reactie