EconomieWetenschap en onderwijs6 maart 2018

Economie aan de EUR: hoe kan het anders?

Het is al weer even geleden dat Kate Raworth voor een uitverkochte zaal in Rotterdam haar economisch manifest Doughnut Economics verkondigde. Onderdeel daarvan: het economie-onderwijs moet op de schop. Wij vroegen ons daarom af hoe het onderwijs op de Erasmus Universiteit is ingericht. Zou het anders en beter kunnen?

Beeld: Anne Roos Kleiss

Waar Jan Peter Balkenende als commentator onthulde dat Raworth’s boek op zijn nachtkastje ligt, werd Sandra Phlippen (chef Economie bij het AD) tijdens haar voorbereidend leeswerk ‘misselijk en verdrietig’. ‘Universiteiten doceren al lang de zogenaamde ‘nieuwe economie’’, stelde Phlippen en Raworth’s pleidooi voor de morele taak van economen vond zij al helemaal absurd. ‘Economen moeten de realiteit onderzoeken en visies op een ideale samenleving overlaten aan de overheid’, vindt Phlippen. 

Maar volgens Raworth domineert nog de neoklassieke theorie, op universiteiten. Zij stelt dat die theorie te simplistisch en achterhaald is, en dat daardoor ook het economisch denken van politici, beleidsmakers en managers niet van deze tijd is. Raworth pleit voor het doceren van alternatieve theorieën, zoals speltheorie, sociale/feministische en ecologische economie.

Laten we eerst eens kijken naar Raworth’s kritiek op de neoklassieke economie. Deze richt zich vooral tegen het basismodel van de homo economicus, ofwel de idee dat een mens rationeel keuzes maakt om haar persoonlijke behoeften maximaal te bevredigen. Raworth vindt dit te simplistisch. De mens is namelijk niet alleen rationeel, maar ook sociaal, wederkerig, niet-alleswetend, en heeft wisselende voorkeuren.

Ondanks dat de homo economicus amper empirisch onderbouwd is, wordt dit model gepresenteerd als een wetmatigheid, zo zegt Raworth. Dat heeft geleid tot de onjuiste overtuiging dat individuen en ondernemingen niet alleen streven, maar ook altijd moeten streven naar meer nut- en winstmaximalisering. Daarnaast verwerpt Raworth de focus op het bruto binnenlands product (bbp), maar ook de aanname dat groei uiteindelijk ongelijkheid en klimaatverandering tegengaat, en de idee van de efficiënte markt.

Niet het bbp maar de donut als graadmeter voor welvaart

De mainstreameconomie biedt geen oplossing voor de klimaatproblematiek en toenemende ongelijkheid, noch heeft het crises voorspeld of voorkomen, aldus Raworth. In plaats van het bbp is haar graadmeter voor welvaart de donut: een model gericht op basisvoorzieningen voor iedereen. Op een rechtvaardige manier (distributief) en zonder verdere afbreuk aan het klimaat door hergebruik van producten en materialen (regeneratief).

Haar ideeën zijn echter helemaal niet nieuw, zoals Phlippen benadrukte. Eerdere onderzoeken hebben neoklassieke modellen als de homo economicus al ondermijnd en de ‘nieuwe economie’ is vrij bekend en populair. Zo won Richard H. Thaler vorig jaar de Nobelprijs voor Economie voor zijn onderzoek in de gedragseconomie. Hierin wordt de mens niet langer gezien als rationeel, zelfzuchtig en alleswetend, maar bekeken vanuit nieuwe psychologische inzichten. Bovendien bestaat kritiek op het economieonderwijs al langer, zie bijvoorbeeld de wereldwijde beweging Rethinking Economics.

Deze kritiek is ook doorgedrongen tot de EUR. Aan het Erasmus Magazine vertelde Irene van Staveren, hoogleraar pluralistische ontwikkelingseconomie en vicevoorzitter van Rethinking Economics NL: “Vooralsnog is er in de economie maar weinig ruimte voor pluralisme. Cynici zeggen dat we eerst nog een crisis nodig hebben.” Zij ergert zich al sinds haar studietijd in de jaren tachtig aan de neoklassieke overheersing in het onderwijs. Maar volgens docenten van de economische faculteit is het curriculum juist diverser geworden, getuige de aandacht voor de gedragseconomie.

Beeld: Anne Roos Kleiss

Dus, is het Rotterdamse economie-onderwijs divers of niet? Daarom nemen wij de proef op de som door te kijken naar het curriculum van de grootste bacheloropleiding van de economische faculteit, namelijk Economie en Bedrijfseconomie.

De opleiding bestaat uit economische en bedrijfseconomische vakken, aangevuld met vaardigheden-cursussen, te zien in het onderstaande overzicht van de bachelorvakken voor het eerste en tweede jaar. Vakken in de richting ‘algemene economie’ vallen vrijwel allemaal onder de neoklassieke school. De enige uitzonderingen zijn de ‘geschiedenis van het economisch denken’ en de ‘gedragseconomie’.

In het derde jaar kiezen studenten een specialisatie (de major), zoals ‘financial economics’ of ‘international economics’. Nieuw-economische benaderingen ontbreken. Daarnaast mogen studenten vakken kiezen (de minor) uit het gehele aanbod van de faculteit. Opmerkelijk is het aandeel vakken met een andere (lees: niet neoklassieke) benadering. Voorbeelden hiervan zijn: behavioral economics, political economics en economics of markets and organisation (speltheorie). We weten alleen niet in hoeverre studenten deze keuzevakken daadwerkelijk volgen.

 

"Zo staan de eerste twee jaar economie in het teken van bestuderen van een achterhaalde benadering"

Ten eerste heeft de richting ‘algemene economie’ een beperkt aandeel met slechts 44 van de 120 studiepunten in de eerste twee jaar, de rest is voor bedrijfseconomische en vaardigheden-vakken. Ten tweede overheerst inderdaad de neoklassieke economie in het vakkenpakket van de algemene economie. Dit komt overeen met de rest van het Nederlands economie-onderwijs.

De aanwezigheid van een behoorlijk aantal niet-neoklassieke keuzevakken suggereert dat de economische faculteit openstaat voor andere benaderingen, maar niet bij machte is het verplichte kost te maken. Het is daarbij vreemd dat één vak binnen het curriculum (inleiding in de gedragseconomie) het fundamentele uitgangspunt van de voorgaande vakken onderuithaalt, maar geen vervolg krijgt in het curriculum.

In feite staat de eerste twee jaar economie in het teken van het bestuderen van een achterhaalde benadering, wat niet alleen onwenselijk maar vooral ook onnodig is aangezien economisch onderzoek al verder is ontwikkeld.

Hoe kan het beter aan de EUR

Allereerst moet de bacheloropleiding kiezen tussen algemene economie en bedrijfseconomie. De huidige combinatie van beide disciplines lijkt de economische faculteit te dwingen om studenten slechts de simplistische basis mee te geven wegens ruimtegebrek in het curriculum. Het feit dat bijna alle economische faculteiten in Nederland deze combinatie hebben, geeft aan dat dit probleem zich niet beperkt tot alleen Rotterdam.

Nog belangrijker is om niet helemaal te breken met de homo economicus als mensbeeld zoals Raworth wil. Behoud de mainstreammodellen in het eerste jaar, maar leg in het tweede jaar alternatieve inzichten ernaast. Op die manier leren studenten verschillende benaderingen te waarderen en zodoende kritisch te denken.

"Een generatie die de economische realiteit uit het oog verliest"

Maar willen studenten dit wel? Universitair docent Brigitte Hoogendoorn, stelt: “[Pluralisme] hoort binnen een academische opleiding, maar het is voor studenten ook fijn als iemand ze vertelt hoe het zit.” Nuance zou lastig zijn en de indruk wekken dat de docent de materie niet beheerst.

En hier zit de crux. Terwijl de wetenschap diverser wordt, houdt het onderwijs halsstarrig vast aan mainstream-modellen omwille van het gemak en de toepasbaarheid van deze stof. Dreigt er zo een volgende generatie politici en beleidsmakers te komen die zich blind staart op de efficiënte markt en de rationele consument, en daarbij de economische realiteit uit het oog verliest?

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:donut economie, Doughnut Economics, economie, EUR, Kate Raworth, onderwijs en universiteit

Secties: Economie en Wetenschap en onderwijs

kaart: Erasmus Universiteit Rotterdam, Burgemeester Oudlaan, Rotterdam, Netherlands

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *