PolitiekVerkiezingen 201826 maart 2018

Geen woorden maar beelden: wat hebben kiezers en politiek aan een KiesKijker?

De KiesKijker bevroeg de rol van verbeelding in de politiek. Daar zagen de meeste van de 3.500 Rotterdammers die de KiesKijker invulden, wel de lol van in. Wat hebben we van dit experiment geleerd?

Vers Beton presenteerde op 5 maart de Kieskijker als eerste 100% visuele stemwijzer in Nederland: een heuse primeur! Ik vroeg me af of we met beelden in staat zou zijn om Rotterdammers te helpen kiezen.

“We hopen dat mensen die de KiesKijker invullen eerst zullen lachen, zich dan zullen verbazen en vervolgens gemotiveerd zijn om meer te weten over de onderwerpen waar het deze verkiezingen omgaat”, schreven we in ons persbericht. We konden het niet vaak genoeg zeggen, mensen moesten niet denken dat ze een serieus stemadvies zouden krijgen. Wat als je je ratio en je politieke voorkeur zou uitschakelen, en je je zou laten leiden door je verbeelding? Op welke partij zou je dan uitkomen?

Verwarring

Voor de KiesKijker hebben we (bijna) alle partijprogramma’s doorgespit. Op basis daarvan brachten zeven illustratoren van Vers Beton de veelheid aan politieke ideeën terug tot één beeld per cluster van min of meer gelijkgestemde partijen. One hell of a job.

Dat leidt onvermijdelijk tot een zeker niveau van abstractie, waarbij de nuance verdwijnt. Door zeven vragen te behandelen, hoopten we dat misinterpretaties uitgefilterd zouden worden. Uit de vele reacties op de KiesKijker bleek dat je verbeelding vaker wel dan niet (zie statistieken onderaan dit artikel) ervoor zorgde dat het resultaat overeenkwam met je politieke voorkeur. Maar zouden deelnemers de politieke lading achter de beelden ook in hun keuze meegewogen hebben?

‘WAAROM LAG ER VRUCHTENHAGEL OP DIE HARING???’

Drie dagen na de lancering hadden ruim 1.000 Rotterdammers de Kieskijker ingevuld. Met verbouwereerde, geïrriteerde maar ook veel enthousiaste reacties tot gevolg. Daar zaten originele tips tussen, zoals deze: ‘Volg 30% je verstand, 30% je emotie en 30% je verbeelding. Dan hou je 10% over om te gokken.’ Da’s nog eens praktisch advies, toch?

Het leukst zijn altijd de commentaren waar blijkbaar CAPSLOCK aan te pas moest komen, zoals deze: ‘WAAROM LAG ER VRUCHTENHAGEL OP DIE HARING???’ (als je niet snapt waar dit op slaat, ga dan meteen naar vraag 7 van de KiesKijker). In dezelfde categorie kwamen we andere (vaak meer genuanceerde) commentaren tegen, zoals ’Ik snap hier geen meter van. Deze beelden zijn zo duidelijk als hiërogliefen’. Zou het toch té hoog gegrepen zijn om de interpretatie van de beelden om te zetten in een politieke keuze?

IKEA-handleiding

Ik vroeg het aan iemand die in beelden denkt: fotograaf Theo Baart. Hij bracht in het artikel Beeld als argument de ‘visuele ongeletterdheid’ in beleidsstukken aan het licht. “Beleidsmakers hebben vaak geen idee hoe ze beeld kunnen gebruiken om een boodschap over te brengen.” Wat Baart van de KiesKijker vond? “Ik vind het streven heel goed. Maar het is ook heel ingewikkeld, ik raak ervan in verwarring. Ik moest het doen met symbolen, of eigenlijk karikaturen.”

Compilatie van beelden uit de KiesKijker

Zou de KiesKijker te complex zijn voor onze hersenen? Theo Baart: “Kijk naar de instructies van IKEA, die zijn pas echt ondubbelzinnig. Als het je lukt om zo helder iets in beeld te vatten, dan kan je ervanuit gaan dat mensen het snappen. Ik vrees dat als je mensen onder woorden zou laten brengen wat ze in de KiesKijker zien, je heel uiteenlopende verklaringen krijgt.”

"Het lezen van beeld is, in tegenstelling tot wat sommigen denken, niet makkelijker dan het lezen van tekst.”

Ik snap wel wat Baart bedoelt. Nadat ik een paar vrienden tijdens het kiezen liet omschrijven wat ze op de beelden zagen, viel me op dat wat voor de één superhelder was, bij de ander vraagtekens deed rijzen. Baart: “Je hebt de interpretatie van beeld niet in de hand. Het lezen van beeld is, in tegenstelling tot wat sommigen denken, niet makkelijker dan het lezen van tekst.”

Toch denkt Baart dat er nog een wereld te winnen is: “Beeld zou nog veel effectiever ingezet kunnen worden dan nu gebeurt in politiek-bestuurlijke processen.” Daarmee doelt hij net als hoogleraar Urban Futures Maarten Hajer op het in beeld brengen van mogelijke toekomsten voor opgaven waar we voor gesteld staan, zoals de energietransitie.

Beeld voor de buurt

Dat beeld niet meer weg te denken valt uit de maatschappij, beaamt Gerben van Dijk, de nummer 4 op de lijst ChristenUnie-SGP. “We leven in een beeldcultuur maar de politieke programma’s zijn nogal ‘talig’, en lang… de KiesKijker stelt een alternatief voor, dat lijkt me leuk én nuttig tegelijk.”

Na het invullen van de KiesKijker zag hij zijn eigen partij terug in de bovenste drie resultaten. Het bevestigde zijn idee dat je beeld gerust als instrument kunt inzetten om beslissingen te nemen. Tegelijk waarschuwt hij voor te hoge verwachtingen: “Met beelden kan je grote en lastige onderwerpen ‘klein’ maken. Ik denk dat daar écht potentie in zit. Maar ik vraag me af of je grootstedelijke plannen moet uitstorten over mensen die vooral op hun eigen buurt gericht zijn. Verbeeld ook op wijk- of buurtniveau wat er bij hen verandert.”

Compilatie van beelden uit de KiesKijker

Bijvoorbeeld bij de visies op wonen vanuit de politiek: “Stel je wilt dat Rotterdam met 50.000 mensen groeit, welke smaken heb je dan?” Van Dijk ziet door het uittekenen van alternatieven een kans om ideeën te factchecken. Hij verwijst naar de afgelopen verkiezingen waarin partijen ‘bouwen, bouwen, bouwen!’ riepen omdat de druk op de woningmarkt hoog is, zonder de haalbaarheid van hun plannen aan te tonen. “Teken het maar, dan zie je meteen hoe haalbaar elk voorstel is en of er bijvoorbeeld extra maatregelen voor bereikbaarheid voor nodig zijn.”

Jonge mensen

Vooraf viel ons op dat van alle partijprogramma’s alleen Leefbaar Rotterdam gebruik maakte van tekeningen. Maar gedurende de campagne wist ook de VVD zich met (bewegend) beeld te onderscheiden in de verkiezingsstrijd, onder aanvoering van lijsttrekker Vincent Karremans. Ik vroeg hem naar zijn motieven.

“Beeld heeft de toekomst. De politiek bestrijdt elkaar nu nog met moties, lappen tekst dus. Dat spreekt niet aan, beelden werken communicatief veel sterker. Mijn vader is tekenleraar en cartoonist, dus misschien heb ik dat van huis uit meegekregen, maar ik ben er zelf ook van overtuigd.” Dat de VVD-lijsttrekker graag van beeld gebruik maakt werd wel duidelijk naar aanleiding van de campagnefilm waarin hij Thierry Baudet persifleert en de Old Spice-reclame (I’m on a horse) na speelt.

Karremans: "Beeld spreekt juist jonge mensen aan en houdt ze betrokken bij de politiek"

Helaas bleek Karremans zelf niet geslaagd in zijn poging de Kieskijker in te vullen… “Ik ben eraan begonnen, maar werd toen afgeleid, dus ik heb ‘m niet afgemaakt.” Desondanks is Karremans van mening dat beeld juist jonge mensen aanspreekt en bij de politiek betrokken kan houden.

Net als Gerben van Dijk ziet Karremans in de stedelijke ontwikkeling een potentie voor visuele communicatie. Hij ziet scenario’s met keuzemogelijkheden voor diverse richtingen voor de ontwikkeling van Rotterdam wel voor zich, onder één voorbehoud: ”Ik ben tegen referenda, laat ik dat voorop stellen. Maar als je bedoelt dat we met beelden meer inzicht kunnen geven in de stad van de toekomst, dan zeg ik: doen! Begin alvast met wat street art om de stad een opkikker te geven.”

Humor in de strijd

Vers Beton heeft veel geleerd van dit experiment. Uit de vele reacties bleek met hoeveel toewijding jullie als lezers ervoor waren gaan zitten, zoals deze reactie aantoont: “Probeerde te achterhalen wat de insteek van elke optie was, maar heb waarschijnlijk vaker onbewust dan bewust gekozen. Uitslag bleek redelijk goed te kloppen met mijn voorkeuren. Beelden gaven dus toch voldoende stof voor interpretatie. Lastige test, maar goed om ’n keer te maken. Complimenten!”

"Uitslag bleek redelijk goed te kloppen met mijn voorkeuren"

De KiesKijker is erin geslaagd om op een andere manier dan gebruikelijk Rotterdammers aan te spreken op hun politieke voorkeuren. Het communiceren door beeld is uiteraard voor verbetering vatbaar, daarom wil Vers Beton doorgaan met het onderzoek naar beeld in het (politieke) debat over het soort stad dat Rotterdam wil zijn. Maar voor nu laten we de verhitte verkiezingsstrijd achter ons – en concluderen dat een beetje humor te midden van al het retorische geweld, zeker geen kwaad kon. #geenwoordenmaarbeelden

And now the juicy stuff…. de leukste feiten over de KiesKijker!

– D66, SP, NIDA en GroenLinks kwamen het hoogst in de resultaten van de ingevulde KiesKijkers naar boven.
– PVV, 50plus, DENK en Leefbaar Rotterdam scoorden het laagst in de resultaten.
– 60% van de 3.500 kiezers die eraan begon, maakten de KiesKijker helemaal af.
– Uit jullie reacties blijkt dat het resultaat in 40% van de gevallen niet overeen kwam met je politieke voorkeur, bij 60% kwam het juist wel in de buurt.
– 125 mensen gaven als feedback: Leuk initiatief, ga zo door!
– Het Rotterdams Stadsarchief heeft Vers Beton gevraagd om de KiesKijker te mogen archiveren voor het nageslacht.

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:KiesKijker, stemmen, stemwijzer, verbeelding, Verkiezingen en wonen

Secties: Politiek en Verkiezingen 2018

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *