Verkiezingen 201829 maart 2018

Het succes van de VVD: de retoriek van ‘goldenboy’ Karremans

Analyse

De verkiezingscampagne van de VVD was een doorslaand succes. De partij klom van drie naar vijf zetels en werd daarmee de tweede van Rotterdam. Deze historische overwinning dankt ze volgens Marianne Klerk aan het gebruik van effectieve politieke retoriek tijdens de campagne. Een analyse van de doen-politiek.

Politieke retoriek is niets anders dan de communicatieve strategieën die politici gebruiken om hun tegenstanders en het publiek te overtuigen. De VVD had een landelijke campagnestrategie met de slogan ‘kies voor doen’. De Rotterdamse partij heeft deze uitmuntend uitgerold en daarmee een relatief grote winst behaald vergeleken met de meeste andere steden. Minder overtuigende retoriek kwam bijvoorbeeld van de Delftse VVD: ‘Minder belastingen. Meer bitterballen!’ In Woerden deelde de partij condooms uit met daarop de tekst: ‘Voel de liberaal in je’.

Een exclusief pact

In Rotterdam werd de doen-politiek echter indrukwekkend verwoord door ‘goldenboy‘ Vincent Karremans. De nieuwe lijsttrekker is ook niet van vies van een gebbetje, getuige het campagnefilmpje waarin hij Thierry Baudet imiteert al liggend op een piano, evenals Joost Eerdmans met de welbekende transparante bril. Let wel, dit behelst meer dan satire. Karremans onderscheidt zich hiermee van zijn tegenstanders: ‘Want zeg nou zelf, wie is er volgens u beter in staat deze stad vooruit te helpen. Iemand die vanuit het niets zijn eigen bedrijf heeft opgebouwd, of pedante politici die vooral bezig zijn met uiterlijke schijn?’

Hij gebruikt ironie om aan te tonen dat hij wél serieus is

Als klap op de vuurpijl zien we Karremans met blote bast op een wit paard rijden richting het stadhuis. Deze uiterlijke vertoning is bewust overdreven. Hij gebruikt ironie om aan te tonen dat hij wél serieus is. De kijker weet dat Karremans het niet serieus bedoelt, én Karremans weet dat de kijker dat weet. Daarmee vormt hij een exclusief pact: Wij begrijpen elkaar. Wij zijn serieus. De boodschap van het filmpje is duidelijk: Karremans gaat niet lullen maar poetsen in Rotterdam.

still uit de campagnevideo van VVD Rotterdam (2018) Beeld: VVD Rotterdam

Doeners en roeptoeters

Waaruit bestaat deze retoriek van doen-politiek? Ten eerste wil de Rotterdamse VVD een tegenstelling benadrukken. In debatten en interviews spreekt de partij telkens weer over ‘doeners’ (de VVD) versus ‘drammers’, ‘schreeuwers’ (de rest). De VVD levert ‘nuchtere doen-politiek’, bestaande uit ‘praktische’ en ‘concrete’ oplossingen die zijn opgesteld in ‘to-do’s’. Hier tegenover staan het ‘bakkeleien’, ‘zeveren’, ‘vliegen afvangen’ en ‘vage rapporten schrijven’ van de andere partijen. De tegenpartijen worden zodoende gereduceerd tot roeptoeters die meer met elkaar bezig zijn dan met Rotterdam.

Ten tweede bevat de retoriek een krachtige apolitieke kern. Karremans presenteert zichzelf overal als een ondernemer pur sang en zet zich af tegen ‘de beroepspolitici van de lokale partijen’. Karremans stroopt de mouwen op voor Rotterdam en zeker niet voor zichzelf. Hij heeft immers zijn eigen onderneming.

Lees ookVerkiezingen 2018Verkiezingsvlog #4: op bezoek bij Vincent Karremans (VVD)

Belangrijkste punt hierbij is dat hij geen politiek bedrijft, maar vanuit zijn bedrijfservaring de politiek gaat veranderen. Als ondernemer trekt hij de gemeente op het rechte pad. Zo wijst hij veelvuldig op het kosten-batenplaatje om plannen van tegenstanders naar dromenland te sturen. ‘Dit is voor GroenLinks altijd lastig uit te leggen: je hebt maar zoveel geld. Het is niet een pinautomaat die hier achter staat.’, zei hij tijdens het cultuurdebat. Of in een debat over armoedebestrijding: ‘We kunnen wel doen alsof het geld aan een boom groeit, maar dat doet het niet.’

Technocratie

Deze doen-retoriek voedt de veelbesproken onderbuik van de burger die zich niet gehoord voelt door de huidige politieke elite en meent dat de politiek niets voor hen doet. Het bestaat uit een zakelijke politiek; een mix van technocratie en populisme die wereldwijd furore maakt. Zo stelde de Italiaanse premier Mario Monti in 2011 een ‘professorenkabinet’ aan met ongekozen experts van buiten de politiek (technocraten), die het land uit de crisis moesten helpen.

Politiek wordt probleemmanagement

Het ultieme voorbeeld van de populistische tak is de claim van president Donald Trump om de VS te managen zoals zijn bedrijven. Een claim die overigens een lange geschiedenis kent in de Amerikaanse politiek. Monti en Trump staan voor een politiek die rationeel is, gebaseerd op objectieve feiten. Beleid dat wordt gemaakt vanuit de kennis en expertise van een ervaringsdeskundige, ver weg van het politieke gekrakeel. Politiek wordt probleemmanagement, waarin ideologie en visie verhuld of ontkent worden.

De VVD-retoriek richt zijn pijlen op links én rechts. Leefbaar Rotterdam, de PVV, Nida en Denk worden impliciet verweten dat zij zich bezighouden met irrelevante identiteitspolitiek. De VVD houdt zich, in tegenstelling tot de ‘partijen op de flanken’ en de ‘schreeuwers’, bezig met ‘praktische politiek’. Terwijl de SP amper sprak over identiteitspolitiek (wat volgens lijsttrekker Leo de Kleijn het grote verlies verklaart), maakte de VVD niet over het onderwerp spreken onderdeel van de campagne.

campagnebeeld van VVD Rotterdam (2018) Beeld: VVD Rotterdam

Bij de aftrap van de verkiezingscampagne op 4 maart 2018 zei Karremans: ‘Er zijn heel veel partijen die zich bezighouden met randdiscussies. Maar wij hebben duizenden Rotterdammers gesproken, ik heb honderden gesprekken zelf gevoerd, en er is geen enkele Rotterdammer die tegen mij heeft gezegd dat de Witte de Withstraat anders moet heten. Het is belangrijk dat die straat schoner en veilig wordt. En dat zijn die dingen waar wij mee aan de slag willen.’

Daarnaast presenteert de VVD zich als een voorvechter van duurzaamheid en meer betaalbare woningen. Thema’s waarvoor partijen als de SP en GroenLinks op de bres staan. Hij benadrukt in de verkiezingsdebatten over deze onderwerpen continue dat hij het eens is met zijn linkse tegenstander. Wat is dan het verschil? De VVD gaat er niet over ouwehoeren, maar gaat het doen.

Uitstekend debater

Het ‘doen’ wordt gedaan door anderen: door samenwerking met marktpartijen of overheveling naar de markt. In het lijsttrekkersdebat van RTV Rijnmond stelt Karremans ‘dat we niet moeten blijven hangen in vage beleidsrapporten opgesteld door allerlei werkgroepen maar dat we 22 maart direct aan de slag kunnen’ (…) dus samen met de petrochemische industrie om de tafel zitten, en niet op een papiertje schrijven: “nu moet het klaar zijn”.

Karremans is daarbij een uitstekend debater met een zelfverzekerde dictie, verfraaid door theatrale pauzes en klemtonen. Hiermee kan hij recht praten wat krom is. In hetzelfde lijsttrekkersdebat verkondigde Karremans dat de VVD het ‘meest ambitieuze en concrete plan’ heeft voor het bouwen van meer betaalbare woningen. Waarop SP-lijsttrekker Leo de Kleijn vroeg waarom de VVD dan voor de Woonvisie had gestemd? ‘Eerst bijbouwen dan slopen, dat is de goede volgorde’, sputtert Karremans tegen. ‘Dat is niet waar u voor hebt gestemd.’ Karremans verheft snel zijn stem: ‘Dat is wel waar ik voor sta. Waar ik ook voor sta, zijn meer huizen voor de middeninkomens. Juist ook om de doorstroom van de sociale huur, die u belangrijk vindt en die ik ook belangrijk vind, te bevorderen.’ Presentator Andrew Makkinga concludeert, licht verbaasd: ‘Jullie zijn het met elkaar eens, lijkt het wel.’

Zwakke plek

De enige, échte zwakke plek in deze krachtige retoriek zit in het armoedevraagstuk. Bij OPEN Rotterdam vraagt journalist Celeste Boddaert terdege door wanneer Karremans de beperkte aandacht voor armoedebestrijding in het VVD-partijprogramma probeert weg te wuiven. Uiteindelijk geeft hij een zwaktebod: ‘Ik ga me niet bezighouden met landelijke thema’s [sociale zekerheid] waar de rest van de Rotterdamse politiek wel mee bezig is.’

Ook in een armoededebat met GroenLinks, de PvdA en een wetenschapper van de Erasmus Universiteit tracht hij het probleem over de schutting te gooien: ‘Ik denk dat [langdurige armoede] niet iets is waar de gemeente iets aan kan doen. Dat is landelijk beleid. Waar wij in de gemeenteraad vooral mee bezig zijn, is het goed regelen van zo’n tegenprestatie en sociale zekerheid.’ Wanneer het hem uitkomt is sociale zekerheid een landelijk thema. Maar sociale zekerheid én langdurige armoede behoren wel degelijk bij het lokaal beleid.

Wanneer het hem uitkomt is sociale zekerheid een landelijk thema

Desondanks is Karremans in dit armoededebat diegene die de meeste ruimte krijgt en neemt. Hij is een meesterlijke interrumpeerder en wordt slechts één keer gestopt door presentator Marianne van den Anker, enkel omdat zij zijn plannen voor taalbeheersing wil bespreken. Telkens remt Karremans zijn tegenstander met ‘ik ben het met u eens’, om daarna te wijzen op de ‘praktische bezwaren’ die alleen een doener als hij ziet.

Natuurlijk vaart de Rotterdamse VVD mee op het slagschip van de landelijke partij, maar onder Karremans heeft de partij de doen-retoriek naar een hoger niveau getild in de stad. Veel lullen over poetsen heeft zijn vruchten afgeworpen. Karremans heeft Rotterdam (althans een gedeelte) overtuigd van zijn politiek leiderschap. Hij is de ondernemer die de gemeente winstgevend gaat maken. Rest ons nog de vraag hoe de VVD dit gaat doen? Wat zijn de concrete en praktische plannen, verder dan om de tafel zitten met marktpartijen? In ieder geval bezit Karremans de retorische kunst van het overtuigen en is daarmee een rasechte politicus. De woorden heeft hij, nu nog de daden.

Lees meer:

Reageer of deel op Social Media

Tags:campagne, Gemeenteraadsverkiezingen 2018 en VVD Rotterdam

Sectie: Verkiezingen 2018

Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *