De Harde Kern onderzoekt De bouwende macht

Stedelijke ontwikkeling & architectuur10 april 2018

De bouwende macht

Smolenaars duikt in de Rotterdamse onderwaterwereld van macht

Bouwen, bouwen, bouwen! Dit Rotterdamse mantra maakte een comeback in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen. Hoeveel macht hebben beleggers, investeerders, ontwikkelaars en bouwers in een stad die bekend staat om haar bouwlust? Margot Smolenaars start een groot onderzoek naar de bouwende macht.

Beeld: Matzwart

Grote marktpartijen investeren in Rotterdam Zuid’, stond er parmantig boven het nieuwsbericht. De taalfout zij ze vergeven, maar daar zaten ze dan, naast burgemeester Aboutaleb en minister van Binnenlandse Zaken Ollongren: Amvest, Syntrus Achmea, Heijmans, Dura Vermeer en Era Contour. In een zeldzaam publicatiemoment doken vertegenwoordigers van deze beleg- en bouwreuzen op aan een ronde tafel, om op papier vast te leggen dat ze op Rotterdam Zuid, samen met vier woningbouwcorporaties en de gemeente, ruim tweeduizend particuliere woningen grondig gaan aanpakken. Dat past binnen het Nationaal Programma Rotterdam Zuid, dat in twintig jaar 23.000 particuliere woningen wil verbeteren. Zo moeten er nieuwe, gemengde woonmilieus ontstaan, die Zuid opstuwen in de Rotterdamse renaissance.

Zee van invloed

Lees ookStedelijke ontwikkeling & architectuurGame on: de bouwende macht, dat ben jij!Speel nu de game Bouwen is Macht

Klaartje Peters had me er al op gewezen: “Kijk naar handtekeningmomenten”, had deze hoogleraar lokaal en regionaal bestuur me op het hart gedrukt. “Daar duiken naast de bekende gezichten de mensen op die het werkelijk voor het zeggen hebben.” Peters is schrijver van het boek Verdeelde Macht, dat sinds het verschijnen ervan in 1999 nog altijd geldt als hét standaardwerk over het uitoefenen van macht in, rondom en door onze regering.

Ze sprak met mij over macht als een zee van invloed, een onderwaterwereld die grotendeels onzichtbaar blijft voor ons, gewone mensen, dobberend in het scheepje van ons leven. Heel af en toe laten de veroorzakers van de stromingen, die onze richting bepalen, zich zien. Als een zeldzame walvis die met zijn staart op het water klapt.

Macht is een onderwaterwereld die grotendeels onzichtbaar blijft voor ons

Met Peters had ik afgesproken omdat ik wil onderzoeken welke kleurrijke vissen er in Rotterdamse wateren de koers bepalen. Wie heeft het in deze stad eigenlijk voor het zeggen? Met de verkiezingen nét achter de rug is het geijkte antwoord: wij, de burger, via onze lokale volksvertegenwoordigers die we zojuist gekozen hebben in onze gemeenteraad. Maar zo simpel is het niet. Want terwijl de overheid zich terugtrekt en we op een participatiemaatschappij afstevenen, ontstaat er ruimte. Door wie wordt die gevuld? En hoe?

Handjeklapvergaderingen

Het vonkje van dit journalistieke vuur is aangestoken door oud-politicus Peter van Heemst, die tijdens een kop koffie vertelde over hoe in de prille begintijd van Leefbaar Rotterdam op het pluche een beslissing genomen werd. In een soort handjeklapvergaderingen werden tot verbijstering van de oudgedienden binnen een half uur uiterst complexe vraagstukken afgetikt. “Gaan we het zo doen? We gaan het zo doen! En wij gaan het regelen.” Niet houdbaar, dachten de politieke rotten: de raadszaal is maar één aspect van de Rotterdamse werkelijkheid. Daarbuiten bevindt zich nog een (onderwater)wereld aan belangen en stakeholders.

Lees ookVers BetonVers Beton lanceert onderzoeksredactieDe Harde Kern bijt zich vast in complexe dossiers

Van al die belanghebbenden zijn in Rotterdam, zo is de premisse, politici niet de machtigste mensen. In een stad die al eeuwen, maar voornamelijk sinds de wederopbouw onafgebroken bouwt, bouwt en bouwt, bepalen bouwers, investeerders en ontwikkelaars hoe Rotterdam erbij ligt. Hoe waar is die aanname? Staan stenen en geld hier gelijk aan macht?

Ontboden bij de directeur

Op het eerste gezicht is het antwoord al vanaf de wederopbouw: ja, natúúrlijk. Te beginnen met Cees van der Leeuw, die de Club Rotterdam op het dak van zijn Van Nellefabriek op de thee uitnodigde en zo de aanzet gaf tot de ondergang van stadsarchitect Witteveen. Weliswaar was overspannenheid na vier onafgebroken jaren werken de directe reden voor zijn vertrek. Maar de talloze keren dat de stadsarchitect naar de Van Nellefabriek werd ontboden om zijn plannen aan de Rotterdamse notabelen te ontvouwen, zullen de werkelijke oorzaak zijn geweest voor zijn gestresste aftocht. Van der Leeuw en de Club Rotterdam, bestaande uit architecten, zakenlui en havenbaronnen, gaven zo, met Van Traa aan hun zijde, ruim baan aan wat zíj belangrijk vonden voor de Rotterdamse wederopbouw: handel, handel en handel. Tot op de dag van vandaag is de ruimtelijke inrichting van Rotterdam zorgvuldig afgesteld op ondernemen, wat onder andere nog altijd merkbaar is in het huidige tekort aan woningen in het centrum.

De ruimtelijke inrichting van Rotterdam is zorgvuldig afgesteld op ondernemen

Machtsjuwelen

Machtsuitoefening tussen twee mensen is al ingewikkeld te duiden. Laat staan tussen een hele kluwen aan belanghebbenden. Hoe werkt macht? In het Rotterdamse verleden zijn daar juweeltjes van verhalen van te vinden, die Jacques Börger van Museum Rotterdam en Anne Jongstra van het Stadsarchief blootleggen, in een serie parallel aan dit dossier. Zij gaan terug tot de zeventiende eeuw, toen Johan van Oldenbarnevelt met hulp van een groep steenrijke koopmannen de funderingen van de nieuwe waterstad legde en daarmee ook de funderingen van het moderne Rotterdam als havenstad.

Macht is een altijd veranderend werkwoord: wil je voor elkaar krijgen dat een ander doet wat jij wilt, dan zul je er werk in moeten steken. En wil je, zoals ik, uitzoeken hoe macht in Rotterdam werkt, dan ook. Vijf maanden lang heb ik me verdiept in de Rotterdamse wereld van bouwers, beleggers, ontwikkelaars, politici, ambtenaren en hoe zij zich tot elkaar verhouden. Onder deze mensen ben ik begonnen met een enquȇte en verder gegaan met diepte-interviews met oud-politici en topmannen uit de bouwwereld. Dat leverde een berg aan inzichten op, die we op Vers Beton de komende weken gaan publiceren.

Bouwbobo’s

Daarnaast bundelen we al deze inzichten in een nieuwe journalistieke vorm, waarin we de macht aan jou, beste lezer, geven. Als jij aan de slag mag met de inrichting van Rotterdam, wat zou je dan doen? Welke gebieden geef je voorrang, welke iconen vind je belangrijk en tegen welke prijs, hoe maak je plek voor welke Rotterdammers? Hoe verschilt dat van wat de bouwende macht heeft gerealiseerd of nog gaat realiseren? En wat vinden de bouwbobo’s uit heden en verleden van jouw plannen?

Het dossier de Bouwende Macht volgen? Word lid van de nieuwsbrief en blijf op de hoogte.

Heb je een tip of vraag voor Margot? Mail haar op margot@versbeton.nl 

Reageer of deel op Social Media

Tags:bouwende macht en onderzoek

Sectie: Stedelijke ontwikkeling & architectuur

Ontvang de wekelijkse Vers Beton newsletter!

Op Vers Beton discussiëren we met liefde. We horen daarom graag je mening. Houd daarbij wel onderstaande richtlijnen in gedachten, dan weet je zeker dat je reactie zichtbaar blijft:

  • Draag inhoudelijk bij aan de discussie
  • Blijf on-topic
  • Speel op de bal, niet op de man
  • Wees respectvol: reacties waarin sprake is van schelden, haat, racisme of seksisme worden verwijderd
  • Reacties over huisregels en toelatingsbeleid worden verwijderd
  • We gaan niet in discussie over verwijderde reacties
  • Zie je reacties die niet aan de huisregels voldoen? Ons controlesysteem is niet waterdicht. Laat het ons weten via info@versbeton.nl

Verdiep de discussie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *