voor de harddenkende Rotterdammer

Het benoemen van wethouders is niet heel erg duidelijk vastgelegd. Wel is zeker dat de kans om als wethouder te sneuvelen groot is, zeker in Rotterdam. Roeland Dubbeld legt uit hoe je wethouder wordt, nu de onderhandelingen over een Rotterdams college in volle gang zijn.

XeniaGottenkieny-Wethouders-titelbeeld
Je wordt gevraagd als wethouder Beeld door: beeld: Xenia Gottenkieny

Twee weken geleden hebben wij mogen stemmen op de personen en partijen waarvan wij vinden dat ze het verdienen om ons te vertegenwoordigen in de gemeenteraad. De onderhandelaars zijn nu namens de fracties zijn bezig te bepalen welke partijen de coalitie gaan vormen. Daarna worden vragen beantwoord . Hoeveel wethouders krijgt iedere coalitiepartij? Hoe worden de portefeuilles verdeeld? En wie worden de wethouders? 
Wettelijk is er heel weinig vastgelegd over hoe iemand wethouder wordt. Op dit moment is onder andere geregeld dat politieke partijen kandidaat-wethouders voordragen aan de voorzitter van de gemeenteraad (de burgemeester). En de gemeenteraadsleden benoemen de kandidaat tot wethouder.
Het recent naar buiten gekomen plan van minister Ollongren wijst er niet op dat ze het proces rond een wethouderschap meer wil reguleren. Het plan van de minister gaat over screening van wethouders (middels een VOG en integriteitstoets) en een noodscenario waarin de minister van Binnenlandse Zaken of de commissaris van de koning een wethouder uit zijn ambt kan zetten.

Een wethouder wordt gevraagd

Volgens onderzoekers van KPMG en GITP is voor het reguleren van een wat professionelere collegevorming geen steun, omdat de lokale verschillen te groot zijn. Maar, hoe kunnen de wegen die leiden tot een wethouderschap er dan uitzien?
Als u nu nog niet bent gevraagd voor een eventueel wethouderschap gaat het waarschijnlijk niet meer gebeuren. Uit onderzoek blijkt dat u voor het wethouderschap vooral gevraagd moet worden, dat dit in bijna tachtig procent van de gevallen voor de lokale verkiezingen gebeurt, en dat daar bijna altijd dezelfde personen bij zijn betrokken (de partijtop).
Mocht u gevraagd willen worden door de lokale partijtop, dan is bekendheid met die partijtop vaak een voorwaarde en een politieke carrière daar een veelvoorkomende oorzaak van is. Sterker, in zowel kleine als in grote gemeenten garandeert een hoge positie in de gemeenteraad een grote kans om wethouder te wroden.
Natuurlijk zijn er uitzonderingen op dit laatste. Adriaan Visser (D66) werd in het jaar van zijn benoeming als wethouder lid van D66 en kende geen politieke loopbaan voordat hij wethouder in Rotterdam werd.

Landelijke bemoeienis met benoeming

Toch gaat niet altijd de lokale partijtop over de voordracht van de kandidaat-wethouder. Mark Hoogstad beschrijft in zijn boek Rotterdam. Stad van twee snelheden piekfijn hoe Pex Langenberg na ingrijpen van Alexander Pechtold – ten koste van Niels Berndsen – uiteindelijk tot wethouder werd benoemd. Volgens Hoogstad loste Pechtold hiermee ‘een oude, Leidse ereschuld’ in. Als fractievoorzitter van D66 Leiden nam Langenberg Pechtold aan als fractiemedewerker.    
Een andere variant is de ‘wethouderspool’ van de ChristenUnie (CU). Als een lokale CU-fractie geen geschikte kandidaat-wethouder kan vinden, kunnen zij putten uit een vijver met kandidaten die goed genoeg zijn bevonden door een heuse scoutingscommissie. 
In 2004 plaatste Leefbaar Rotterdam een openbare vacature voor het wethouderschap veiligheid. Een van de 76 sollicitanten, Van den Anker, werd uiteindelijk wethouder. Sørensen stelde destijds dat er geen mensen zijn benaderd omdat dat vriendjespolitiek en dus oude politiek zou zijn.
Zulke sollicitatieprocedures gaan echter niet altijd vlekkeloos. In Den Haag werd Saskia Bruines na een sollicitatieprocedure door D66 voorgedragen als kandidaat-wethouder. Een D66-raadslid stelde zich echter – tot onvrede van de eigen fractie – ook kandidaat, maar verloor de stemming in de gemeenteraad uiteindelijk nipt.   

Een coupe regisseren

De spannendste route naar het wethouderschap is voor het laatst bewaard. U kunt namelijk ook helemaal zelf uw wethouderschap regisseren. Ronald Schneider werd in 2014, tegen de verwachting van velen in, ten koste van Leefbaar-collega Ingeborg Hoogveld én de goede sfeer binnen Leefbaar Rotterdam, gekozen als wethouder. Dit terwijl Hoogveld de kandidaat-wethouder was van Leefbaar Rotterdam. Schneider overtuigde de voltallige oppositie en vijf raadsleden van zijn eigen partij om op hem te stemmen. Of: Hoogveld overtuigde de gemeenteraad als kandidaat-wethouder niet genoeg.
Iedereen kan wethouder worden. In principe. U hoeft geen lid van een partij te zijn om wethouder te kunnen worden. Het is vooral belangrijk de lokale partijtop te kennen en uw meerwaarde te hebben bewezen voor de (landelijke) partij. Er vindt slechts zelden een formele procedure voor de voordracht plaats. Zo ja, dan gaat het meestal om iemand van buiten.
Competentieprofielen worden slechts beperkt gebruikt. En als competentieprofielen al worden toegepast is toetsing eraan zeldzaam. Wat u dus precies moet kunnen om wethouder te worden? Een goede vraag zonder duidelijk en eenduidig antwoord. 

XeniaGottenkieny-Wethouders2update
Wethouder worden is een risico Beeld door: beeld: Xenia Gottenkieny

Afbreukrisico, zeker in Rotterdam

In een aflevering van tv-programma DeMonitoruit 2014 blijkt dat bijna de helft (veertig procent) van de wethouders niet het einde van de coalitieperiode haalt. Eerder kwamen KPMG en GITP op vergelijkbare cijfers uit. In Rotterdam zijn de afgelopen coalitieperiode twee van de oorspronkelijke zes wethouders opgestapt (Schneider en Langenberg) en vertrok De Jonge om minister te worden.
Het afbreukrisico voor wethouders blijkt dus groot, onder andere omdat zij – zoals de directeur van de Wethoudersvereniging Ton Roerig onlangs stelde – constant in de belangstelling staan. Ook zijn sinds de invoering van het dualisme in 2002 bestuurskwaliteiten en integriteit ‘nog belangrijker geworden’. En als een wethouder (gedwongen) is vertrokken, blijkt hij of zij ook moeite te hebben om weer aan de slag te komen.
U vraagt zich misschien bijna af waarom iemand nog wethouder zou willen worden. Zeker in een stad als Rotterdam, waarop het landelijke vergrootglas zich meer dan eens richt. De status, de mogelijkheden om de stad mede vorm te geven, en de verleidelijke fantasie over een goed verlopen wethouderschap en de mogelijkheden die dat biedt zullen vaak de doorslag geven het wel te doen.

Vers Beton heeft jouw support nodig!

Voordat je verder leest: Vers Beton kan alleen blijven bestaan dankzij support van onze lezers. Maak jij ook onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk?

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Roeland Dubbeld

Roeland Dubbeld

Roeland Dubbeld (1991) schrijft over politieke zaken en is beleidsadviseur bij de gemeente Pijnacker. Hij is lid van D66.

Profiel-pagina
Xenia-avatar

Xenia Gottenkieny

Illustrator

Xenia Gottenkieny (Hameln , Germany) has studied audiovisual arts at the Willem de Kooning Academy in The Netherlands (1992-1995). She is a Rotterdam based (collage) artist, musician and photographer.

Profiel-pagina
Lees 3 reacties