voor de harddenkende Rotterdammer

Dit zijn ze: de bouwers, projectontwikkelaars, beleggers, vastgoedeigenaren (slash exploitanten slash beheerders) en investeerders die anno 2018 hun stempel drukken op Rotterdam. Wat valt op?

INFOGRAPHIC07

Goed, de bouwende macht dus: uit welke bedrijven bestaat die? En wie staat er aan het roer? Welke hoofdkantoren zetelen nog in Rotterdam, welke topmannen zijn nog Rotterdams? Om dit overzicht van bouwers, vastgoedbedrijven, projectontwikkelaars en beleggers te maken, moest ik ergens een paal in de grond slaan: wat zijn de belangrijkste bouwprojecten sinds de ontwikkeling van de Kop van Zuid en de bouw van de Erasmusbrug?
Dit onderzoek moest geen zoektocht naar De Machtigste Rotterdammer worden, beslisten we al in het begin. Het was mij en Vers Beton te doen om het blootleggen van een netwerk, niet om het opsporen van de alfamannen van Rotterdam. Daarom heb ik niet gekeken naar het aantal commissariaten of nevenfuncties dat iemand heeft, bijvoorbeeld, en ook niet naar persoonlijk vermogen. Dat is ook interessant, maar niet per se als je wilt laten zien wie de stad maakt.

INFOGRAPHIC07

Lees meer

Game on: de bouwende macht, dat ben jij!

Uitleg & FAQ bij de game Vers Beton lanceert de game Bouwen is Macht. In dit…

In december 2017 ben ik begonnen met het versturen van een enquȇte aan alle oud-wethouders, oud-burgemeesters en oud-directeuren van de betrokken ambtelijke diensten van de afgelopen dertig jaar. Aan hen stelde ik drie vragen. Wat zijn de meest beeldbepalende projecten in de stad van de de afgelopen drie jaar? Aan welke hebben zij zelf bijgedragen? En met welke partijen kwamen deze projecten tot stand, welke mensen achtten zij daarbij onmisbaar? De meest genoemde projecten waren: het Centraal Station, de Calypso, De Rotterdam en de Markthal. Van al deze bouwprojecten ben ik nagegaan welke ontwikkelaars, beleggers, investeerders en bouwers betrokken waren. Daarnaast zocht ik zelf naar de grotere bouwprojecten uit de recente geschiedenis en projecten in de nabije toekomst, om te zien welke figuren ik met enkel de input van oud-prominenten zou missen. Daarvan zette ik ook de belangrijkste betrokkenen op een rij. Uit de lijst die zo ontstond, heb ik gericht een aantal CEO’s benaderd en geïnterviewd. In totaal heb ik 23 mensen gesproken, waaronder prominenten als Ivo Opstelten, Bram Peper, Hamit Karakus, Riek Bakker, Joost Schrijnen, Patrick van der Klooster, Riek Bakker, Wienke Bodewes, Jos Melchers, Wim van Sluis, Job Dura en Peter van der Gugten. Via die gesprekken kwam ik uiteindelijk tot de volgende conclusies.

bouwbedrijven

Hé, wat weinig bouwers

Met enkele tientallen bedrijven is die bouwende macht nog best overzichtelijk: die gedachte bekroop me vaak tijdens het maken van dit overzicht. Zes daarvan zijn bouwers. Valt wel mee met de aantallen, is de meest voor de hand liggende conclusie. Toch is dat een vertekend beeld, want hoewel er ‘maar’ zes bouwers in dit overzicht staan, zijn die bedrijven in werkelijkheid enorm van omvang en actief in een scala aan activiteiten. Zo is TBI in naam één organisatie, maar bestaat het uit maar liefst achttien ondernemingen, waaronder ERA Contour en J.P. van Eesteren. Samen bieden die achttien emplooi aan 5.556 mensen, die 1.573 miljoen euro in het laatje brachten in 2016. Wat voor TBI geldt, geldt ook voor Heijmans, Dura Vermeer, Ballast Nedam, VolkerWessels en BAM: stuk voor stuk enorme conglomeraten.

Bouwgiganten beginnen als timmerwinkel

Van die zes bouwreuzen hebben er drie hele duidelijke Rotterdamse wortels. Dura Vermeer is tegenwoordig één van de grootste bouwbedrijven in Nederland. Job Dura is de baas van 2.500 medewerkers en zijn bedrijf draait een jaarlijkse omzet van 1,1 miljard. Het organogram van de Dura Vermeer Groep NV beslaat maar liefst twee pagina’s in het jaarverslag: vijf divisies, veertien subdivisies, achttien locaties. En dan te bedenken dat het allemaal in 1855 begon met het timmerwinkeltje van die eerste Job Dura aan de Dordtse Straatweg op Katendrecht.
De Rotterdamse geschiedenis van het Volker-gedeelte van VolkerWessels gaat nog verder terug: in 1854 vestigt Adriaan Volker, een aannemer, zich in Sliedrecht. Hij maakt naam met grote opdrachten, zoals het graven van de Nieuwe Waterweg.
Ook BAM begon bescheiden. Op 12 mei 1869 opent Adam van der Wal een timmerwinkel in Groot-Ammers in de Albasserwaard, onder de rook van Rotterdam. Hij specialiseert zich in het repareren van de vele molens in het gebied, maar is ook niet te beroerd om een grafkist in elkaar te timmeren.

CEO-profiel: mannelijke Rotterdammer, ouder dan 45

Ook al opereert het overgrote deel van de onderzochte bedrijven inmiddels (inter)nationaal, in zestien ervan staat een Rotterdammer aan het roer. Wat verder opvalt aan de trits CEO’s is hun geslacht en leeftijd: het zijn vrijwel allemaal mannen van middelbare leeftijd of ouder. De enige uitzonderingen zijn dertigers Allard en Folkert Leijten, die in 2016 het stokje overnamen van hun vader Len, toen 67 jaar. De twee leiden nu Leyten, een zelfstandige vastgoedontwikkelaar en belegger die in Rotterdam onder andere de nieuwbouw op het Mathenesserplein ontwikkelde.
De meesten studeerden aan de TU Delft (civiele techniek), aan de Erasmus Universiteit (bedrijfseconomie of rechten) of in het geval van de vijftigplussers, aan de Rotterdamse HTS.
De totale afwezigheid van vrouwen is opvallend, maar niet heel verrassend. Volgens Mijntje Lückerath, die voor de Female Board Index jaarlijks vrouwelijke hoofden telt in besturen en raden, daalt het aantal vrouwen aan de top al twee jaar. De bouwsector is en blijft een mannenwereld met een dik glazen plafond: al vanaf 2008 staat het totale percentage vrouwen in de bouw en infra op 9 procent. BAM is de enige bouwer die het met negen topvrouwen tot de top tien schopt in de Female Board Index. Dura Vermeer richtte in 2016 EVA op, een vrouwennetwerk dat bedoeld is om niet alleen vrouwelijk talent binnen te hengelen, maar ook binnen te houden.

INFOGRAPHIC07

Veel zijn familiebedrijven met een lange Rotterdamse geschiedenis

Van de vastgoedbedrijven is een flink aantal tot in de vezels Rotterdams. Van der Vorm Vastgoed, bijvoorbeeld, is van de steenrijke familie die haar fortuin verdiende met de Holland Amerika Lijn. Impact Vastgoed wordt geleid door Bart Dura, telg uit de bouwfamilie. Bij Manhave, eigenaar van de Lijnbaanflats en het Weenagebouw, staat de vierde generatie Manhave aan het roer.
De eerder genoemde broers Allard en Folkert Leijten vormen sinds 2016 de tweede generatie vastgoedontwikkeling binnen hun familie. Vervat Vastgoed is met drie Vervats in de directie – Loek, Dankert en Oscar – ook een echt familiebedrijf. Vervat richt zich op het omzetten van kantoren, met name die van de monumentale soort, naar woningen.

INFOGRAPHIC07

Véél Rotterdammers stampen zelf een succesvolle onderneming uit de grond

Opmerkelijk aan dit overzicht is het grote aantal Rotterdammers dat in de recente geschiedenis een bedrijf begon dat door slim zakendoen uitgroeide tot een grote, uiterst succesvolle onderneming. Soms zetten deze topmannen hun familie in, zoals Van Ommen en De Groot of de Van Herk Groep, anderen breiden uit naar het buitenland, zoals Coen van Oostrom, die met zijn OVG tot in New York komt.
Hoe dan ook zijn de meesten kleurrijke figuren en is het moeilijk om een greep in de rijk gevulde anekdotegrabbelton te weerstaan. Dat doe ik dan ook niet, ook al spelen ze in mijn verdere verhalen over de bouwende macht nauwelijks een rol van betekenis. David Hart begon ooit als handelaar in brommertjes. Hij schakelde over op vastgoed door in de haven te gaan rondrijden en aan te bellen bij verpauperde pandjes met de vraag: “Van wie is dit?” Zo bouwde hij met DHG een imperium in commercieel vastgoed op dat inmiddels een waarde van 400 miljoen euro vertegenwoordigt.
Jan Ultee, vastgoedontwikkelaar en belegger met een havo-diploma en een makelaarsopleiding, richt zich met U Vastgoed de laatste jaren vrijwel helemaal op het herontwikkelen van Rotterdams vastgoed. Dat de Witte de Withstraat tegenwoordig één groot horecagebeuren is, komt door hem. Hij kocht in de jaren negentig een pand in die straat, om na zijn eerste nacht in zijn nieuwe huis wakker te worden met een kogelgat in het raam, vertelde hij aan VG Visie. “Wat mis je nou aan deze straat”, vroeg hij desondanks aan zijn vrouw. Zij antwoordde: een warme bakker. “Ik heb toen een pand gekocht en net zo lang gezocht tot ik een bakker vond die het aandurfde in de Witte de Withstraat. Zo ga ik om met al mijn vastgoed.”
Coen van Oostrom richtte in 1997, twee jaar nadat hij afstudeerde (!), ontwikkelaar OVG op. Ervaring met vastgoed had hij al, want tijdens zijn studie bedrijfseconomie aan de Erasmus Universiteit handelde hij al in gebouwen. In 2014 noemde Quote hem ‘de belangrijkste vastgoedbeslisser van Nederland’, ongetwijfeld vanwege zijn rol bij het bouwen van De Rotterdam. Van Oostrom kondigde in januari 2018 de lancering van een nieuwe loot aan de OVG-stam aan: EDGE Technologies moet zijn ambities op het gebied van duurzame gebouwen handen en voeten geven.

INFOGRAPHIC07

Sommigen doen aan liefdadigheid

Dura Vermeer kent het Job Dura Fonds, een liefdadigheidsfonds dat in de regio Rotterdam maatschappelijke initiatieven in de bebouwde omgeving ondersteunt. Dat doet het bedrijf sinds 1996, ter viering van het 140-jarig bestaan. Daan Dura richtte het op uit dankbaarheid voor de mogelijkheden die de stad Rotterdam de familie Dura en het bouwbedrijf heeft gegeven. Dura groeide enorm vanaf de wederopbouw en bouwt vanaf 1951 onafgebroken aan en in Rotterdam. Het Groothandelsgebouw, de Lijnbaan en het Hilton Hotel zijn maar enkele van de iconen. Ook nu nog is het befaamde groen/geel overal door de stad te zien.
Aan de vastgoedkant vergaarde Aat van Herk een fortuin door slim in Rotterdamse stenen te beleggen. Inmiddels is de vastgoedportefeuille van zijn Van Herk Groep ruim 1,5 miljard waard. Een deel van dat vermogen geeft de familie via Van Herk Charity terug aan de stad. Vooral de gezondheidszorg profiteert daarvan: het liefdadigheidsgeld gaat met name naar onderzoek naar ernstige, chronische ziekten.

Over het algemeen kun je stellen dat de link tussen de oude Rotterdamse families en de stad nog altijd dik is. Voor zo’n bouwlustig oord zitten er relatief veel ondernemingen met Rotterdamse wortels, bestaande uit Rotterdamse families, met een Rotterdammer aan het roer en met de intentie om van Rotterdam een betere, mooiere stad te maken. Althans, dat staat op hun sites, in hun jaarverslagen en dat zeggen ze als ik tegenover ze zit. Is dat bijzonder? Ja, zeker in deze tijden van globalisering is het niet vanzelfsprekend dat een Rotterdamse onderneming ook geworteld blijft in haar thuisstad.
De bouwers met de langste geschiedenis profiteren van de Rotterdamse bouwlust, maar geven daar ook voor terug in de vorm van liefdadigheidsfondsen, stichtingen en schenkingen. Ook nieuwe bouwroyalty vindt zijn weg in de stad. Want ook al ben je een eenling, in Rotterdam kun je het maken. De rags to riches-verhalen liggen voor het oprapen. In het volgende artikel gaan we bekijken wat deze mensen vinden van het ondernemersklimaat in Rotterdam.

Lees volgende week hoe de bouwende macht aan slagkracht inboette.

Vers Beton heeft jouw support nodig!

Voordat je verder leest: Vers Beton kan alleen blijven bestaan dankzij support van onze lezers. Maak jij ook onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk?

Nee, ik lees eerst het stuk verder
De bouwende macht
Margot Smolenaars

Margot Smolenaars

chef onderzoeksredactie

Margot Smolenaars (1976) voelt zich al tien jaar Rotterdammer, maar dan wel eentje met een zachte g. Studeerde journalistiek in Tilburg, begon als archetypische krantenjournalist (d’r héén!), evolueerde tot chef redactie in de bladen en is nu onderzoeksjournalist bij Vers Beton.
margot@versbeton.nl

Profiel-pagina
MATZWART_LOGO

Matzwart

Matzwart studeerde in 2012 af aan de Willem de Kooning Academie en werkt nu als allround ontwerper met een voorliefde voor illustratie. Hij werkt overal waar hij aan WiFi kan komen.

Profiel-pagina
Nog geen reacties