Voor de harddenkende Rotterdammer

Om te leren van onze fouten, moeten we blijven kijken naar het verleden. Maar voor de klas is dat makkelijker gezegd dan gedaan. Halil Karaaslan vindt dat we verder moeten kijken dan alleen culturele achtergrond om de oorzaak hiervoor te vinden. Hoe pakt de leraar dat aan?

klasinteresse

De Tweede Wereldoorlog bespreken in de klas is een uitdaging. We lezen steeds vaker over docenten die het lastig vinden om dit thema te bespreken in de klas. De klas heeft namelijk vaak een diverse samenstelling op het gebied van cultuur en achtergrond. De term ‘handelingsverlegenheid’ valt steeds vaker in lezingen of onderwijsprogramma’s. Sommige collega’s wijzen naar de leerling als oorzaak voor het probleem. Door hun culturele achtergrond hebben sommige leerlingen geen binding met het thema. En in sommige gevallen hebben ze er daarmee ook geen respect voor. Het laatste vind ik te voorbarig, maar dat sommige jongeren weinig tot geen binding hebben met het thema is zeker het geval.
Als we willen dat de komende generaties de Holocaust en de gebeurtenissen rondom de Tweede Wereldoorlog herinneren en respecteren, is het echter destructief om te doen alsof alleen leerlingen van bepaalde culturele komaf niets tot weinig met dit thema hebben. Zoals met veel zaken in de geschiedenis zie je dat bij jongere generaties – dus ook bij ‘oer-Hollandse’ jongeren – de Tweede Wereldoorlog steeds minder leeft. Omdat het simpelweg te ver van ze af staat. Als we willen dat we van onze geschiedenis leren en herinneren, moeten we ons niet focussen op één doelgroep. We moeten ons juist op een breder onderwijsvraagstuk richten: hoe zorgen we ervoor dat jongeren ook in de 21ste eeuw de Tweede Wereldoorlog herdenken en de slachtoffers niet vergeten?

Overeenkomsten en verbinding

Zodra thema’s als oorlog en oorlogsslachtoffers bespreekbaar zijn in de klas, is het belangrijk om te beseffen dat iedere leerling – maar ook jij en ik – het eerst denkt aan oorlogen en mensen die dichtbij staan. Bijvoorbeeld door een culturele, historische of ideologische associaties. Wanneer de Tweede Wereldoorlog in de klas wordt besproken, hebben sommige daar niet tot geen beeld bij. Enerzijds omdat ze dat vanuit huis nooit hebben meegekregen, en anderzijds omdat ze er nooit in geïnteresseerd zijn geweest. Diezelfde leerlingen zijn echter wel goed op de hoogte van de oorlog in het Midden-Oosten en de effecten daarvan. Beelden van vluchtelingen, kapotgebombardeerde steden, wanhoop van mensen die zonder eten en hun naasten komen te zitten – ze staan bij velen nog vers op hun netvlies. Sommige mensen zien dat als een bewijs dat deze leerlingen niet geïnteresseerd zijn in Nederland, maar alleen in andere landen. Ik zie het juist als een route tot verbinding.
Een foto van een gebombardeerd Aleppo en een foto van een gebombardeerd Rotterdam hebben immers meer overeenkomsten dan verschillen. En dat is mijn ingang tot die leerlingen om ze van het heden naar het verleden te trekken. Ik reduceer het thema niet tot enkel één plek of groep, maar breng het naar een niveau waar iedere leerling zich in kan vinden: het leed en pijn van een stad en van een groep mensen. Ongeacht waar en wanneer dat plaatsvindt. In plaats van de Tweede Wereldoorlog te zien als een thema dat waarschijnlijk de klas en wellicht ook de samenleving verdeelt, halen we meer uit de klas als we het thema inzetten om te verbinden.
Er zijn natuurlijk meerdere manieren om oorlog in de klas bespreekbaar te maken, maar één die bij uitstek werkt is film. Juist wanneer het beeld van oorlog zo verschillend is, werkt een middel als film enorm verbindend. Omdat de film mensen kan meenemen uit hun eigen wereld naar een andere. Een mooi voorbeeld is de film La Vita e Bella. Als je jongeren de film laat bekijken met duidelijke instructies en kijkvragen, is het enorm fascinerend hoe ze daarna over de Tweede Wereldoorlog praten. Het gaat niet meer alleen over labels als Jood, Nazi, Goed, Fout en dergelijke. Het gaat over mensen. Het gaat over een vader, een moeder en het geluk van een gezin. Iets waar iedereen zich mee kan identificeren, omdat geluk en zo ook verdriet etnisch en cultureel overstijgend zijn. En wanneer je dat moment te pakken hebt, heb je de basis voor een goede les over de gebeurtenissen rondom de Tweede Wereldoorlog. De start van een reis terug naar het verleden, opdat wij niet vergeten.
Dit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met Lokaal en Initiatiefgroep 14 mei.

lavitaebellefilm

Film, geschiedenis en herinnering
Op maandag 14 mei, de dag van het bombardement op Rotterdam, organiseren LOKAAL en ‘Initiatiefgroep 14 mei’ de jaarlijkse H.J.A. Hoflandlezing. De lezing wordt dit jaar gehouden door Frank van Vree (historicus en directeur van het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies), met als thema de morele standaard van de verbeelding van de Tweede Wereldoorlog: Film, geschiedenis en herinnering.
Aansluitend aan de lezing gaat Liesbeth Levy (directeur LOKAAL) in gesprek met Frank van Vree, Halil Karaaslan (docent maatschappijleer) en Paul van der Laar (directeur Museum Rotterdam, associate Professor Erasmus School of History, Culture & Communication).
De lezing vindt plaats in LantarenVenster om 16.30 uur. Entree voor de lezing is gratis, wel graag aanmelden.
Aansluitend is er de mogelijkheid om in LantarenVenster een hapje te eten (€ 19 euro). In de avond vindt een speciale Tuschinski filmavond plaats, inclusief een optreden van Gerard Cox (€ 5 euro).

Voordat je verder leest...

Wij kunnen alleen bestaan dankzij support van lezers. Help jij ons om onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk te blijven maken? Vanaf 6 euro per maand ben je supporter!

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Halil Karaaslan

Halil Ibrahim Karaaslan

Halil Ibrahim Karaaslan (1988) gelooft in de kracht van diversiteit en inclusiviteit. Is secretaris bij het CMO, docent maatschappijleer, Rotterdammert, papa en moslim.

Profiel-pagina
logoBOUKEBOUKE

Bouke Verwijs

chef illustratie

Bouke heeft roots in de beeldende kunst en freelancet nu als ontwerper en illustrator. Hij fietste eens van Rotterdam naar Cairo en houdt nogal van verbeelding.

Profiel-pagina
Lees 5 reacties
  1. Profielbeeld van Ronald
    Ronald

    “Door hun culturele achtergrond hebben sommige leerlingen geen binding met het thema. En in sommige gevallen hebben ze er daarmee ook geen respect voor. Het laatste vind ik te voorbarig, maar dat sommige jongeren weinig tot geen binding hebben met het thema is zeker het geval.”

    Sorry, maar hier begrijp ik geen jotha van. Samengevat misschien : Ze hebben er geen interesse in omdat het te ver van hun belevingswereld aflstaat ?

    Begin met casuïstiek. Maak het eenvoudig. Waarom zou het Dagboek van Anne Frank zo’n indruk maken? Praat ook over hedendaags antisemitisme en de oorzaken daarvan.

    https://dagblad010.nl/4-mei-opdat-de-historie-zich-niet-herhaalt/

  2. Profielbeeld van Doortje Luca
    Doortje Luca

    Super interessant! Ik doe voor mijn scriptie onderzoek naar hoe je het beste es kunt geven over het Nederlands slavernijverleden. Hebben jullie ook wetenschappelijke bronnen gebruikt voor dit artikel?

    1. Profielbeeld van Ronald
      Ronald

      https://www.universiteitleiden.nl/en/staffmembers/pieter-emmer#tab-1

      http://media.tpo.nl/2017/09/09/oud-hoogleraar-nederlanders-vals-schuldgevoel-aangepraat-over-slavernijverleden/

      http://www.vandaagenmorgen.nl/index.php/opinie/5229-de-slavenhalers-uit-noord-afrika.html

      http://westerse-beschaving.org/koran-en-slavernij/

      https://nl.wikipedia.org/wiki/Arabische_slavenhandel

      https://www.nrc.nl/nieuws/2014/01/04/in-de-gouden-eeuw-stierven-mensen-tussen-hun-25ste-1332830-a308803#paywall

      Verder nog even dit, want als je over dit onderwerp zelf geen bronnen kunt vinden, is het de vraag of je de goede studierichting hebt gekozen Doortje ?

      Neem in je onderzoek ook even de slavernij op Nederlandse bodem mee? Pas dertig jaar na het afschaffen van de slavernij werd in ons land de kinderarbeid officieel afgeschaft!

      Ik heb zelf ooit een onderzoek gedaan naar het leven op de walvisvaarders in de 17e en 18e eeuw. Ongelooflijk waar de bemanning toe werd aangezet! De levensverwachting van zeelui en arbeiders lag tussen de 28 en 33 (zie NRC) Vandaar dat men binnen de socialistische beweging (was toen nog nodig!) sprak over loonslaven.

      Veel succes met je onderzoeken Doortje !

      1. Profielbeeld van Doortje Luca
        Doortje Luca

        Dank voor de moeite en de bronnen Ronald, maar dit was niet mijn vraag. Mijn vraag was welke wetenschappelijke bronnen er voor dit specifieke artikel gebruikt zijn. Wat betreft het zoeken naar bronnen kom ik er verder weel uit hoor ;)

        1. Profielbeeld van Ronald
          Ronald

          Dat heb ik gelezen Doortje, maar je weet het antwoord toch? Lijkt me een honderd procent persoonlijke mening.

          Ik heb je alleen ongevraagd willen attenderen op andere aspecten van het slavernijverleden. Ik weet uit ervaring dat de benadering nogal eenzijdig is. Vandaar, gewoon een collegiale aanwijzing.
          Ik doe het ook, om een beetje terug te meppen naar RTV Rijnmond, waar een uitzending over het slavernijmonument werd geboycot door andere deelnemers toen ze hoorden dat ik ook aan de discussie zou meedoen.

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.

Advertentie

Logo_giraffe_01_600x500