voor de harddenkende Rotterdammer

Straatarts Michelle-Aimée deelt maandelijks verhalen uit haar werk in Rotterdam. Deze maand belicht zij vreemde ethische casussen die het Recht op Gezondheid teweegbrengt.

De verantwoordelijkheid die de patiënt moet dragen voor zijn eigen gezondheid, is steeds vaker onderwerp van debat. Overheid, zorgverzekeraars en werkgevers discussiëren over waar die verantwoordelijkheid uit moet bestaan. En over welke consequenties `ongezond gedrag’ zou moeten hebben. In de praktijk blijkt deze discussie loos gebrabbel, doordat de patiënt met het in de grondwet opgenomen Recht op Gezondheid veel macht heeft gekregen.

Al een tijdje begeleid ik een man met een heroïneverslaving. Hij is een overlever. Inmiddels is hij 55-plus en ben ik ervan overtuigd dat hij de komende twintig jaar er ook wel bij sprokkelt. Gevoed door een egoïsme dat alleen een verslaafde kan hebben, weet hij iedereen te bewegen om te krijgen wat hij wil.

Hij balanceert op dat interessante randje van antisociaal en charmant. Hij weet precies wanneer hij welke kant moet inzetten. Als hij iets wil, zit er geen rem op. Hij blijft voor je neus staan en loop je weg, dan gaat hij mee. Rijd je weg, dan blijft hij bellen. Neem je niet op, dan dreigt hij met een klacht. Of heeft hij pijn op de borst, en mogelijk een hartinfarct. Huisartsen hebben de plicht vierentwintig uur per dag bereik te zijn. Dat klopt, en dat weet hij.

Deze meneer wordt ook ouder, en dat levert een bijzondere situatie op. Hij heeft pijnlijke gewrichten, zware benen en is kortademig bij inspanning. Naast zijn actieve heroïne verslaving krijgt hij een onderhoudsdosering methadon. Maar door zijn kwalen is hij niet in staat naar de methadonpost te reizen met het OV. Autorijden mag hij niet vanwege zijn verslaving. En methadon mag ook niet door een mantelzorger worden gehaald omdat je zelf de eerste gift moet innemen.

Dat alles zag hij als een interessant probleem. Ik weet niet hoe het hem is gelukt, maar een paar weken geleden kwam hij naar me toe om te vertellen dat hij een deal had gesloten met de zorgverzekeraar. Hij is nu misschien wel de enige junk in Nederland die drie keer per week met de taxi naar de methadonpost op en neer wordt gereden. Toen hij me dit vertelde barstte ik in lachen uit. Hij en ik weten dat dit feitelijk krankzinnig is. Een niche in regelgeving waar hij dankbaar gebruik van maakt.

Ik bleef eraan denken. Dit is een land waar een heroïneverslaafde man op en neer naar zijn drugs wordt gereden. Is dat goed? Is dat slecht? Moet ik daar iets van vinden? Deze casus is geen losstaand incident.  

MarkvanWijk-Straatarts-MichelleAimee-Titelbeeld
Beeld door: beeld: Mark van Wijk

Steeds vaker word ik geconfronteerd met gevallen waarbij we ons ethisch gezien op een hellend vlak bevinden. Zo begeleidde ik een half jaar een 40-jarige vrouw met een zwangerschapswens. Eindelijk zwanger kwam ze erachter dat het een tweeling was. Dit vond ze `te druk’. Na de abortus kwam ze weer op mijn spreekuur om haar zwangerschapswens te bespreken: die was er namelijk nog steeds, alleen wilde ze maar één kind. Gezien haar leeftijd opperde ze of ik haar misschien haar direct naar de gynaecoloog kon verwijzen.

En wat vind ik van die man die mij laatst verbaal en fysiek bedreigde omdat ik hem niet naar de Eerste Hulp wilde verwijzen? Ik probeerde hem al lange tijd te bereiken vanwege zijn suikerziekte. Drie jaar kwam hij niet, tot hij klachten kreeg. Hij had nu ook een hoge bloeddruk en een ruis over zijn hart. Hoewel ik me kon voorstellen dat hij daarvan schrok, zag ik geen redenen hem naar de Eerste Hulp te verwijzen. Hij werd zo boos dat hij zijn stoel dreigend naar optilde. Hij schreeuwde dat het mijn schuld was als hij dood zou gaan.

Het debat dat de patiënt verantwoordelijkheid draagt over zijn gezondheid wordt wel gevoerd. Maar in de praktijk is het loos gebrabbel. Dankzij het Recht op Gezondheid in de grondwet hebben patiënten een machtig instrument in handen gekregen. Zij kennen inmiddels vaak heel goed hun rechten, en daarmee de plichten van artsen. We kunnen wel nadenken over verwijtbaar gedrag, maar concreet verandert dit niks, omdat degene die ongezond gedrag vertoont, niet zelf voor de consequenties op hoeft te draaien. Opgejut door patiëntenrecht-organisaties weten zij gebruik te maken van dit onuitvoerbare debat. “SO WHAT als ik slecht voor mijzelf zorg. Als het mij uitkomt wil ik álle zorg waar ik recht op heb!”

Zo krijgt de zorg het karakter waarin de arts functioneert als marionet van de consument. Pas maar op als je niet meewerkt: voor je het weet krijg je een slechte recensie! Wat logisch lijkt, of onethisch, is niet van belang: een arts mag niet oordelen. Maar wat als hij of zij dat wel doet?

DSC_8880

Michelle-Aimée

Auteur

Michelle-Aimée is huisarts, straatarts, fotografe en schrijfster. Ze woont sinds zes jaar in Rotterdam en komt als arts veel in aanraking met de onderkant van de samenleving. Voor Vers Beton doet ze hier maandelijks verslag over.

Profiel-pagina
avatar-mark-van-wijk

Mark van Wijk

Illustrator

Met een achtergrond als grafisch ontwerper en een grote interesse in illustratief werk maakt Mark van Wijk dingen graag mooier dan ze zijn. Daarbij is er, wat Mark betreft, altijd wel ergens een grap uit te halen.

Profiel-pagina
Nog geen reacties