voor de harddenkende Rotterdammer

Op dinsdagmiddag word ik gebeld door een arts van de levenseindekliniek. Een patiënt heeft een verzoek ingediend voor euthanasie. Ik zie in haar dossier dat ze midden tachtig is maar verder nooit een beroep doet op onze praktijk en niet met ziektes bekend is. Ik ga bij haar langs. Ze wordt geflankeerd door haar schoonzoon en iemand van de thuiszorg. De sfeer is gespannen. Ze vertelt dat zij niet kan lopen door zenuwschade in haar benen, en dat ze het zat is afhankelijk te zijn van thuiszorg die steeds op wisselende momenten komen. De diagnose heeft zij zelf gesteld; zij is nooit gezien door een specialist.

Ik probeer dieper op haar lijden in te gaan. Maar zowel de schoonzoon als de dame van de thuiszorg reageren minachtend: zíe je dan niet dat ze lijdt? Waarom die onzinnige vragen? De patiënt voegt er aan toe dat zij lid is van de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde en euthanasie verklaring ingevuld heeft. Graag één maal euthanasie, morgen.

De afgelopen jaren word ik steeds vaker geconfronteerd met patiënten die heel duidelijk vinden dat zij een recht hebben op euthanasie. Een verklaring, een lidmaatschap, een penning: het zou voldoende moeten zijn. Patiënten lijken niet op de hoogte van de veel striktere voorwaarden.

De beoordeling en begeleiding van een euthanasie is dan ook vaak heel uitdagend. Zo nam ik eind vorig jaar een dame met uitgezaaide kanker over van een collega die geen euthanasie uitvoert. Het kennismakingsgesprek verloopt stroef. Weer wordt de euthanasieverklaring op tafel gelegd als een soort uitgeknipte coupon: ze weet nog niet wanneer ze het wil, maar met de verklaring op de plank is ze er in ieder geval zeker van dat ze het direct kan krijgen als ze het wil. Ik ervaar haar in de gesprekken als egoïstisch en veeleisend. Als ik haar in de visiteagenda zie staan voel ik een weeïg gevoel in mijn onderbuik. Ik probeer me hier overheen te zetten. Een naderende dood haalt vaak niet het beste in mensen naar boven.

Ze wil niet dat ik op vakantie ga en ik moet haar verzekeren beschikbaar te zijn tijdens Kerst en Oud&Nieuw. Twee dagen voor Kerst, de dag voordat ik het vliegtuig instap om op vakantie te gaan word ik gebeld: ze wil morgen euthanasie omdat haar misselijkheid ondraaglijk is geworden. Omdat ik op vakantie ga, vraagt de thuiszorg of ik de euthanasie die avond al kan uitvoeren. Dit gaat niet: de tweede beoordeling van de onafhankelijk arts, het maken het verslag en het leveren van de medicatie kost meer tijd dan dat ze me willen geven. En hoewel het me lukt haar diezelfde dag in het hospice te laten opnemen, nemen ze het me kwalijk.

Na mijn vakantie blijkt dat ze na twee dagen het hospice heeft verlaten. Ze accepteerde een operatie die ze tot dan toe altijd had geweigerd en die haar misselijkheid fors reduceerde. Ook het euthanasieverzoek ebt daarmee weg, en dat fenomeen is niet zeldzaam. Er is vaak een acute nood waarbij de patiënt semi-impulsief en vaak uit angst om euthanasie vraagt. Als het verzoek dan niet wordt gehonoreerd en de acute nood verdwijnt, verdwijnt vaak ook het verzoek. Dat is iets om over na te denken, in het debat over de legalisatie van de zelfmoordpil.

MarkvanWijk-Straatarts-MichelleAimee-Tussenbeeld
Beeld door: beeld: Mark van Wijk

Dan word ik op woensdag toch plots op de spoedlijn gebeld: ze wil voor het weekend euthanasie. Ik vraag haar wat er aan de hand is. Boos reageert ze: `Je weet toch dat ik een terminale ziekte heb, wat moet ik uitleggen? En ze verbreekt de verbinding. Die avond besteed ik aan het maken van een euthanasieverslag en het inlichten van een tweede onafhankelijk arts, die me tot de late uren doorzaagt met kritische vragen. De volgende dag ga ik na weinig slaap naar haar toe. Ze zit rustig rokend in haar uitgewoonde fauteuil te kijken naar de scheepjes die voorbij trekken. `Ja dokter, mijn favoriete begrafenisondernemer gaat over een paar dagen op vakantie en ik wil niet het risico lopen dood te gaan als hij er niet is´.

De dag van de euthanasie komt. De avonden ervoor slaap ik niet goed. Het drukt op je, iemand dood maken. Naast de morele belasting ben je bang om fouten te maken. Fouten in het verslag, dat al aan veel voorwaarden moet voldoen en waar strafrechtelijke vervolging van kan komen, maar ook fouten in het geven van de medicatie. Doe je dat in de verkeerde volgorde dan sterft iemand een gruwelijke dood door te stikken. En dan: wat zeg je tegen iemand die je niet aardig vindt, die tien minuten later dood zal zijn, door jouw toedoen? Het is misschien wel het meest intense en intieme moment in haar leven. 

Ze zit huilend in een hoekje van de flat met haar vriend naast haar. Haar enige zoon is niet gekomen. De buren zijn er wel. Wat een eenzaamheid. Dit was dan je leven. Ik geef aan dat ze samen de tijd moeten nemen om afscheid te nemen. Dat ze me daarna kunnen halen. De buren gaan met mij mee, ze lijken zich wat ongemakkelijk te voelen terwijl ze zich met hun zware lichamen in de krappe, slecht verlichte gang proppen. Boven een schilderij met een portret van een clown praten we geforceerd over het weer, mijn zwangerschap en hun ziektes, tot ze mij komt halen.

Mensen die euthanasie ondergaan zijn ongelooflijk dapper. Hoe kun je nu kiezen voor je dood? Hoe voel je je als je die dag wakker wordt? Wat doe je die dag? Wat eet je? Wat trek je aan? Mijn eerdere irritaties voor haar gaan over in respect als ik haar de injecties geef terwijl ik mijn baby voel trappelen in mijn buik. In een paar seconden voel ik haar sterven aan mijn naald. En dan zie ik het. Haar uitdrukking verandert, van verbeten naar vredig. Haar ziel heeft de drukke stad verlaten. Er is eindelijk rust.

Ik ben niet tegen euthanasie: onder de juiste omstandigheden gebruikt is het een mooi instrument. Het is bedoeld om uitzichtloos lijden te eindigen, wanneer er geen alternatieven meer zijn. Maar doordat patiënten euthanasie vaker als een verworven recht zien en er steeds meer discrepantie lijkt te ontstaan tussen wat een arts en patiënt als ondraaglijk lijden beschouwen, komt de behandelrelatie in gevaar. De grenzen verschuiven en we zullen als maatschappij moeten bepalen hoe we ons daartoe willen verhouden. Maar de verantwoordelijkheid voor de beoordeling van die grens: laat die niet bij de arts liggen.

Vers Beton heeft jouw support nodig!

Voordat je verder leest: Vers Beton kan alleen blijven bestaan dankzij support van onze lezers. Maak jij ook onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk?

Nee, ik lees eerst het stuk verder

DSC_8880

Michelle-Aimée

Michelle-Aimée is huisarts, straatarts, fotografe en schrijfster. Ze woont sinds zes jaar in Rotterdam en komt als arts veel in aanraking met de onderkant van de samenleving. Voor Vers Beton doet ze hier maandelijks verslag over.

Profiel-pagina
avatar-mark-van-wijk

Mark van Wijk

Illustrator

Met een achtergrond als grafisch ontwerper en een grote interesse in illustratief werk maakt Mark van Wijk dingen graag mooier dan ze zijn. Daarbij is er, wat Mark betreft, altijd wel ergens een grap uit te halen.

Profiel-pagina
Lees 2 reacties