Voor de harddenkende Rotterdammer

Op dinsdagmiddag word ik gebeld door een arts van de levenseindekliniek. Een patiënt heeft een verzoek ingediend voor euthanasie. Ik zie in haar dossier dat ze midden tachtig is maar verder nooit een beroep doet op onze praktijk en niet met ziektes bekend is. Ik ga bij haar langs. De sfeer is gespannen. Ze vertelt dat zij niet kan lopen door zenuwschade in haar benen, en dat ze het zat is afhankelijk te zijn van thuiszorg die steeds op wisselende momenten komen. 

Ik probeer dieper op haar lijden in te gaan. Maar ze reageert minachtend: zíe je dan niet dat ze lijdt? Waarom die onzinnige vragen? De patiënt voegt er aan toe dat zij lid is van de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde en euthanasie verklaring ingevuld heeft. Graag één maal euthanasie, morgen.

De afgelopen jaren word ik steeds vaker geconfronteerd met patiënten die heel duidelijk vinden dat zij een recht hebben op euthanasie. Een verklaring, een lidmaatschap, een penning: het zou voldoende moeten zijn. Patiënten lijken niet op de hoogte van de veel striktere voorwaarden.

De beoordeling en begeleiding van een euthanasie is dan ook vaak heel uitdagend. Eind vorig jaar deed ik een euthanasie bij
een patiënt met uitgezaaide kanker. Het kennismakingsgesprek verloopt stroef. Weer wordt de euthanasieverklaring op tafel gelegd als een soort uitgeknipte coupon: ze weet nog niet wanneer ze het wil, maar met de verklaring op de plank is ze er in ieder geval zeker van dat ze het direct kan krijgen als ze het wil. Ik ervaar haar in de gesprekken als veeleisend. Als ik haar in de visiteagenda zie staan voel ik een weeïg gevoel in mijn onderbuik. Ik probeer me hier overheen te zetten. Een naderende dood haalt vaak niet het beste in mensen naar boven.

Ze wil niet dat ik op vakantie ga en ik moet haar verzekeren beschikbaar te zijn tijdens Kerst en Oud&Nieuw. Twee dagen voor Kerst, de dag voordat ik het vliegtuig instap om op vakantie te gaan word ik gebeld: ze wil morgen euthanasie. Omdat ik op vakantie ga, vraagt de thuiszorg of ik het die avond al kan uitvoeren. Dit gaat niet: de tweede beoordeling van de onafhankelijk arts, het maken het verslag en het leveren van de medicatie kost meer tijd dan dat ze me willen geven. En hoewel het me lukt haar diezelfde dag in het hospice te laten opnemen, nemen ze het me kwalijk.

Na mijn vakantie blijkt dat ze een behandeling heeft geaccepteerd die ze tot dan toe had geweigerd en haar klachten verbeteren. Ook het euthanasieverzoek ebt daarmee weg, en dat fenomeen is niet zeldzaam. Er is vaak een acute nood waarbij de patiënt semi-impulsief en vaak uit angst om euthanasie vraagt. Als het verzoek dan niet wordt gehonoreerd en de acute nood verdwijnt, verdwijnt vaak ook het verzoek. Dat is iets om over na te denken, in het debat over de legalisatie van de zelfmoordpil.

MarkvanWijk-Straatarts-MichelleAimee-Tussenbeeld
Beeld door: beeld: Mark van Wijk

Dan word ik op woensdag toch plots op de spoedlijn gebeld: ze wil voor het weekend euthanasie. Ik vraag haar wat er aan de hand is. Ze wil het niet uitleggen en verbreekt de verbinding. Die avond besteed ik uren aan het maken van een euthanasieverslag. 

De dag van de euthanasie komt. De avonden ervoor slaap ik niet goed. Het drukt op je, iemand dood maken. Naast de morele belasting ben je bang om fouten te maken. Fouten in het verslag, dat al aan veel voorwaarden moet voldoen en waar strafrechtelijke vervolging van kan komen, maar ook fouten in het geven van de medicatie. Doe je dat in de verkeerde volgorde dan sterft iemand een gruwelijke dood door te stikken. 

Ze zit huilend in een hoekje van de flat met haar vriend naast haar. De rest van haar familie is niet gekomen. Wat een eenzaamheid. Dit was dan je leven. Ik geef aan dat ze samen de tijd moet nemen om afscheid te nemen. Dat ze me daarna kunnen halen. 

Mensen die euthanasie ondergaan zijn ongelooflijk dapper. Hoe kun je nu kiezen voor je dood? Hoe voel je je als je die dag wakker wordt? Wat doe je die dag? Wat eet je? Wat trek je aan? Mijn eerdere irritaties voor haar gaan over in respect als ik haar de injecties geef terwijl ik mijn baby voel trappelen in mijn buik. In een paar seconden voel ik haar sterven aan mijn naald. En dan zie ik het. Haar uitdrukking verandert, van verbeten naar vredig. Haar ziel heeft de drukke stad verlaten. Er is eindelijk rust.

Ik ben niet tegen euthanasie: onder de juiste omstandigheden gebruikt is het een mooi instrument. Het is bedoeld om uitzichtloos lijden te eindigen, wanneer er geen alternatieven meer zijn. Maar doordat patiënten euthanasie vaker als een verworven recht zien en er steeds meer discrepantie lijkt te ontstaan tussen wat een arts en patiënt als ondraaglijk lijden beschouwen, komt de behandelrelatie in gevaar. De grenzen verschuiven en we zullen als maatschappij moeten bepalen hoe we ons daartoe willen verhouden. Maar de verantwoordelijkheid voor de beoordeling van die grens: laat die niet bij de arts liggen.

In deze column zijn sommige details weggehaald om herleidbaarheid te voorkomen. 

Voordat je verder leest...

Je kunt dit artikel gratis lezen, maar wij kunnen het niet gratis maken. Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk!

Nee, ik lees eerst het stuk verder

DSC_3591-web

Michelle-Aimée

Na haar afstuderen ging Michelle-Aimée werken als huisarts in het kwetsbare Rotterdam-Zuid. Daarnaast werkt ze als straatarts in de Pauluskerk, waar ze met name ongedocumenteerde mensen ziet. Sinds anderhalf jaar deelt ze haar ervaringen op Vers Beton. Als dokter heeft ze de mooiste plaats om mensen te ontmoeten, al ziet ze hen vaak op het slechtste moment in hun leven. Het is door dit werk dat ze het gedrag van mensen steeds minder veroordeelt. In de frontlinie ziet ze dat keuzes die mensen maken niet altijd keuzes lijken te zijn, en dat we met elkaar vast zitten in een systeem. 
 
In de casussen in deze columns zijn sommige details aangepast om herleidbaarheid te voorkomen. 
 
Profiel-pagina
avatar-mark-van-wijk

Mark van Wijk

Illustrator

Met een achtergrond als grafisch ontwerper en een grote interesse in illustratief werk maakt Mark van Wijk dingen graag mooier dan ze zijn. Daarbij is er, wat Mark betreft, altijd wel ergens een grap uit te halen.

Profiel-pagina
Lees 2 reacties
  1. Profielbeeld van Michelle Aimee
    Michelle Aimee

    Hoi Mart,

    Dank voor de reactie!
    Maar ik werk zeker niet mee als ik twijfel aan de beweegredenen van iemand. De eerste casus is ook niet door mij opgepakt.

    Groet,
    Michelle

  2. Profielbeeld van Mart van Ineveld
    Mart van Ineveld

    Mooi, persoonlijk en afgewogen verhaal Michelle-Aimée. Dank.
    En knap dat je de verantwoordelijkheid voor euthanasie wil dragen. Dat is niet niks.

    En een vraag: waarom werk je mee aan euthanasie als je twijfelt aan iemands beweegredenen? Ik ben geen arts, maar ik denk dat de arts, wanneer die zich als persoon niet senang voelt bij zoiets ingrijpends als euthanasie, zich zou moeten kunnen terugtrekken zonder zich te hoeven verklaren.

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.