voor de harddenkende Rotterdammer
header_Salih_Kilic_0004
Beeld door: beeld: Salih Kilic

Lotfi El Hamidi (1986) groeide op in Rotterdam West en noemt zichzelf een laatbloeier. Na het stapelen van opleidingen studeerde hij geschiedenis aan de Erasmus Universiteit en is nu verslaggever en columnist voor NRC Handelsblad. Eerder, in de zomer van 2017, schreef hij voor De Groene Amsterdammer een essay over zijn jeugd in Rotterdam West: ‘Uit de koffer van mijn vader‘. Naar aanleiding daarvan vroegen we hem voor een workshop, die helaas al uitverkocht en stellen we hem kort voor.

Je workshop heet ‘the personal is political’, waarom heb je voor dit thema gekozen?

“Het heeft eerder mij gekozen! Het persoonlijke speelt een rol in mijn essays, en in de essays die ik zal behandelen in de workshop. Zoals van Zadie Smith en van Hizir Cengiz, een jonge vent die een natuurtalent is. Ik was, toen ik opgroeide in deze stad, een politieke speelbal zonder dat ik dat wist. Ik, mijn persoonlijke leven, was het onderwerp: boven mij waren mensen bezig die praatten over mij, die beslisten over mij. Op het moment had ik dat niet door, maar toen ik afstand nam, merkte ik dat de politiek invloed op mijn leven heeft. En dat maakt het persoonlijk.

In mijn eigen essays probeer ik mijn perspectief te laten zien, want ik ben geen passief object: ik heb mijn eigen verhaal. Ik kijk om mij heen en ik observeer. Al die verhalen om je heen, hoe onbetekenend ook, geven een tijdsbeeld weer. Ze zeggen ook iets over de wereld in het algemeen.

Ik groeide op in Rotterdam: het is een havenstad, mensen uit alle windrichtingen komen hier naar toe, en dat zorgt voor een bepaalde dynamiek. Die dynamiek was voor mij compleet vanzelfsprekend. Er was sprake van klasse-segregatie: in de Mathenesserlaan woonden de deftige heren en in mijn woonblok woonde de arbeidersklasse. Dit waren mensen van allerlei kleuren, religies en culturen. We zaten allemaal in hetzelfde schuitje. Dat zie je ook in steden als Antwerpen en Marseille. Het is de dynamiek van … ik wil niet zeggen machtelozen, dat klinkt wel heel marxistisch. Maar wel de dynamiek van mensen die het moeten doen met wat ze hebben.

Ik vond aanvankelijk herkenning via film, de literatuur kwam pas later. In de films van Martin Scorsese, over Italiaanse immigranten die zich onttrokken aan de politiek en een eigen wereldje creëerden. Dan kom ik weer terug bij ‘het persoonlijke is politiek’: we bepalen zelf wel hoe we ons leven inrichten. De individuele verhalen vind ik bijzonderder dan de grote verhalen daarboven. Ze moeten een gezicht hebben en dat kan het beste via essays en romans. Zo maak je ze tastbaar en voelbaar.”

En dus ook via film.

“Ja natuurlijk! Ik moet ook denken aan mijn onvolprezen vriend Khalid Amakran [fotograaf, red.]. Hij vertelde op de nacht van NRC hoe hij tot fotografie kwam: hij herkende zijn eigen wijk Spangen in de foto’s van Harlem, New York, the projects met spelende kinderen die op kapotte matrassen springen. Hij wist niet beter.”

In je essay ‘Uit de koffer van mijn vader’ beschrijf je hoe het is om op te groeien in Rotterdam West, in de jaren 90, en de periode toen Fortuyn opkwam, hoe Rotterdam toen…

“…ik noem het ground zero van het populisme”

…precies. Zou er dan niet een hele generatie romanschrijvers en kunstenaars uit Rotterdam moeten voortkomen? Zoals je Khalid noemt bijvoorbeeld.

“Helaas, helaas. Ik behoor tot een generatie voor wie het niet vanzelfsprekend was dat je je heil zoekt tot literatuur of kunst. Ik werd opgevoed met het idee: jij wordt later jurist en je gaat geld verdienen in een kantoortje, that’s it. Er werd geen waarde gehecht aan literatuur, er is een generatie opgegroeid die de kracht daarvan niet kent, helaas. Een aantal individuen maken er wel werk van, maar de meesten komen daar niet aan toe.”

feature_Salih_Kilic_0001
Beeld door: beeld: Salih Kilic

Maar zie je geen nieuwe generatie verhalenvertellers opstaan? Onlangs is de film van Abdelkarim el Fassi over zijn moeder vertoond op tv. Dat is een manier om ook dát verhaal te vertellen.

“Dat is waar, maar de oogst is te karig. We zijn in 2018 en we markeren al 50 jaar migratie. Nogmaals, dat heeft te maken met de ijzeren logica van ‘we zijn hier niet gekomen zodat jij kan zitten knutselen’. Het is niet vanzelfsprekend dat die verhalen naar boven komen, je moet het eruit trekken en stimuleren. Ik zeg wel eens dat onder elke stoeptegel in Rotterdam een verhaal ligt. Hoe hebben bijvoorbeeld meiden die tijd beleefd? Daar ben ik benieuwd naar. Ik had het als jongen nog iets makkelijker. Het zullen nog pijnlijkere verhalen zijn, maar die wil ik wel lezen.”

 

Denk je dat het nu anders is om in deze stad op te groeien, in jouw wijk?

“Mijn vader woont nog in dezelfde wijk, dus ik ga wel eens terug. Het is cosmetisch veranderd, maar armoede is er nog steeds. Ook de misdaad is veranderd, het is minder open en bloot. Maar ondermijning is er nog steeds. Jonge jongens die pizza bezorgen en op een dag horen: ‘als je ook dit ‘pakketje’ bezorgt krijg je 5000 euro’. Nou, daar sta je dan met je praatjes over een diploma en een bescheiden baan van 1500 euro per maand.

Ik schrik er nog steeds van hoe tussen de gebouwen met kleine hokjes en schotelantennes gewoon nieuwbouw wordt gebouwd met grote ramen en nieuwste voorzieningen. Dat bedoel ik met cosmetisch: het is schoner, er is minder verloedering. Leefbaar heeft opgeruimd toen ze aan de macht waren – letterlijk. De Keileweg is gesloten, veel louche tenten zijn gesloten, maar daarmee heb je de problemen niet opgelost. Misschien is 15 jaar wel veel te kort.

Als ik zo’n Klaas Dijkhoff hoor… Die zegt dat je misdaad in achterstandswijken harder moet bestraffen, omdat nieuwkomers nog steeds taalachterstanden hebben en hun dochters uithuwelijken. Hij weet totáál niet waar hij het over heeft. In NRC zegt hij ook ‘ik ga die wijken nog bezoeken’. Hij heeft nog steeds het beeld van de wijken zoals ze waren toen ik er opgroeide. Toen had je die problemen, maar nu is het echt een ander verhaal.

Ik zie nu een groeiende ongelijkheid. Perspectiefloosheid wordt erfelijk, je krijgt de sociale onrechtvaardigheid zoals uit A Tale of Two Cities van Charles Dickens. Er is de klasse die zichzelf wel redt, ook erfelijk: heb jij het goed dan hebben je kinderen het ook goed. Maar mensen aan de onderkant worden aan hun lot overgelaten. Er wordt niet voor hén gebouwd. Het is een soort omgekeerde verzorgingsstaat geworden. We richten de stad in voor een groep mensen die die hulp eigenlijk niet nodig hebben. Mensen aan de onderkant zijn opgegeven, zij krijgen alleen minimale zorg zodat ze niet op straat slapen.

Ik ben opgegroeid met het heilige geloof, omdat mijn vader uit de bergen kwam, dat ik het beter zou krijgen dan mijn vader. Dat gaf hoop: als je je best doet, dan kom je er wel. Nu merk ik dat al heel vroeg van bovenaf wordt bepaald wie je bent en moet zijn. Sommige jongens worden daar regressief van: wie ben jij eigenlijk wel om te bepalen wie ik ben of moet worden?”

Helaas is je workshop al uitverkocht. Heb je advies of tips voor mensen die niet meer kunnen komen?

“Lees Zadie Smith: ze heeft een scherpe blik, haar observaties, manier van schrijven. Haar ontgaat niets. Dat is ook mijn motto: alles is relevant. Wat voor jou relevant is, is relevant genoeg om neer te pennen. En mijn advies is: houd een notitieblokje bij je. Het klinkt misschien een beetje romantisch, maar gebruik de pen. Dat maakt het intiemer. Waar je ook bent … schrijf op wat je opvalt. Wees scherp, let op de details, ook op wat eerst nietszeggend lijkt. Dat kan later, achteraf, wel iets zeggen.”

Workshop ‘The Personal is Political’ (uitverkocht)

Vers Beton organiseert samen met literair cususcentrum The Writer’s Guide (to the Galaxy) een workshop essayschrijven met Lotfi el Hamidi op zaterdag 27 oktober. De workshop is al uitverkocht. Bekijk hier meer cursussen en workshops die The Writer’s Guide organiseert.

Vers Beton heeft jouw support nodig!

Voordat je verder leest: Vers Beton kan alleen blijven bestaan dankzij support van onze lezers. Maak jij ook onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk?

Nee, ik lees eerst het stuk verder
Eeva Liukku

Eeva Liukku

hoofdredacteur

Eeva Liukku (1983) begrijpt niet waarom mensen ergens anders zouden willen wonen dan in Rotterdam, maar heeft wel in Amsterdam wijsbegeerte gestudeerd. Naast haar werkzaamheden voor Vers Beton werkt ze als freelance programmamaker in de culturele sector. eeva@versbeton.nl

Profiel-pagina
salih_kilic

Salih Kilic

Salih Kiliç (1986) is freelance reportage fotograaf. Zijn werk kenmerkt zich door een zoektocht naar microsamenlevingen. Met zijn foto’s wil Salih deze microsamenlevingen en hun verhalen delen. Een blik achter de schermen op bijzondere plekken en bij bijzondere mensen. Kortom; hij legt alles vast waar een verhaal in zit.

Profiel-pagina
Nog geen reacties