voor de harddenkende Rotterdammer
Featured1-1
Beeld door: beeld: Oana Clitan

Allereerst de cijfers: in juli werd in de Tweebosbuurt (Afrikaanderwijk) door woningcorporatie Vestia de sloop van 599 woningen en bedrijfsruimten aangekondigd. Daarvoor in de plaats komen 374 nieuwe woningen in verschillende prijsklassen: 130 nieuwe sociale huurwoningen, 101 vrije sector huurwoningen en 143 vrije sector-koopwoningen. Er worden 90 sociale huurwoningen gerenoveerd.

Sinds de huurders zijn geïnformeerd over de sloop, is er nog altijd geen definitief besluit genomen, maar de kans is groot dat op de sloop donderdag 29 november in de beslissende raadsvergadering, definitief wordt. De zes coalitiepartijen houden namelijk vast aan het beleid voor Zuid dat in 2016 in de Woonvisie en in het Nationaal Programma Rotterdam Zuid is vastgelegd.

Geen terugkeergarantie

De Woonvisie bepaalt dat nieuwbouw in de zogenaamde ‘focuswijken’ (Feijenoord, de Afrikaanderwijk, Bloemhof, Hillesluis, Oud-Charlois, Carnisse en de Tarwewijk) vooral voor bewoners zou moeten zijn die flink meer huur kunnen betalen, of de mogelijkheid hebben om te kopen. Daarvoor is ruimte nodig, waarvoor – in totaal – duizenden sociale huurwoningen gesloopt moeten worden.

Zulke grootschalige processen van renovatie en sloop-nieuwbouw zijn altijd ingewikkeld. Maar ze verlopen doorgaans met relatief weinig weerstand als bewoners de kans krijgen terug te keren in de wijk. Dat lukte bijvoorbeeld in Philipsdorp in Eindhoven. Na de renovatie en verduurzaming van de 771 kleine woningen keerden bijna alle bewoners terug, waar de woningcorporatie met recht trots op is.

Voor Rotterdam-Zuid geldt een andere realiteit. De gemeente schrijft op de eigen website dat ze “woningen die van te slechte kwaliteit zijn om nog aan te passen, of die gevaarlijke situaties kunnen opleveren, wil slopen. De kosten om ze op te knappen zijn te hoog. Door nieuwe, ruimere huizen te bouwen voor Rotterdammers met een hoger inkomen, komen hun goedkopere huizen vrij voor anderen.”

Een gevolg van dat woonbeleid is dat huurders plots te horen kunnen krijgen dat ze hun woning moeten verlaten. Dat komt niet vaak voor in Nederland, waar huurdersrechten in vergelijking met andere landen hoog in het vaandel staan. Maar in de Tweebosbuurt (Afrikaanderwijk) valt het besluit in een tijdsbestek van amper vier maanden vanaf het moment dat de brief van Vestia over de sloop op de deurmat van huurders viel.

Sloop in focuswijken

Vestia voerde huisbezoeken uit in de Tweebosbuurt waarin ook de vraag werd gesteld of bewoners naar de Tweebosbuurt wensen terug te keren. Daarop zei 42% ‘ja’, 8% ‘misschien’ en 26% ‘nee’. Van een kwart weet de woningcorporatie het antwoord (nog) niet.

Maar uit een zelfstandig gefinancierd onderzoek naar de woonbeleving trekt voormalig opbouwwerker Nel ten Boden een heel andere conclusie. Zij stelde vast dat 85% van de 340 door haar geïnterviewde bewoners in of dichtbij de eigen buurt (waaronder een deel van aangrenzende wijken Hillesluis en Bloemhof) wil blijven wonen.

Op de wens voor terugkeer verklaarde Robert Straver, directeur wonen van Vestia, in de raadsvergadering over de Tweebosbuurt op 21 november: “We gaan er alles op zetten om te zorgen dat bewoners die in de wijk geworteld zijn, kunnen terugkeren. Maar de nieuwbouw van 130 sociale huurwoningen is niet gereed voordat de sloop aanvangt. Dat betekent dat de mogelijke 130 terugkeerders tweemaal moeten verhuizen.”

De wens voor terugkeer komt onder druk van verhitte discussies met gemeenteraadsleden steeds sterker naar voren. Zelfs als het op de manier die Straver beschrijft, zou lukken om 130 huishoudens in de wijk te laten terugkeren, dan betekent het nog dat veel andere huurders die dat ook zouden willen, niet kunnen terugkeren.

Featured3-1
Beeld door: beeld: Oana Clitan

Het proces van verdringing is al enige jaren aan de gang in Rotterdam. Cody Hochstenbach en professor Sako Musterd van de faculteit Stadsgeografie van de Universiteit van Amsterdam toonden dat aan door de veranderende verhuisbewegingen van verschillende lage inkomensgroepen in kaart te brengen naar aanleiding van de invoering van de Rotterdamwet. Zij ontdekten dat een groot deel van de uitkeringsgerechtigden verhuizen naar buurten in het noordoosten van Rotterdam en buurgemeenten als Schiedam en Capelle aan den IJssel.

Hoog tempo

Een belangrijke tweede reden voor de commotie rond de Tweebosbuurt is de slechte financiële situatie van Vestia. De corporatie zelf wil de sloop en nieuwbouw in de Tweebosbuurt in hoog tempo doorvoeren om nog aanspraak te kunnen maken op een aflopende financiële regeling. Het rijk biedt corporaties in de focuswijken op Zuid namelijk een korting van € 25.000 per gesloopte woning, op de verhuurdersheffing (een belasting die vanaf 2013 aan alle woningcorporaties is opgelegd). De einddatum van de kortingsregeling voor Zuid komt snel dichterbij, nieuwe aanvragen worden al niet meer in behandeling genomen. Omdat Vestia voor het sloopplan in de Tweebosbuurt nog aanspraak wil maken op de korting, moet de corporatie haast maken.

Het blijkt echter lastig om in een paar maanden tijd het gevoelige besluit tot sloop door de gemeenteraad te loodsen. En dat de korting een reden is voor het hoge tempo is voor de gedupeerde huurders in de Tweebosbuurt moeilijk te verteren. Een wettelijk vastgestelde verhuisvergoeding van €6.000 komt hen weliswaar enigszins tegemoet. Ook stelt Vestia huurders hulp beschikbaar bij het zoeken naar een nieuwe woning. Maar de corporatie kan niet veranderen dat er te weinig goedkope woningen in de buurt beschikbaar zijn – of komen.

Featured1-1
Beeld door: beeld: Oana Clitan

De gemeente is samen met Vestia verantwoordelijk voor de gang van zaken. Marco Pastors, topambtenaar van het Nationaal Programma Rotterdam Zuid, vindt het niet verwonderlijk dat het proces stroef loopt: “Vestia moet slechtnieuwsgesprekken met de huurders voeren, daar krijg je over het algemeen nooit een bos bloemen voor. Daarom doet Vestia in de Tweebosbuurt haar best huurders via gemeentelijk ingestelde wijkteams hulp te bieden bij schulden, werk en onderwijs.” Onderzoeker Nel ten Boden is juist kritisch op de werkelijke slagingkans van deze hulp: “Vestia is namelijk afhankelijk van wijkteams, maar die hebben aangegeven dat hen niet voldoende middelen ter beschikking staan.”

Het nieuwe normaal

“Renovatie maar ook sloop en vervanging van woningen, kun je dus zien als ‘het nieuwe normaal’”

Opvallend is dat Pastors de vernieuwing van Zuid als een nieuwe realiteit beschouwt waar mensen nu eenmaal aan moeten wennen. “Sinds de jaren negentig werkt de gemeente Rotterdam al aan intensieve stedelijke vernieuwing. Renovatie maar ook sloop en vervanging van woningen, kun je dus zien als ‘het nieuwe normaal’. Dat de economie nu weer in een hoogconjunctuur is beland, is voor de uitvoering van de Woonvisie misschien even lastig, want het kost nu wat meer dan een paar jaar geleden. Maar we moeten juist nu het beleid blijven volhouden.”

Toch lijkt het erop dat, onder de druk van de naderende sloop in buurten als de Tweebosbuurt, niet iedereen de gevraagde discipline kan opbrengen. Let’s face it, wat zou het hogere doel van het NPRZ je kunnen schelen als je daarvoor de woning waar je decennia hebt gewoond in moet ruilen voor een onzekere toekomst?

Het woonbeleid wankelt

In het akkoord dat de coalitie van VVD, D66, PvdA, GroenLinks, CDA en Christenunie-SGP eind juni presenteerde, schaarden de partijen zich grotendeels achter de Woonvisie. De lange termijn-doelen van het NPRZ kregen daarmee steun van de zes partijen. Het is de vraag of zij zich toen ook voldoende hebben beseft wat de korte termijn-effecten zouden zijn van de uitvoering van het beleid.

GroenLinks, PvdA en Christenunie-SGP stelden in hun verkiezingsprogramma’s geen voorstander van de Woonvisie te zijn, maar verzetten zich nu niet tegen de sloop in de Tweebosbuurt omdat dat de samenwerking van de coalitie op het spel zet. Raadslid Astrid Kockelkoren van GroenLinks liet aan het AD weten dat het besluit voor sloop haar zwaar valt. ,,Dit is niet ons project. Maar soms moet je dingen slikken, want we hebben coalitieafspraken gemaakt.’’

De vraag is of de coalitiepartijen de sloopplannen die na de Tweebosbuurt nog zullen volgen, blijven verdedigen. Anneloes van Hunnik, statenlid van GroenLinks Zuid-Holland, stelt daarom een voorwaarde: “Het NPRZ is een heel mooi programma, je zult mij ook niet horen zeggen dat nergens gesloopt mag worden om plek te maken voor duurdere woningen. Zolang er ook voldoende sociale woningen bijkomen. Waar moeten urgente woningzoekenden anders naartoe? Bij de mensen die ik heb gesproken levert hun situatie ongezonde spanning op. Gezien de stijgende woningprijzen kan dat ook tot financiële druk leiden.”

Doet Rotterdam er nu wel of niet verstandig aan om de sloop in de focuswijken door te zetten? Het draagvlak voor de Woonvisie, waarvoor wethouder Kurvers (VVD) verantwoordelijk is, lijkt in de uitvoering ervan, snel te verdampen. De komende tijd moet blijken of de coalitiepartijen zich blijven scharen achter de sloopplannen die er nog aankomen, of toch overstag gaan onder druk van gedupeerde huurders.

vb-groot470Tijdens onze talkshow Vers Beton LIVE op 11 december praten we verder over het Woonreferendum en de gevolgen ervan. Met o.a. Wethouder Kurvers, Robert Straver (directeur Vestia) en socioloog Gwen van Eijk. Bekijk hier het programma! 

Vers Beton heeft jouw support nodig!

Voordat je verder leest: Vers Beton kan alleen blijven bestaan dankzij support van onze lezers. Maak jij ook onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk?

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Teun van den Ende

Teun van den Ende

Teun van den Ende laat zich niet graag leiden door hypes, maar gaat juist op zoek naar de lange lijnen in de ontwikkeling van Rotterdam – en ook andere steden trouwens. Teun combineert populaire cultuur met historisch onderzoek naar de stad.

Profiel-pagina
Oana_headshot

Oana Clitan

Oana Clitan houdt zich bezig met collages, GIFs en tekeningen over de relatie van mensen met technologie en massamedia. Haar werk kan ontwerp, kunst of illustratie zijn, en ze houdt er van referenties naar de jaren 90 te gebruiken.

Profiel-pagina
Nog geen reacties