voor de harddenkende Rotterdammer
CK2A4023
Mike Emmerik, Simone Rots en Michelle Provoost Beeld door: beeld: Fleur Beerthuis

Crimson is een onafhankelijk bureau van architectuurhistorici dat in 2019 een kwart eeuw bestaat. In de architectuurwereld is de naam Crimson onlosmakelijk verbonden met hun project WIMBY! Hoogvliet (Welcome into my backyard!, 2001-2008) over de cultuurhistorie en vernieuwing van de Rotterdamse satellietstad. Sinds dat project is Crimson een autoriteit op gebied van New towns, geplande stadsuitbreidingen. Ze leiden het International New Town Institute dat hier wereldwijd onderzoek naar doet.

Recent ruilde Crimson hun statige kantoor aan de Mathenesserlaan in voor een verdieping in het Rotterdam Central District, een gebouw van hun favoriete Rotterdamse starchitect avant-la-lettre: Hugh Maaskant. Om die nieuwe zichtbaarheid in de stad te bekrachtigen start Crimson bovendien een school in 2019. We spreken daarover met ‘drie generaties’ Crimson: Michelle Provoost, Simone Rots en jongste aanwinst Mike Emmerik.

Gaat Crimson een nieuwe fase in, na 25 jaar?

Simone Rots: “De hoogleraar waarbij we zijn opgeleid, architectuur- en stedebouwgeschiedenis Ed Taverne, zei altijd dat je niet in het archief moet blijven zitten maar deel moet nemen aan het stedelijk debat. Ons bureau is ontstaan uit verschillende lichtingen van zijn architectuurhistorici. Wij pakken dat aan door onderzoek te doen naar de identiteit van de stad. Vanuit die positie geven we les, maken we strategieën, verkenningen maar werken we ook werken aan ontwikkelingen.”

“De verhuizing naar deze plek is een vernieuwing van het bureau. Je voelt dat de stad in ontwikkeling is hier en dat je te maken hebt met buren die bezig zijn met de stad, en je in een pand zit, waarvan het niet zeker is dat het blijft staan. We hebben die stap heel bewust gezet.”

Waarom was de tijd rijp voor de school?

Michelle Provoost: “Bij Crimson hebben we altijd twee parallelle trajecten gelopen: aan de ene kant de traditionele rol van de architectuurhistoricus die onderzoekt, zijn mening geeft, aan de zijlijn staat en bijdraagt aan het debat door reflectie. Maar we hebben ook altijd geprobeerd om bemoeizuchtig te zijn, waardoor die kritiek en reflectie operationeel kan worden. En dat hebben we gedaan met enerzijds grote projecten, zoals Leidsche Rijn, een groot stedenbouwkundig plan van Riek Bakker en Rients Dijkstra. Maar ook hebben we lang in Hoogvliet gewerkt en leidden we de eerste fase van de transformatie van de Hofbogen. We zijn ook over de grens gaan kijken, buiten Rotterdam, met het International New Town Institute. Daar hebben we alle kennis van Hoogvliet uitgetest en geëxporteerd naar andere delen van de wereld, zo ver weg als Brazilië, China, en Ghana.”

“De oprichting van The School is een soort homecoming, waarin we al die verschillende werelden aan elkaar verbinden: van Hoogvliet tot Afrika en alles ertussenin. Het heeft ook met leeftijd te maken denk ik: je ontwikkelt kennis en op een gegeven moment heb je behoefte om het over te dragen aan jongere generaties. Maar wij spiegelen ons ook aan de zienswijze van die jonge generaties om onszelf te ontwikkelen. Ik zie die school daarom net zo goed als een school voor de studenten als voor onszelf.”

The Independent School for the City is een samenwerking met ontwerpbureau ZUS. Wat wordt de rol van ZUS en hoe is die samenwerking ontstaan?

Michelle: “Dat dateert van de WIMBY!-tijd waar we ZUS rond 2002 hebben leren kennen, we waren net in Hoogvliet begonnen. Het klikte erg goed. Vervolgens hebben we in de Internationale Architectuur Biënnale van 2009 samengewerkt waar we telkens met dezelfde thema’s aan kwamen, zoals permanente tijdelijkheid.”

Simone: “Wij waren toen bezig met de Hofbogen, zij met de Luchtsingel, dus daar kwam het ook letterlijk samen…”

Michelle: “Daarmee werd de samenwerking ook heel concreet en dachten we, we moeten eigenlijk een opleiding beginnen over deze thema’s. Het viel ons op dat dit nergens werd onderwezen, toen zeker nog niet.”

CK2A3998
Simone Rots, Michelle Provoost en Mike Emmerik Beeld door: beeld: Fleur Beerthuis

Dus The Independent School for the City is samen met ZUS bedacht?

Simone: “Ja, ZUS is mede-initiator. Omdat we vanuit andere disciplines werken, zijn we complementair aan elkaar. We vinden elkaar in de activistische, kritische rol. Maar we zijn niet alleen tegendraads.”

Michelle: “Inmiddels is die activistische rol een vrij populaire en ontwikkelde stroming in de stedelijke ontwikkeling. Niet alleen in Rotterdam maar ook buiten Nederland. De bureaus die op eenzelfde manier werken kennen we. We willen met het internationale netwerk de school voeden.”

Mike: “Een actieve kritische houding betekent ook het zelf initiëren van projecten en onderzoek en van daaruit de gangbare gang van zaken ter discussie stellen en alternatieven voorstellen. Dat wordt wel gedaan maar nog nergens onderwezen.”

Wat kunnen mensen verwachten van de school?

Mike: “Het wordt een post-master voor mensen die al een academische opleiding op zak hebben. We zetten in op een multidisciplinaire groep. Dus niet alleen maar architecten en stedebouwkundigen, maar bijvoorbeeld ook historici, sociologen, geografen, filmmakers of fotografen. Het programma is waarschijnlijk een eenjarig programma van 3 dagen per week. Door middel van drie blokken kunnen deelnemers hun eigen onderzoek vormgeven. Je leert eerst skills en manieren van naar de stad kijken. Studenten gaan daarna naar één van de internationale partners, zoals in Shenzhen of Nairobi. Terug in Rotterdam verwerken de studenten hun observaties. Het resultaat kan een boek, een ontwerp, een tentoonstelling of een tekst zijn.”

“Het onderwijs bestaat uit door ons gecureerde masterclasses. Mensen in ons netwerk bieden begeleiding, denk aan filmmaker Jord den Hollander, tentoonstellingsmaker Edith Gruson, grafisch ontwerper Gerard Hadders, stadssocioloog Arnold Reijndorp, tentoonstellingsmaker Herman Kossmann en natuurlijk ZUS en wij. Die groep begint zich uit te breiden. Steeds meer mensen hebben interesse getoond om aan de school bij te dragen.”

De opleiding is niet geaccrediteerd, jullie zijn niet verbonden aan een officieel opleidingsinstituut. Is dat een bewuste keuze? Of uit noodzaak?

Simone: “Dat is heel bewust, omdat we die onafhankelijke positie willen houden. Op die manier hoeven we ons niet te houden aan de regels en eisen die gesteld worden. In een onafhankelijke positie kun je flexibel zijn en inspelen op de actualiteit. Wij bepalen hoe de opleiding er uitziet en hoeven ons niet te verantwoorden.”

Chris van Langen (hoofd van de Rotterdamse Academie van Bouwkunst) zegt over jullie initiatief: ‘als je gaat concurreren met opleidingen als de Architectural Association (AA) in Londen dan moet je echt grote namen binnenhalen, daar komen de studenten op af.’ Zien jullie jezelf als concurrenten van de AA?

Michelle, lachend: “De AA was hier toevallig vorige week! Ze vinden het heel erg leuk wat we aan het opzetten zijn en willen graag samenwerken. Kijk, wij zetten een kleine school op, met maximaal 25 studenten van over de hele wereld. Ik denk dat die er wel zijn. De AA en de Academie van Bouwkunst zie ik totaal niet als concurrenten. Ik geloof niet dat zo’n school als de onze al bestaat, het is een niche.”

“De mensen die we erbij hebben zijn in Nederland grote namen, maar ook in ons internationale netwerk bevinden ze zich onder de besten in hun vakgebied. Dat zijn niet de Koolhaasen maar bijvoorbeeld…”, “Alfredo Brillembourg van de Urban Think Tank en de Guardian-journalist Oliver Wainwright”, vult Mike aan.

Simone: “We willen de opleiding meer publiek maken dan alleen voor de studenten. Als een master komt lesgeven dan is de lezing publiek toegankelijk. Zo maken we de connectie tussen het academische en de werkelijkheid van de stad. Het lijkt qua idee op een clubhuis. Het openingsevent in oktober met een lezing en fototentoontstelling van Oliver Wainwright was daar een voorbeeld van. Het nodigt uit tot debatteren of gewoon netwerken en praten over de stad.”

Hebben jullie al aanmeldingen?

Simone: “Die gaan we nu vinden. De bedoeling is dat we nu de verschillende onderdelen gaan testen. De eerste test is de Spring School, georganiseerd samen met Canactions, een vergelijkbare school als de onze, in Kiev. Voor de test hebben zich al mensen aangemeld.”

Michelle: “Over het curriculum zei een jongen al: dit is mijn droomschool! Het thema van het eerste jaar dat in september start, is een verlengde van een onderzoek van Crimson over migratie: City of Comings and Goings. Geen esthetisch of architectonisch vraagstuk, maar een maatschappelijk vraagstuk. Omdat er vaak heel erg wordt ingezoomd op probleemgroepen in de stad, willen wij juist uitzoomen; niet alleen in de tijd maar ook geografisch. We beginnen in Rotterdam: Rotterdam is het onderwerp van de school.”

…is Rotterdam onderwerp van dit jaar of van de hele opleiding?

Michelle: “Van elk jaar. Maar we verbinden het met de internationale trends die al eeuwenlang bij de vorming van een stad als Rotterdam komen kijken. Ook als de studenten naar Ghana gaan, kijken ze naar de wijken die zijn gebouwd door Ghanezen uit de diaspora, de relaties die ontstaan tussen Rotterdam en de rest van de wereld, en hoe die vorm krijgen. Dat vind ik het spannendst. We weten hoe abstracte financiële stromen ons over grenzen verbinden, maar wat zijn de gevolgen voor het dagelijks leven en de fysieke omgeving? Dat onderzoeken we en brengen we terug naar Rotterdam.”

Is Rotterdam een strategische of vooral een logische keuze?

Michelle: “Beide. Het is een logische keuze omdat we hier zitten en omdat Rotterdam zo verbonden is met de rest van de wereld. Maar het is ook strategisch. Omdat we door internationale kennis hier te verspreiden, willen bijdragen aan de kwaliteit van het denken over de architectuur en stedelijke ontwikkeling in onze eigen stad.”

Jullie zeiden tijdens de opening: ‘We like Rotterdam because it is contradictory and complex.’ Wat bedoelen jullie daarmee?

Michelle: “Rotterdam is de plek van politieke polarisatie in de afgelopen 15 jaar. Dat zie je vooral terug in de politiek. Aan de andere kant staat in een recente Tegenlicht-documentaire Rotterdam te boek als voorloper van een nieuwe superdiverse wereld. In de beeldvorming is er dus onderscheid tussen hoe een stad functioneert en hoe het zou kunnen zijn. Rotterdam is niet erg goed in het doen van historisch onderzoek, dat is ook heel erg gepolitiseerd en gepolariseerd. Als je een verhaal vertelt over de stad, moet dat dan altijd maar positief zijn? Dat gaat nog heel erg uit van een underdog positie, waarin je nooit iets aan de orde mag stellen wat kritisch is, want dan hoor je bij de foute partijen.”

CK2A4007
Beeld door: beeld: Fleur Beerthuis

Michelle: “We hebben van de gemeente Rotterdam geld gekregen voor de school. Het publieke programma staat ook ten dienste van mensen van de gemeente. Wij hebben gemerkt dat de stedenbouwkundige dienst tegenwoordig in een heel strak, markt-achtig stramien zit van zo’n 85% declarabele uren geloof ik, waardoor te weinig tijd over is om écht na te denken los van het dagelijkse werk. Daarom nodigen we in het testjaar 2019 een aantal sprekers uit op vrijdagavond: ‘Schools Out’. We overleggen dan met onze ‘spionnen’ bij de gemeente om uit te vinden of dit de sprekers waar ze zich aan kunnen laven. Onafhankelijk zijn betekent nog niet dat je niet in gesprek kunt gaan.”

…dus eigenlijk is de gemeente Rotterdam ook een beetje student?

Mike: “Klopt, maar eigenlijk nog veel breder; de hele gemeenschap die met de stad bezig is, studenten van andere opleidingen, architectenbureaus, ontwikkelaars, kunstenaars, iedereen is welkom.”

Simone: “Je merkt in gesprekken, dat mensen vaak zeggen: ‘goh ik zou die opleiding ook wel willen doen’ – in ons clubhuis kan dat!”

School’s Out!

Vanavond, vrijdag 25 januari is het eerste publieke School’s Out! programma. Te gast is Maria Lisogorskaya, directeur van het Londense collectief Assemble. Meer info vind je hier. 

Vers Beton heeft jouw support nodig!

Voordat je verder leest: Vers Beton kan alleen blijven bestaan dankzij support van onze lezers. Maak jij ook onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk?

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Eeva Liukku

Eeva Liukku

hoofdredacteur

Eeva Liukku (1983) begrijpt niet waarom mensen ergens anders zouden willen wonen dan in Rotterdam, maar heeft wel in Amsterdam wijsbegeerte gestudeerd.
eeva@versbeton.nl

Profiel-pagina
Teun van den Ende

Teun van den Ende

Teun van den Ende laat zich niet graag leiden door hypes, maar gaat juist op zoek naar de lange lijnen in de ontwikkeling van Rotterdam – en ook andere steden trouwens. Teun combineert populaire cultuur met historisch onderzoek naar de stad.

Profiel-pagina
me

Fleur Beerthuis

Fleur Beerthuis studeerde aan de Willem de Kooning Academie en werkt nu als fotograaf. Ze vindt Rotterdammers geweldig. Door mensen te portretteren ziet zij een glimp van hun werelden. Ze is nieuwsgierig naar hoe andere mensen leven en denken. Met beelden probeert zij hun verhalen zo goed mogelijk over te brengen.

Profiel-pagina
Nog geen reacties