Voor de harddenkende Rotterdammer

Rotterdam Bovenstad, een uitbreiding van de stad bovenop de stad. Hoe verschilt dat van Rotterdam zoals het nu is? Als we de daken willen inzetten voor stedelijke verdichting, wat gaat er dan precies gebeuren? Komt er alleen woningbouw, of gaan we juist gebruik maken van deze nieuwe laag om het stedelijk programma een boost te geven? Om hier een gevoel bij te krijgen, zijn we voor deze aflevering op zoek gegaan naar inspirerende voorbeelden. Wat kunnen wij hiervan leren voor Rotterdam?

Roofstructure

In haar afstudeeronderzoek Roofstructure Rotterdam schetst Marit Haaksma een beeld van de stad waar de zogenaamde ‘vijfde gevel’ een volwaardig onderdeel wordt van de stad en het stedelijk leven. Een route van aaneengeschakelde daken tussen belangrijke plekken zoals het Centraal Station, Blaak en de Erasmusbrug is de kern van haar onderzoek. Deze dakenroute geeft toegang tot nieuwe groene plekken, maar ook tot nieuwe woningen bovenop de bestaande gebouwen. Dit past volgens haar in het compleet maken van het stadscentrum met meer bewoners. In vergelijking met andere steden wonen er namelijk maar weinig Rotterdammers in het centrum. Marit haar ontwerp voor een dakenroute zorgt voor een efficiënter grondgebruik en inspireert ook gebouwen in omliggende gebieden om hun vijfde gevel te ontwikkelen. Bovendien stimuleert het om op de begane grond een meer menselijke schaal te ontwikkelen en verwacht ze dat het aanbod van winkels en diensten een boost zal krijgen.

Grand Paris

Naast de inspiratie voor de Tweederopbouw waar we in het vorige artikel aandacht aan hebben besteed, heeft architectenbureau MVRDV in 2008 het plan Grand Paris gepresenteerd, waarin heel Parijs voorzien werd van een extra bouwlaag. MVRDV reageerde hiermee op het stedenbouwkundig overleg van president Sarkozy om een visie te maken voor een voorbeeldig Parijs, een duurzaam en daadkrachtig ontworpen hoofdstad. De visie stelt een reeks van zeventien grootschalige interventies voor, waaronder extra bouwlagen op bestaande gebouwen, die Parijs moet klaarstomen voor haar toekomst. Een stad met maximale toegankelijkheid en een groen, stedelijk centrum als aantrekkelijke leefomgeving voor meer dan de huidige 2 miljoen Parijzenaren. Met deze interventies kan de stad met behoud van kwaliteit doorgroeien binnen de bestaande contour, zonder ongewenste sprawl: ongebreidelde groei aan de stadsranden.

VB_ARTIKEL01_KLEIN

Lees meer

Hoe de daken van Rotterdam een oplossing bieden voor een ruimteprobleem

Deel 1 in een korte serie: een toolkit voor succesvolle Rotterdamse dakontwikkeling.

Futuristisch Stockholm

Voor Stockholm presenteerde architect Anders Berensson in 2015 een plan voor een dichtbevolkte nieuwe wijk vlakbij het Centraal Station: Klarastaden (Heldere Stad). Dit nieuwe stadsdeel is radicaal anders dan de rest van Stockholm: het zou het hoogste en dichtstbevolkte deel van de stad worden. Berensson stelt ook een hele nieuwe manier van stedelijke verbindingen voor: de blokken zouden met elkaar worden verbonden door openbare tuinen, dakterrassen en verhoogde luchtpaden. “Stockholm is een van de snelst groeiende Europese steden met behoefte aan duurzame huisvesting,” vertelt Anders Berensson aan de telefoon. “In dit plan wordt een hoge dichtheid gecombineerd met publieke en private daktuinen. Bruggen verbinden deze hoven en zorgen voor een publieke route in de lucht. Het is eerder een visionair project om de geest te prikkelen, dan een echt te realiseren project.”

Gevraagd naar de kansen van zo’n project in Rotterdam zegt hij: “Ik heb een jaar in Rotterdam gewoond toen ik stage liep bij OMA, dus ik heb niet heel veel van de stad gezien, maar het centrum van Rotterdam lijkt erg op het centrum van Stockholm. Rotterdam heeft, net als Stockholm, veel grote modernistische gebouwen met platte daken in het centrum. Deze platte daken vormen een perfect ‘daklandschap’. Ze hebben allemaal ongeveer dezelfde hoogte en zijn daarom vrij makkelijk met elkaar te verbinden en te gebruiken. Sowieso vind ik dat je platte daken altijd toegankelijk zou moeten maken. Anders had je beter een schuin dak kunnen ontwerpen.”

Gebouwde voorbeelden

Naast de visionaire plannen is er hier en daar al echt verdicht op daken in Rotterdam. Denk aan de Dakakker bovenop het Schieblock, tot voor kort Europa’s grootste oogstbare dak. Het knalblauwe dakdorpje van MVRDV in de Beatrijsstraat. Of de uitbreiding die Luchinger Architecten op het dak van een kantoorpand aan de Posthoornstraat realiseerde.

Grootschaliger voorbeelden vinden we aan het Binnenwegplein, waar De Karel Doorman met zijn 114 appartementen bovenop het bestaande wederopbouwicoon Ter Meulen staat. Of op Katendrecht, waar momenteel de Fenix 1 wordt opgetopt met ruim 200 appartementen.

Verborgen diamanten

Op het dak van de eerste Lijnbaanflat, op de hoek van de Karel Doormanstraat en de Kruiskade, wordt rooftop bar Karels ontwikkeld. Dit is een initiatief van de eigenaar van het gebouw, ontwikkelaar Steven Manhave: “daken zijn verborgen diamanten waar kansen liggen om gemeenschappen te vormen. Het gebruik van daken is een kans om gebieden of plekken met een eigen specifiek profiel te maken.” Initiatieven als de Rotterdamse Dakendagen en de studie Licht Verdicht hebben hem aan het denken gezet over zijn eigen vastgoed. “Het dak van het City House (de naam van de eerste Lijnbaanflat) wordt straks een semipublieke ontmoetingsruimte voor bewoners en bezoekers. Een cool dak met veel groen waar je kunt zitten, werken, eten en drinken in de bar of ontspannen tijdens een yogasessie. Een inspirerende plek waar je straks met een nieuwe lift heen zoeft.”

Maar daar blijft het niet bij, als het aan hem ligt: “Op dit moment maken wij plannen met de gemeente voor het toevoegen van onder andere wonen met voorzieningen in de Lijnbaanhof. Ik zou ook graag de LuchtSingel doortrekken over het Weena naar De Doelen en zo een tweede laag te ontwikkelen op en over de Lijnbaan, met een verbinding naar de omliggende buurten.”

Rotterdam Bovenstad

Naast wat groen en zonnepanelen lijkt het alsof er in Rotterdam alleen chique bars en restaurants verschijnen op de bovenkant van de stad. Het doorbouwen op bestaande gebouwen, het leggen van publieke verbindingen voor de ‘Tweederopbouw’, gaat nog erg langzaam. Daken worden vooralsnog nog te weinig gebruikt om de broodnodige verdichting van de stad tot stand te brengen.

Het gebeurt wel, zoals op Wijnhaveneiland waar de typische kantoren uit de jaren ’60 en ’70 behouden blijven. Daarbovenop worden torens met appartementen ontwikkeld. Gemeente Rotterdam heeft hier een stokje gestoken voor sloop en nieuwbouw, waardoor ontwikkelaars gedwongen werden een andere weg in te slaan. Een goed voorbeeld, wat op veel meer plekken navolging zou moeten krijgen! Zo wordt Rotterdam behoed voor rücksichtsloze sloop en nieuwbouw en wordt onze architectuurstad nóg spannender door de uitdagingen waar ontwerpers en ontwikkelaars voor worden geplaatst.

Het centrum van Rotterdam is atypisch in vergelijking met andere Nederlandse steden. Rotterdam heeft relatief gezien veel platte daken en weinig woningen in het centrum. Het ligt daarom voor de hand om nieuwe woningen en woongebouwen op bestaande gebouwen toe te voegen. De vraag naar nieuwe woningen in het centrum wordt nu meestal nog traditioneel opgelost door te slopen en nieuw te bouwen.

De beschikbare platte daken bieden juist de kans om te zorgen voor meer mix in de stad. Met een bouwareaal van één vierkante kilometer plat dak is er in de binnenstad van Rotterdam ruimte zat voor een breed aanbod om te voorzien in broodnodige, kwalitatief hoogwaardige gezinswoningen in het middensegment met een daktuin of gedeeld groen. Zo houd je een doelgroep die vaak na het tweede kind de stad uit vlucht, in de stad. Daarnaast bieden daken kansen voor menging van functies en voorzieningen in het centrum: denk aan scholen, zwembaden, kinderopvang…

De karakteristieke Rotterdamse wederopbouwarchitectuur kan een nieuwe boost krijgen en een belangrijke rol spelen tegen de tweedeling die op vele plekken in de stad dreigt te ontstaan: een droomkans.

Over deze serie

Nederland staat aan de vooravond van een aantal grote transities die de ruimte om ons heen gaan veranderen. Om de groeiende druk op de stad op te vangen en haar voorzieningen efficiënter te gebruiken zal moeten worden bijgebouwd. Maar waar? Met ruim 2000 voetbalvelden aan plat dak heeft Rotterdam hier een unieke kans voor verdichting én ander gebruik. De grote verbouwing van Nederland kan in Rotterdam dus zomaar leiden tot Rotterdam Bovenstad! In deze serie zoeken Yvonne Rijpers en Joep Klabbers uit hoe de vorming van Rotterdam Bovenstad tot stand kan komen en wat dat voor stadsbewoners betekent.

Rotterdam Bovenstad is mede mogelijk gemaakt met een subsidie van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie. Bekijk hier de hele serie!

Vers Beton heeft jouw support nodig!

Voordat je verder leest: Vers Beton kan alleen blijven bestaan dankzij support van onze lezers. Maak jij ook onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk?

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Marieke-Odekerken-portret-Joep-Klabbers

Joep Klabbers

Joep Klabbers (1969) is architect en tevens initiator en oprichter van het succesvolle festival Rotterdamse Dakendagen, waarvan hij tot eind 2017 inhoudelijk directeur was. Met zijn bureau zoarchitecten werkt hij aan de opgaven van de bestaande stad. Plinten en daken hebben daarbij in het bijzonder zijn aandacht. Ook nog frontman van WLDRF.

Profiel-pagina
Yvonne Rijpers

Yvonne Rijpers

Yvonne Rijpers (1980), Eindhovense Rotterdamse, sociologe en metropolitaan onderzoekster. Vindt Rotterdam-West veruit het best. Is werkzaam in en schrijft over stedelijke ontwikkeling. Probeert daarnaast ook nog te promoveren op iets met beleid, Berlijn en creatieve steden en werkt als coördinator voor Vereniging Deltametropool.

Profiel-pagina
MATZWART_LOGO

Matzwart

Illustrator

Matzwart studeerde in 2012 af aan de Willem de Kooning Academie en werkt nu als allround ontwerper met een voorliefde voor illustratie. Hij werkt overal waar hij aan WiFi kan komen.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Reageren is voorbehouden aan Vers Beton-supporters. Meld je hier aan als supporter of log in.

Advertentie

Logo_giraffe_01_600x500