Voor de harddenkende Rotterdammer

Sommige gebouwen zijn gewoon geil. Niet alleen architecten vinden dat. Vanzelfsprekend ook vastgoedjongens. En gewone stervelingen zoals ik. Torens vormen natuurlijk het absolute bouwkundige hoogtepunt. Torens zijn fallussen. Monumenten van macht en daadkracht. Ik hou er wel van.

Rotterdam deed al vroeg mee. Europa’s eerste wolkenkrabber stond in onze stad. Modernistische architecten bouwden in Rotterdam vóór 1940 al ettelijke hoge fabrieksgebouwen, kantoortorens en galerijflats en ná de oorlog gingen ze echt los. Sportzaaltorens, uitkijktorens, ziekenhuistorens, postkantoortorens. Dat was de vooruitgang: een orgastisch landschap van staal, glas en beton. Er was wel een klein dipje halverwege de jaren ’70, want linkse bestuurders waren tegen ‘erecties van het grootkapitaal’.

Mijn favoriete gebouw in Rotterdam: de Marconi-torens. Eigenlijk niet één gebouw dus, maar een drieling. Drie identieke, strakke torens met een beton-raat-gevel, bekleed met dure natuursteen en openingen met ‘gebronsd glas’. Begin jaren ’70 werden de torens aan het Marconiplein gebouwd onder de naam ‘Europoint’. Oorspronkelijk zou het Europoint-ontwerp bestaan uit twee lage (95 meter) en één hoge toren (150 meter). Het werden uiteindelijk drie identieke torens. De torens worden naar boven toe per verdieping steeds een paar centimeter breder, las ik, om een kaarsrechte indruk te wekken. Ik heb het nooit nagemeten – sommige zaken moet je gewoon aannemen.

De Marconi-torens zijn ontworpen door S.O.M. (Skidmore, Owings & Merrill), destijds het grootste architectenbureau ter wereld, werkend vanuit skyscraper capital Chicago. S.O.M. bouwde het hele Vrije Westen vol met nagenoeg identieke luxe-minimalistische bouwwerken. Dit werd de ‘International Style’ genoemd, de architectuur van het kapitalisme, het decor van Mad Men. Europoint II en III fungeerden als gemeentekantoren, tot de ambtenaren in 2014 naar ‘De Rotterdam’ verhuisden.

Waarschijnlijk dacht je, net als ik dat de Europoint-torens een uniek Rotterdams icoon zijn. Schokkend nieuws: de Marconi-torens zijn niet origineel. Op verschillende plekken in de wereld staan Marconi-klonen. S.O.M. gebruikte namelijk exact hetzelfde ontwerp-concept voor verschillende gebouwen wereldwijd. Zelfde maatvoering, zelfde constructie, zelfde travertine-natuursteen, zelfde gebronsd glas. Niemand vond dat destijds erg, want dit was het uitgekristalliseerde model van luxe moderniteit. Zo vind je Marconi-klonen in New Orleans, Houston en Denver. In Chicago zijn er zelfs twee Marconi-broertjes: een kantoorgebouw en een appartemententoren, laatstgenoemde met zwembad op het dak.

Het heeft niet veel gescheeld, of er hadden in Rotterdam ook twee nagenoeg identieke complexen gestaan. S.O.M. ontwierp namelijk tegelijk met de Marconi-torens ook een enorm kantorencomplex bij de Leuvehaven: het Rotterdamse WTC. Dit Wereldhandelscentrum zou gaan bestaan uit twee ‘Marconi-klonen’ van elk 144 meter.

Er was rond 1970 een groot geloof in deze iconen van universele megalomane luxe. Onder de kop ‘Kolossale bouwsels vol zaken en gezelligheid’ schreef Het Parool over het WTC-ontwerp: “Het plan is een uiting van zeer goede cliché-architectuur, helder, prismatisch, air-conditioned, leidingen en installaties weggewerkt achter de strakke gevels. Voor dit bureau een fluitje van een cent, maar voor Nederland is het een adembenemend project van grote allure.”

De oliecrisis en de groeiende weerstand tegen hoogbouw deed de megalomane luxe uiteindelijk de das om. Het Europoint-complex werd versoberd, het Wereldhandelscentrum was in 1975 definitief van de baan.

De geschiedenis leek zich te herhalen met de recente crisis. Na het vertrek van de ambtenaren stonden twee Marconi-torens jarenlang leeg. De kantorenmarkt lag in 2014 helemaal op z’n gat, niemand wilde die uitgewoonde ouwe krengen hebben. Al zagen de torens er van buiten puik uit – vanbinnen was het vergane glorie met scheefhangende verlaagde plafonnetjes, afbladderende verf en vaal tapijt.

In die crisisjaren had ik een even fantastisch als macaber droombeeld voor de torens: een Marconi-Mausoleum. De eerbiedwaardige kolossen van travertijn-natuursteen zouden transformeren in een dodenstad. De Marconi-torens zouden een grafmonument op z’n Rotterdams worden. Ik zag hoe de torens zich langzaam vulden met urnen van as van Rotterdamse overledenen. Want lijken de torens niet heel erg op traditionele Italiaanse galerijgraven, die metershoge marmeren muren met daarachter kisten en urnen van overleden locals? Wat is er nou mooier, dan begraven te worden met uitzicht op de mooiste skyline ter wereld? Ik zou ervoor tekenen!

Het Marconi-Mausoleum werd het helaas niet. In 2017 kochten twee Eindhovense vastgoedjongens de torens op, om ze tot woongebouw te vertimmeren. Er komen studio’tjes en mini-appartementjes in. Het worden 850 (!) woon-units, voor expats, uitwisselingsstudenten en andere verwende millennials.

Vorige week brak er een klein brandje uit in de middelste, reeds deels bewoonde toren. De sprinkler-installatie ging aan en deed goed z’n werk. Er liep in een half uur 20.000 liter water door de toren. Bewoners moesten overnachten in een sporthal, de schade aan het nieuwe interieur is enorm.

Volgens mij is het de wraak van torens. Geen mooi mausoleum, en nu moeten we de torens ook nog ‘de Lee Towers’ noemen. Ik vertik het. Die torens zijn hartstikke geil – maar van Lee Towers krijg ik een slappe. Zo denken de Marconi-torens er zelf vast ook over.

Vers Beton heeft jouw support nodig!

Voordat je verder leest: Vers Beton kan alleen blijven bestaan dankzij support van onze lezers. Maak jij ook onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk?

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Ferrie

Ferrie Weeda

Ferrie Weeda (1977) studeerde geschiedenis en Nederlands. Zijn wieg stond aan de Coolhaven – nog steeds zijn domein. Ferrie houdt van publiek en van de stad. Hij is voorzitter van BuurtBestuurt Coolhaveneiland. Als stadsgids en schrijver deelt hij zijn betrokken en bevlogen verhalen over geschiedenis, samenleving en cultuur. Gerrit, Ferries jack-russell uit Tiel, is vernoemd naar Erasmus.

✉ ferrie@versbeton.nl

Profiel-pagina
logodriehonderdduizendtweetien

Elzeline Kooy

Elzeline Kooy (Rotterdam) studeerde in 2013 af als illustrator aan de Willem de Kooning Academie. In 2014 behaalde ze haar master aan Sint-Lukas (kunsthumaniora) in Brussel. Momenteel werkt ze als freelance illustrator voor onder andere magazines en online platforms, met specialisatie in beeldverhaal.

Profiel-pagina
Lees 4 reacties