Voor de harddenkende Rotterdammer

Sommige gebouwen zijn gewoon geil. Niet alleen architecten vinden dat. Vanzelfsprekend ook vastgoedjongens. En gewone stervelingen zoals ik. Torens vormen natuurlijk het absolute bouwkundige hoogtepunt. Torens zijn fallussen. Monumenten van macht en daadkracht. Ik hou er wel van.

Rotterdam deed al vroeg mee. Europa’s eerste wolkenkrabber stond in onze stad. Modernistische architecten bouwden in Rotterdam vóór 1940 al ettelijke hoge fabrieksgebouwen, kantoortorens en galerijflats en ná de oorlog gingen ze echt los. Sportzaaltorens, uitkijktorens, ziekenhuistorens, postkantoortorens. Dat was de vooruitgang: een orgastisch landschap van staal, glas en beton. Er was wel een klein dipje halverwege de jaren ’70, want linkse bestuurders waren tegen ‘erecties van het grootkapitaal’.

Mijn favoriete gebouw in Rotterdam: de Marconi-torens. Eigenlijk niet één gebouw dus, maar een drieling. Drie identieke, strakke torens met een beton-raat-gevel, bekleed met dure natuursteen en openingen met ‘gebronsd glas’. Begin jaren ’70 werden de torens aan het Marconiplein gebouwd onder de naam ‘Europoint’. Oorspronkelijk zou het Europoint-ontwerp bestaan uit twee lage (95 meter) en één hoge toren (150 meter). Het werden uiteindelijk drie identieke torens. De torens worden naar boven toe per verdieping steeds een paar centimeter breder, las ik, om een kaarsrechte indruk te wekken. Ik heb het nooit nagemeten – sommige zaken moet je gewoon aannemen.

De Marconi-torens zijn ontworpen door S.O.M. (Skidmore, Owings & Merrill), destijds het grootste architectenbureau ter wereld, werkend vanuit skyscraper capital Chicago. S.O.M. bouwde het hele Vrije Westen vol met nagenoeg identieke luxe-minimalistische bouwwerken. Dit werd de ‘International Style’ genoemd, de architectuur van het kapitalisme, het decor van Mad Men. Europoint II en III fungeerden als gemeentekantoren, tot de ambtenaren in 2014 naar ‘De Rotterdam’ verhuisden.

Waarschijnlijk dacht je, net als ik dat de Europoint-torens een uniek Rotterdams icoon zijn. Schokkend nieuws: de Marconi-torens zijn niet origineel. Op verschillende plekken in de wereld staan Marconi-klonen. S.O.M. gebruikte namelijk exact hetzelfde ontwerp-concept voor verschillende gebouwen wereldwijd. Zelfde maatvoering, zelfde constructie, zelfde travertine-natuursteen, zelfde gebronsd glas. Niemand vond dat destijds erg, want dit was het uitgekristalliseerde model van luxe moderniteit. Zo vind je Marconi-klonen in New Orleans, Houston en Denver. In Chicago zijn er zelfs twee Marconi-broertjes: een kantoorgebouw en een appartemententoren, laatstgenoemde met zwembad op het dak.

Het heeft niet veel gescheeld, of er hadden in Rotterdam ook twee nagenoeg identieke complexen gestaan. S.O.M. ontwierp namelijk tegelijk met de Marconi-torens ook een enorm kantorencomplex bij de Leuvehaven: het Rotterdamse WTC. Dit Wereldhandelscentrum zou gaan bestaan uit twee ‘Marconi-klonen’ van elk 144 meter.

Er was rond 1970 een groot geloof in deze iconen van universele megalomane luxe. Onder de kop ‘Kolossale bouwsels vol zaken en gezelligheid’ schreef Het Parool over het WTC-ontwerp: “Het plan is een uiting van zeer goede cliché-architectuur, helder, prismatisch, air-conditioned, leidingen en installaties weggewerkt achter de strakke gevels. Voor dit bureau een fluitje van een cent, maar voor Nederland is het een adembenemend project van grote allure.”

De oliecrisis en de groeiende weerstand tegen hoogbouw deed de megalomane luxe uiteindelijk de das om. Het Europoint-complex werd versoberd, het Wereldhandelscentrum was in 1975 definitief van de baan.

De geschiedenis leek zich te herhalen met de recente crisis. Na het vertrek van de ambtenaren stonden twee Marconi-torens jarenlang leeg. De kantorenmarkt lag in 2014 helemaal op z’n gat, niemand wilde die uitgewoonde ouwe krengen hebben. Al zagen de torens er van buiten puik uit – vanbinnen was het vergane glorie met scheefhangende verlaagde plafonnetjes, afbladderende verf en vaal tapijt.

In die crisisjaren had ik een even fantastisch als macaber droombeeld voor de torens: een Marconi-Mausoleum. De eerbiedwaardige kolossen van travertijn-natuursteen zouden transformeren in een dodenstad. De Marconi-torens zouden een grafmonument op z’n Rotterdams worden. Ik zag hoe de torens zich langzaam vulden met urnen van as van Rotterdamse overledenen. Want lijken de torens niet heel erg op traditionele Italiaanse galerijgraven, die metershoge marmeren muren met daarachter kisten en urnen van overleden locals? Wat is er nou mooier, dan begraven te worden met uitzicht op de mooiste skyline ter wereld? Ik zou ervoor tekenen!

Het Marconi-Mausoleum werd het helaas niet. In 2017 kochten twee Eindhovense vastgoedjongens de torens op, om ze tot woongebouw te vertimmeren. Er komen studio’tjes en mini-appartementjes in. Het worden 850 (!) woon-units, voor expats, uitwisselingsstudenten en andere verwende millennials.

Vorige week brak er een klein brandje uit in de middelste, reeds deels bewoonde toren. De sprinkler-installatie ging aan en deed goed z’n werk. Er liep in een half uur 20.000 liter water door de toren. Bewoners moesten overnachten in een sporthal, de schade aan het nieuwe interieur is enorm.

Volgens mij is het de wraak van torens. Geen mooi mausoleum, en nu moeten we de torens ook nog ‘de Lee Towers’ noemen. Ik vertik het. Die torens zijn hartstikke geil – maar van Lee Towers krijg ik een slappe. Zo denken de Marconi-torens er zelf vast ook over.

Vers Beton heeft jouw support nodig!

Voordat je verder leest: Vers Beton kan alleen blijven bestaan dankzij support van onze lezers. Maak jij ook onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk?

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Ferrie

Ferrie Weeda

Ferrie Weeda (1977) studeerde geschiedenis en Nederlands. Zijn wieg stond aan de Coolhaven – nog steeds zijn domein. Ferrie houdt van publiek en van de stad. Hij is voorzitter van BuurtBestuurt Coolhaveneiland. Als stadsgids en schrijver deelt hij zijn betrokken en bevlogen verhalen over geschiedenis, samenleving en cultuur. Gerrit, Ferries jack-russell uit Tiel, is vernoemd naar Erasmus.

✉ ferrie@versbeton.nl

Profiel-pagina
logodriehonderdduizendtweetien

Elzeline Kooy

Illustrator

Elzeline Kooy (Rotterdam) studeerde in 2013 af als illustrator aan de Willem de Kooning Academie. In 2014 behaalde ze haar master aan Sint-Lukas (kunsthumaniora) in Brussel. Momenteel werkt ze als freelance illustrator voor onder andere magazines en online platforms, met specialisatie in beeldverhaal.

Profiel-pagina
Lees 4 reacties
  1. Profielbeeld van Inge Janse
    Inge Janse

    “De torens worden naar boven toe per verdieping steeds een paar centimeter breder, las ik, om een kaarsrechte indruk te wekken. Ik heb het nooit nagemeten – sommige zaken moet je gewoon aannemen.”

    Ik vind dit zo’n mooi aspect van de torens: die perspectiefcompensatie, waardoor ze eindeloos door te lijken gaan, ongehinderd door natuurkundige principes, enkel rekening houdend met zichzelf opgelegde natuurwetten.

    Een mausoleum was daarom prachtig geweest, want is ook de dodenwereld niet bij uitstek een plek waar andere regels en wetten gelden?

  2. Profielbeeld van Bart Bekooy
    Bart Bekooy

    Die perspectiefcorrectie is een mooie mythe. Als dat waar was, dan zouden de (immers zicht verwijdende) torens elkaar bovenin lijken te raken als je er schuin langs kijkt – maar dat doen ze niet; zie bijv. de foto op: https://www.flickr.com/photos/janvanhelleman/8268340734/in/photolist-dADpdj-dADpCS-dADoM9 – alles loopt netjes parallel… Het zijn geen Griekse tempels.

    En Ferrie, ga eens naar binnen: de ruimten zijn geweldig royaal, met grote stoere vensters, en een zeer Rotterdams uitzicht. En als deze ‘international style’ torens ergens anders staan, krijg je zomaar een ander uitzicht…

  3. Profielbeeld van Ferrie Weeda
    Ferrie Weeda

    Nou, jullie vragen erom… die ‘mythe’ van perspectivische correctie moet toch ’s worden uitgezocht…

    Wat betreft het interieur en het uitzicht van de torens: die kan van lang geleden en van heel recent. Als ambtenaar werkte mijn moeder in de jaren ’80 in Europoint II, bij de dienst Stedenbouw (DROS, later dS+V). Twee weken geleden was ik ook nog binnen (en op het dak).

    Het uitzicht op het Rotterdam van 30 jaar geleden, door het gebronsde glas, kan ik me nog goed herinneren. De maffe oranje-bruine verkleuring die het getinte glas gaf, paste goed bij het beruchte sick-building-klimaat binnen. Wat hier ook aan bijdroeg: Er werd destijds op kantoren nog massaal gerookt. Voorop natuurlijk Riek Bakker met haar dikke sigaren. Zij was de baas van de ambtenaren en van de torens. De verhalen over haar waren fantastisch, zoals toen ze in haar eentje in Europoint I ging zitten, in reactie op hysterie dat daar asbestgevaar was.

    Mijn mooiste herinnering aan de torens was het kunstproject in 1985, toen (door ramen af te plakken en andere extra te verlichten) de 90 meter hoge tekst WORK TO DO te lezen was. Check http://ginyvos.nl/en/werken/work-to-do en
    https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010962264:mpeg21:p005

    Twee weken geleden was ik voor het laatst in de torens. De eigenaar van de oostelijke toren gaf een rondleiding (en vertelde oa dat de oorspronkelijke sprinkler-installatie nog prima werkte, wat de week erna onbedoeld werd bewezen haha). Het uitzicht is nog steeds magistraal natuurlijk, maar de meeste wooneenheden zijn erg mini (niet ‘royaal’).

    Op de bovenste verdieping, waar vroeger de installaties waren, worden op dit moment ook woninkjes getimmerd (23 (!) woon-eenheden op één verdieping, split-level). Op het dak komt een terras met hufter-proof meubilair. Dit betekent dat voor de techniek nog een extra opbouw moest worden gerealiseerd, wat een groot esthetisch nadeel heeft voor het aanzicht van de torens.

    De nieuwe dakopbouwen zijn erg hoog, wat een zeer negatief effect heeft op de architectonische kwaliteit van de torens. Hierdoor wordt de minimalistische geografische vorm aangetast. Bruut gezegd: door de verbouwing met opbouw is het oorspronkelijke minimalistisch ontwerp verneukt. Het zijn ineens niet meer 3 dozen, maar 3 dozen waarvan er 2 een klein doosje bovenop hebben.

  4. Profielbeeld van Ferrie Weeda
    Ferrie Weeda

    *Wat betreft het interieur en het uitzicht van de torens: die KEN IK van lang geleden en van heel recent.

Reageren is voorbehouden aan Vers Beton-supporters. Meld je hier aan als supporter of log in.

Advertentie

Logo_giraffe_01_600x500