Voor de harddenkende Rotterdammer
EssenburgerparkLexKortenoeven1
De waterpolder in het Essenburgpark is op initiatief van bewoners, in samenwerking met de gemeente en het waterschap, aangelegd. Beeld door: beeld: Lex Kortenoeven

‘I wish there were a lot more anger’ – zo duidde de Amerikaanse klimaatjournalist Jeff Goodell de apathie over de gevolgen van klimaatverandering tijdens een recente debatavond van De Dépendance. De ligging van Rotterdam, op plekken maar liefst zes meter onder NAP, noodzaakt om over de gevolgen van de opwarming van de aarde na te denken. Maar moet iedere burger dan liefst zelf aan de slag om het water buiten de deur te houden of kunnen we dit met een gerust hart aan de deskundigen overlaten?

“In Rotterdam komt het water vanuit vier richtingen: uit de hemel, ondergrond, zee en rivieren.” Het is een van de stokpaardjes van Nora Prins, stedenbouwkundige bij het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard. Ze is er duidelijk aan gewend de urgentie van waterdreiging bij mensen onder de aandacht te brengen.

Klimaatadaptatie, zoals het in de vakwereld heet, is voor de meeste mensen een vrij nieuw onderwerp, beseft Prins zich. Maar maatregelen voor opvang van regenwater zijn cruciaal voor een aangenamer leefklimaat in de regio Rotterdam. “Mijn baan bestaat vooral uit lobbyen. Ontwikkelaars en gemeenten zijn gewend om van ons te horen wat de regels zijn, te weten wat ze minimaal moeten. Terwijl wij juist willen samenwerken. Wij willen vanaf het begin van processen meepraten dus.”

De gemeente en het waterschap werken bijvoorbeeld nauw samen bij de opvang en zuivering van regenwater. Maar: “Vergeet niet dat 60 procent van de oppervlakte van Rotterdam in privaat bezit is.” Daar heeft de gemeente dus geen directe zeggenschap over. “Gelukkig weten ook andere eigenaren ons steeds beter te vinden. Zo hebben bewoners ons betrokken bij hun plannen voor het Essenburgpark.”

EssenburgerparkLexKortenoeven6
Beeld door: beeld: Lex Kortenoeven

De Essenburgsingel is een belangrijke regenwateropvang voor het (stenige) gebied rondom Rotterdam Centraal. “Omdat het een perfecte plek voor waterberging is hebben we daar in de afgelopen maanden een ‘waterpolder’ gegraven met een bergingscapaciteit van vijf miljoen liter.” Door de samenwerking met de bewoners kunnen die nu ook de vruchten plukken van de gekozen oplossing, in dit geval een waterrijk park.

Het rioolwater van het centrum wordt nog allemaal onder de Maas door gepompt. Naar de waterzuivering bij de zuidelijke entree van de Maastunnel. Waterbergingen onder het Kruisplein (2,4 miljoen liter) en het Museumpark (10 miljoen liter) en de Westersingel functioneren bij hevige regenval als buffer in dit systeem. Dit water loopt grotendeels door ondergrondse buizen langs enorme waterkelders terwijl die verbindingen vroeger op straatniveau lagen.

Dat heeft nadelen, zagen architect Frido van Nieuwamerongen van Arconiko en landschapsarchitect Linde Elsinga van plein06, die samen met cultuurhistorici van SteenhuisMeurs de waterkaarten van het gebied rondom het station tekenden. “Het huidige systeem is een complex stelsel van pompen, duikers, buizen en overlopen. Omdat alles onder de grond is gestopt denken mensen niet meer na over water. De illusie leeft dat ingenieurs het allemaal voor ons opgelost hebben en de burger rustig kan gaan slapen.”

Door die voornamelijk ondergrondse watervoorzieningen is het Rotterdam Central District de meest versteende plek van Rotterdam. Elsinga: “Dat is jammer, want water kan het leven op straatniveau een stuk aangenamer maken. We onderzoeken bijvoorbeeld op welke manieren we het water van extreme buien kunnen hergebruiken om hittestress in droge periodes tegen te gaan.” Van Nieuwamerongen voegt toe, “bijvoorbeeld in de vorm watervernevelaars op straat.”

EssenburgerparkLexKortenoeven2
Beeld door: beeld: Lex Kortenoeven

Elsinga stelt dat het Central District hevige regenbuien nu niet aankan, omdat meer dan 90% van het gebied bestaat uit verhard oppervlak: “Als het water van het immense dak van het centraal station afklettert tijdens een hevige regenbui is dat zowel spectaculair als beangstigend.” De ambitie van de ontwerpers is daarom om het gebied om te dopen tot Rotterdam Climate District.

Het watersysteem van Station tot Hofplein illustreert het probleem van diverse grondeigenaren. Elsinga “Het is nu erg gefragmenteerd. Dat komt onder andere doordat het gebied verdeeld is over verschillende eigenaren. Niet iedere eigenaar draagt momenteel bij aan het verbeteren van het watersysteem. Sommigen ondernemen wel actie, zo heeft het Groothandelsgebouw een groen dak met bomen en kruiden dat bovendien regelmatig publiek toegankelijk is.” Zo’n groen dak functioneert ook als waterbuffer.

Het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard ziet veel mogelijkheden op de Rotterdamse daken. Zo heeft het Milieucentrum op de Dakakker op het Schieblock  een ‘slim dak’ met steun van het waterschap geïnstalleerd: als het hard gaat regenen loost het dak kort van tevoren overtollig water in het riool, zodat het zich daarna weer kan vullen met regenwater.

EssenburgerparkLexKortenoeven3
Beeld door: beeld: Lex Kortenoeven

Initiatieven van andere gebouweigenaren in het centrum borduren daarop voort: “We werken mee aan het realiseren van een waterbuffer op het dak van de Delftse Poort (Nationale Nederlanden) en op het dak van concertgebouw De Doelen komt een ‘polderdak’ met bergruimte voor water en daarbovenop een laag groen. Dat dak is bijna zo groot als een voetbalveld,” zegt Nora Prins verheugd.

Prins en haar collega Jurjen Jongepier vertrouwen bij de meeste gebiedsontwikkelingen op de gemeente. “Zo stellen zij bij de aanbesteding van het Zomerhofkwartier eisen aan marktpartijen om voldoende ruimte voor water te creëren.” Maar in de vele belangen die de gemeente moet afwegen, lukt het niet altijd de opvang van regenwater in de openbare ruimte mee te ontwerpen: “Zo bleek in het herontwerp van de Coolsingel dat het terugbrengen van water in de singels – zoals dat in andere steden als Utrecht en Breda is gebeurd – een onhaalbare kaart werd. Dat komt doordat de gemeente daar onder andere rekening moet houden met de metrobuis – en de inrichting moet huldigingen van Feyenoord kunnen doorstaan. Daarom hebben als waterschap ingezet op drains voor een goede infiltratie van regenwater. Meer zat er niet in.”

Van Nieuwamerongen en Elsinga trokken zich in hun ontwerponderzoek Rotterdam Climate District met opzet niet teveel aan van bestaande belangen, om zich voor te kunnen stellen hoe het er over 25 jaar écht anders uit kan zien. “Het ontwerp van de Rotterdamse binnenstad is in de Wederopbouw op de auto georiënteerd. Trends wijzen erop dat er in de toekomst minder ruimte voor auto’s nodig is. Je zou dan één van de tunnelbuizen van het Weena voor verkeer kunnen opheffen en vullen met water. Kies dan de tunnel waar de zon over de gebouwen heen schijnt en leg terrassen aan het water, dan wordt het écht aangenaam.”

“In Rotterdam gaan stadsontwikkeling en water al eeuwen hand in hand. Denk aan de 17de eeuw met de groene promenades buiten de stadsvesten, of aan het Waterplan van Rose en Scholten in de 19de eeuw dat een samenhangend systeem van singels (o.a. Heemraadssingel, Spoorsingel, Noordsingel) opleverde. Maar ook de Diergaarde kwam voort uit een particulier initiatief voor een gezonde en leefbare stad.”

Dat Waterplan in de 19e eeuw was een reactie op de belabberde hygiënische omstandigheden waardoor mensen stierven aan cholera en tyfus. Dankzij de vernuftige manier waarop stadsarchitect Rose de singels ontwierp vormt het plan nog altijd een grote inspiratie voor stedebouwkundigen en landschapsarchitecten. In de 20ste eeuw is de binding met het water grotendeels verloren gegaan, door het dempen van waterwegen en de architectuur die op veel plekken met de rug naar het water is gebouwd. Van Nieuwamerongen en Elsinga vinden dat het hoog tijd is dat Rotterdammers het water in de stad opnieuw omarmen.

EssenburgerparkLexKortenoeven8
Beeld door: beeld: Lex Kortenoeven

Maar de zorg over wateropvang – laat staan de term klimaatadaptatie – lijkt nog niet echt te leven onder Rotterdammers. Kan de gang naar de stembus mensen misschien wakker schudden? Nora Prins ziet de verkiezingen inderdaad als aanleiding voor Rotterdammers om hun bewustzijn te vergroten. Het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard wil in de stemwijzer bijvoorbeeld weten of Rotterdammers vinden dat er geld moet naar het tegengaan van hittestress en het regenbestendig maken van wijken.

Ongeacht de uitslag van de naderende Waterschapsverkiezingen, vertrouwt Prins erop dat de gemeentelijke politiek zich de komende jaren hard zal maken voor meer polderdaken en waterpleinen. Dit biedt de mogelijkheid aan stedenbouwkundigen en civiel technici om voorlopig nog even in de schaduw van het torenhoge klimaatprobleem, slimme dingen vóór Rotterdammers te verzinnen. Zonder dat zij zich een slag in de rondte participeren. Maar wie nieuwsgierig is geworden hoe het uitpakt als bewoners zich wel sámen met gemeente en het waterschap druk maken over water, kan een kijkje nemen in het Essenburgpark. De nieuwe waterpolder is vanaf 18 maart voor iedereen geopend.

Voordat je verder leest...

Wij kunnen alleen bestaan dankzij support van lezers. Help jij ons om onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk te blijven maken? Vanaf 6 euro per maand ben je supporter!

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Teun van den Ende

Teun van den Ende

Teun van den Ende laat zich niet graag leiden door hypes, maar gaat juist op zoek naar de lange lijnen in de ontwikkeling van Rotterdam – en ook andere steden trouwens. Teun combineert populaire cultuur met historisch onderzoek naar de stad.

Profiel-pagina
avatar Lex Kortenoeven

Lex Kortenoeven

Fotograaf

Lex Kortenoeven (1987) is een Rotterdamse portret- en documentair fotograaf. Begin 2017 startte Lex de studie Fotografie aan de Foto Academie in Amsterdam. Interesses: documentair, portret, straatfotografie, kunst & cultuur.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.