Voor de harddenkende Rotterdammer
air_logo_groot

Lees meer

Mogelijk gemaakt door

Dit artikel is tot stand gekomen dankzij het Architectuur Instituut Rotterdam

Chantal Schoenmakers (1983) en Bastiaan Kalmeyer (1981) houden kantoor aan de Middellandstraat. ‘Etalage’ staat er groot op het raam. “Het is niet heel makkelijk om ons te vinden, we doen nauwelijks iets aan PR,” bekent Schoenmakers. “We delen deze ruimte graag met de buurt, die hier regelmatig bijeenkomt,” vult Kalmeyer aan, de zakelijk partner van Schoenmakers. Volgende maand leveren ze hun eerste écht grote project op: de Willemstoren. Tijd voor een gesprek met deze veelbelovende jonge architecten.

De architecten kennen elkaar van MVRDV, waar zij werkten toen het architectenbureau nog uit 45 mensen bestond. Dankzij een internationaal portfolio is dit aantal inmiddels verzesvoudigd. “Stagiairs komen van over de hele wereld naar Rotterdam om bij de ‘big three’ te werken: OMA, MVRDV en West8”, verklaart Chantal. “Dat geeft heel veel energie. Je hebt bij MVRDV het gevoel dat je continu nieuwe dingen aan het bedenken bent en de status quo kunt bevragen. Een waanzinnig interessante plek om het vak te leren.”

In 2013 kozen Schoenmakers en Kalmeyer ervoor een eigen bureau op te zetten met de veelzeggende naam Instability We Trust, afgekort IWT. Kort na de start raakten ze in contact met de eigenaar van het Schieblock, Luc Smits Investment (LSI). Hij vroeg hen een aantal studies uit te voeren waaronder naar een stukje grond aan de voet van de Erasmusbrug. Precies daar verrijst nu de Willemstoren. De toren is ieniemienie vergeleken met de toekomstige buur: de Zalmhaven. Een toren van 215 meter die binnenkort in aanbouw gaat. De Willemstoren moet het dus van andere kwaliteiten dan de hoogte hebben. Op het bouwdoek van aannemer Van Wijnen stond dan ook als grap: ‘It’s the view that matters, not the size’.

Ontwerp in de marge

IWT pakte het ontwerp van de Willemstoren aan met een team van ontwerpers en adviseurs, waaronder architect/stedenbouwkundige Jeroen Zuidgeest die na jaren bij MVRDV ook voor zichzelf begon onder de naam Studio For New Realities. “Jeroen is bijzonder goed in het vertalen van de kwaliteiten van het gebiedsniveau. Wij hebben samen de kwaliteiten van de plek omgezet in een ontwerp voor een gebouw.”

Het ontwerpproces van de toren bleek een fikse uitdaging voor het jonge architectenbureau. De vergelijking met het architectenbureau Mecanoo dringt zich op, dat in 1984 een (kleine) toren aan het Kruisplein bouwde. Het bood het bureau destijds een vliegende start; nu halen ze over de hele wereld prestigieuze opdrachten binnen. Heb je die status nog niet, dan is het keihard werken, blijkt uit het gesprek met IWT. Zij moeten het beste zien te maken van de marginale plek die architecten in Nederland momenteel in de bouwpraktijk hebben.

Schoenmakers: “Het bouwkavel van 26 bij 46 meter van de Willemstoren was eigenlijk te krap voor een parkeergarage om te voldoen aan de gestelde parkeernorm, maar LSI besloot toch door te zetten, omdat de locatie zoveel potentie heeft. We ontwierpen drie verschillende woonblokken met in totaal 76 appartementen die een gezamenlijke basis en gemeenschappelijke functies hebben. We startten in 2015, de oplevering is begin juni.”

De gemeente had de bouwhoogte afgetopt op 40 meter, wat een maximum van 12 verdiepingen betekent. “Ik vind het achteraf jammer dat we niet meer woningen hebben kunnen ontwerpen”, zegt Schoenmakers. “Er is in de huidige gestreste woningmarkt een grote vraag naar dit type huurwoningen.” Kalmeyer: “Ik ben juist wel blij met de geringe hoogte, zo heb je vanuit de meeste verdiepingen nog contact met mensen op straat.”

Niet nog een desolate plek

Doordat er veel woningen in moesten komen, was er een gevaar dat het gebouw in zichzelf gekeerd zou raken. “Onderin het naburige kantoorpand (van Joulz) moest openbare horeca komen, maar dat is niet gebeurd. Wij wilden niet nog een desolate plek in de wijk dus hebben besloten de begane grond voor bewoners in te richten zodat je meteen na het openen van de voordeur aan de straat het gevoel hebt dat je thuis bent.”

Met huren van tussen € 1.050 en € 1.350 per maand inclusief servicekosten zitten de woningen in het hogere middensegment. Het minimale maandsalaris per huishouden komt neer op ongeveer € 3.800. IWT en Jeroen Zuidgeest drongen er bij verhuurder Vesteda op aan dat de ruimte op de begane grond vrij te gebruiken zou zijn voor huurders. Dat is ongebruikelijk omdat het vooral kosten oplevert en geen (vaste) huurinkomsten.

De ontwerpers zien deze gemeenschappelijke ruimte als essentieel middel om sociale cohesie te bevorderen. Het is de bedoeling dat bewoners er straks bijvoorbeeld een feestje kunnen geven. Vesteda peilde het animo onder kandidaat-huurders en besloot na positieve feedback een bijdrage in de servicekosten te verwerken. Zo ontstond op initiatief van Schoenmakers, Kalmeyer en Zuidgeest het concept van de ‘woonlobby’. “Een stylist van Vesteda ontwerpt de inrichting, maar we mogen wel meekijken om het karakter van het gebouw te bewaken.”

Behalve de woonlobby ontwierpen zij een daktuin op de zesde verdieping recht tegenover de nieuw te bouwen Zalmhaventoren. “Pal aan die tuin liggen twee woningen. We waren benieuwd of die verkocht zouden worden, want je woont in feite aan een gemeenschappelijke ruimte. Wat bleek? Op die woningen kwamen inschrijvingen van bewoners die alléén daar wilden wonen, nergens anders.”

iwt-lvd-3
Beeld door: beeld: Loes van Duijvendijk

Het lukte de architecten niet al hun uitgangspunten te verwezenlijken. “We wilden de woningen het liefst opleveren in onafgewerkt beton. Ook hadden we een speciale keuken ontworpen. Er zit nu toch een standaardkeuken in, want zoveel invloed heb je als architect eenvoudigweg niet als je voor een institutionele belegger bouwt, in dit geval Delta Lloyd. Zij hebben een uitgebreide catalogus waarin tot en met het houdertje voor de tandenborstel staat beschreven hoe het interieur eruit moet zien.”

Het viel IWT zwaar dat zij geen invloed hadden op het interieur. Kalmeyer: “We maken nu een kentering van machine age naar human age mee. In de twintigste eeuw is de productie in de bouw enorm gestandaardiseerd. Door nieuwe productiemethoden kunnen we daar nu van los komen. Daarbij wordt tactiliteit, aanraking en ervaring van materialen, belangrijker. Onze hersenen raken voor een fractie van een seconde verstoord bij aanraking met kunstmatige materialen, omdat we die niet meteen thuis kunnen brengen. Wij werken mede daarom met échte materialen.”

Sociaal wisselgeld

Schoenmakers en Kalmeyer werken graag met opdrachtgevers die hun liefde voor materialen herkennen. “We zijn bezig met een uitbreiding van Villa van Waning, een rijksmonument in de wijk Feijenoord dat lang leeggestaan heeft.” Voor opdrachtgever Vincent Taapken (New Industry) ontwierp IWT een drie verdiepingen hoge ‘boekensteun’ die tegen de villa aan staat. Het pand heeft namelijk altijd tegen het (inmiddels gesloopte) belendende pand gesteund. “Door ons ontwerp van beton te maken, sluiten we aan op het verhaal van de cementfabriek Van Waning, die hier ooit stond.”

IWT richt zich, behalve met het herontwerp van de monumentale villa tot horeca, nadrukkelijk op de bestemming van het groengebied eromheen: “Het park is van de buurt, dat moet behouden blijven. Door eetbaar groen toe te voegen dient het park meer als sociale verbinder; het is dan voor alle wijkbewoners bereikbaar. Niet iedereen in de wijk heeft namelijk genoeg geld om in de villa te komen eten. De villa is als het ware de kers op de taart, die wisselgeld oplevert om een investering op het sociale vlak mogelijk te maken.”

Het voorbeeld illustreert de zorg en aandacht voor de ontwikkeling van Rotterdam die IWT heeft. Het probeert die nu in de eigen wijk, Middelland, te beïnvloeden. “Toen wij in 2013 begonnen investeerden alleen grote vastgoedpartijen in de stad. Nu koopt iedereen met wat geld panden op om ze te splitsten en verhuren voor veel hogere prijzen. Deze vastgoedcowboys kijken niet goed naar de architectuur of naar de geschiedenis maar denken: als ‘VT Wonen’ verkoopt, dan maken we dat toch? Ook prachtige monumentale villa’s aan de Heemraadssingel worden op deze manier geslacht, daar wordt heel veel geld mee verdiend.”

Nèt voor de gentrificatiegolf

Als architecten die wonen en werken in Middelland zijn Schoenmakers en Kalmeyer op de hoogte van wat er speelt bij de gemeente, woningeigenaren én onder de bewoners. “Middelland is misschien in trek maar het is óók een wijk met zeven opvangcentra voor thuislozen. Veel nieuwe bewoners gaan daaraan voorbij.” Schoenmakers en Kalmeyer kennen de wijk van binnenuit, door gesprekken met lang zittende bewoners, met wie ze regelmatig een praatje maken.

“We klopten kortgeleden nog aan bij de gemeente over ontwikkelingen in onze buurt. We hebben een hart hebben voor het Middelland, maar momenteel zien we veel veranderen zonder langetermijnvisie. Al gaat het hard, toch zit Rotterdam net vóór de gentrificatiegolf. Het is dus nog niet te laat om bij te sturen en beleid te maken. Vergelijk het eens met Amsterdam, dat de boot gemist heeft en nu keihard afstevent op de situatie waar Londen in zit.”

“Tegelijk beseffen we ons dat deze stad moet verdichten om de druk op de woningmarkt te verlichten. We zijn daarom met de gemeente in overleg wat er nodig is om een inclusieve stad te maken. Dat betekent voor ons dat ook bewoners die hier lang wonen maar geen dikke portemonnee hebben, in Middelland moeten kunnen blijven.”

Dossier Architectuur: De Nieuwe Lichting

Rotterdam is de stad van grote gevestigde architectuurbureaus en starchitects. Maar wie staat in de coulissen te trappelen? Hoe kijkt de nieuwe generatie architecten tegen het vak aan? Vers Beton spoort jonge en veelbelovende ontwerpers op en vraagt ze naar hun ideeën over de toekomst van Rotterdam. Lukt het ze om een eigen stempel op de stad te drukken?

Dit dossier wordt mede mogelijk gemaakt door AIR, het Architectuur Instituut Rotterdam. (Meer info)

Voordat je verder leest...

Wij kunnen alleen bestaan dankzij support van lezers. Help jij ons om onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk te blijven maken? Vanaf 6 euro per maand ben je supporter!

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Teun van den Ende

Teun van den Ende

Teun van den Ende laat zich niet graag leiden door hypes, maar gaat juist op zoek naar de lange lijnen in de ontwikkeling van Rotterdam – en ook andere steden trouwens. Teun combineert populaire cultuur met historisch onderzoek naar de stad.

Profiel-pagina
PROFIELFOTO LOES VAN DUIJVENDIJK

Loes van Duijvendijk

Fotograaf

Loes van Duijvendijk (1987) studeerde Fotografie aan AKV St. Joost in Breda. Met behulp van een analoge camera verandert ze de realiteit van alledag in een poëtisch schouwspel waarin vormen, lijnen en structuren elkaar op subtiele wijze ontmoeten.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.

Advertentie

Logo_giraffe_01_600x500