Voor de harddenkende Rotterdammer

“Ik sliep nachten onder de brug met Roemeense migranten en ontdekte hoe het voelt om in bittere armoede te leven. Maar uit andere gesprekken met migranten viel me op dat hun levensloop ook extreem succesvol kan zijn.” De in Londen geboren journalist Ben Judah (1988) verzamelt op onorthodoxe wijze verhalen die de stedelijke identiteit in al haar complexiteit blootleggen.

Ben Judah was op 9 april te gast in het debat Arrival Cities bij de Dépendance. In de aula van het Erasmiaans Gymnasium vertelde Judah over zijn zwerftochten over de wereld en door zijn thuisstad Londen, wat leidde tot het boek ‘This is London’ (2016).  

Ben-kleur
Beeld door: beeld: Aad Hoogendoorn

Judah begon met schrijven omdat het hem opviel dat persoonlijke verhalen over Londen als ‘stad van aankomst’ nauwelijks geschreven worden. Dat terwijl elke Europese metropool zwaar afhankelijk is van de talloze migranten. “Ze maken schoon, bewaken, bedienen en zetten koffie voor de stedelijke middenklasse en elites.” Migratie en het zoeken naar een ‘thuis’, zijn onlosmakelijk onderdeel van het leven – ook voor Judah zelf, die na het schrijven van het boek naar New York verhuisde.

Als succesvolle voorbeelden beschrijft Judah een Nigeriaan die in 1989 naar Londen kwam en het tot politiecommandant heeft geschopt en een Poolse bouwvakker die nu een groot bouwbedrijf runt: “Deze mannen hebben misschien geen column in de Financial Times, maar is dat de manier om succes te meten? Ze verdienen in elk geval meer dan een columnist en doen dingen met hun handen waar de maatschappij behoefte aan heeft.”

“Journalisten zijn geen afspiegeling van de bewoners van onze steden”

Dat Judah in de Britse pers nooit uit eerste hand hun levensverhalen las, verbaasde hem. Van zijn jeugd in Londen kende hij talloze verhalen van gemengde families. “Journalisten zijn geen afspiegeling van de bewoners van onze steden. Ze zijn allemaal opgeleid aan hogescholen en universiteiten en duiken liever in de cijfers dan dat ze de straat opgaan. Als ze al een keer met iemand in gesprek gaan dan doe ze aan zelfcensuur als ze in gesprekken worden geconfronteerd met racisme of domheid. Ik schrijf altijd precies op wat mensen mij vertellen, ik zie niet in waarom ik iets zou achterhouden?”

Hij vraagt zich ook af waarom we zo weinig over religie lezen. “Ja, je leest wel over de grotere trend van de opkomst van de islam in Europa. Maar over de populariteit van de kerk onder de zwarte bevolking lees je nooit iets. Zou dat komen omdat het journaille bijna volledig uit overtuigde atheïsten bestaat?”

Wat migratiebeleid écht betekent

Judah’s boek bevat geen statistieken of abstracties, maar bestaat uit verhalen. Verhalen die de complete levensloop van migranten schetsen, over aankomst, ouderschap, angst, geluk, liefde – in één woord: emotie.

‘This is London’, geschreven vlak voor het Brexit-referendum, maakt je door die persoonlijke verhalen bewust van wat migratie écht is. Neem het aangrijpende betoog over de tocht die een Afghaanse migrant aflegt om naar Londen te komen, inclusief een bootovertocht in een container en een schietpartij aan de Iraans-Turkse grens. Het hartstochtelijk verlangen naar een succesvol leven in het rijke Londen houdt hem op de been. Maar het staat in schril contrast met de werkelijkheid. Bij aankomst gaat hij als winkelbediende aan de slag terwijl hij stilletjes treurt over de jeugdliefde die in zijn Afghaanse thuisstad achter is gebleven.

Judah ontrafelt deze geschiedenissen en achterhaalt daarna of het beeld dat migranten bij aankomst in Londen van zichzelf schetsen waarheidsgetrouw is. Uit foto’s en verhalen die ze op Facebook plaatsen blijkt geenszins dat ze in armoede leven. “Ik zie vaak foto’s poserend voor een Porsche in de duurste wijken. Uit reacties van vrienden en familie in het thuisland maak ik op dat ze denken dat hun vriend die Porsche bezit. Elke nieuwe foto waarop luxe artikelen te zien zijn, geldt als bewijs voor het hardnekkige beeld, gecreëerd onder invloed van televisie en smartphones, dat Londen écht met goud bezaaid is.”

Die persoonlijke verhalen van de nieuwe Londenaren geven inzicht in de effecten van politieke beslissingen op mensenlevens en hele natiestaten. Zoals de gevolgen van de toetreding van Polen en Hongarije (in 2004) en Roemenië en Bulgarije (in 2007) tot de Europese Gemeenschap. “Geen politicus vermoedde dat 10 tot 20 procent van de totale werkende bevolking van die landen naar West-Europa zou migreren. Het gevolg is dat nu in veel Oost-Europese landen conservatisme en nationalisme overheerst.”

Rotterdam als stad van aankomst

Voorafgaand aan ons gesprek wandelde Judah door Katendrecht en Charlois, waar de Oost-Europese winkels hem bekend voorkwamen: “Of je nu in Londen, Parijs, Milaan of Rotterdam bent, overal zijn dezelfde fenomenen waar te nemen. Wat Rotterdam onderscheidt, is dat het gezegend is met een haven. Ik hou van havensteden, dat zijn van oudsher al plekken waar verhalen binnenkomen en verder groeien. Als ik hier zou wonen dan zou ik daar naar op zoek gaan.”

“Amsterdam is bij de eerste aanblik al zó bourgeois en ‘gearriveerd’”

Dat het soms schuurt tussen alle verschillende culturen die in Rotterdam wonen, is voor Judah vanzelfsprekend. Hij kan er desondanks niet helemaal de vinger op leggen waarom politiek rechts juist hier populair is ten opzichte van andere steden in Nederland. Ongevraagd pakt hij wel de handschoen op om Rotterdam tegen Amsterdam af te zetten: “Die stad is al bij de eerste aanblik zó bourgeois en ‘gearriveerd’, dat de populaire jongerencultuur het daar nooit van zal winnen.”

Door de toenemende migratie zullen Europese steden uiteindelijk allemaal een etnisch diverse stadscultuur krijgen, denkt Judah. “Als er tenminste ruimte is voor gemengde huwelijken, toegang tot goed onderwijs en een culturele scene waaruit nieuwe kunst, muziek en films kunnen ontstaan. Kijk naar New York in de vroege jaren van de twintigste eeuw, daar ontstond een razend interessante gemengde stad ondanks dat witte, protestantse en antisemitische machthebbers het daar voor het zeggen hadden.”

Ook journalisten moeten complexere verhalen vertellen

Judah is vurig voorstander van het accepteren van de complexiteit die onlosmakelijk verbonden is aan migratie. Ook het accent en de cultuur van Londenaren die zichzelf als ‘cockney’ bestempelen is beïnvloed door Jamaicanen, Pakistanen, Ieren en Nigerianen. “Identiteit is niet smeedbaar.”

De huidige politici omarmen deze complexiteit niet, maar simplificeren en versterken tegenstellingen. Judah gaat daar tegenin. Hij benadrukt bijvoorbeeld dat een derde van de Spaanstalige bevolking in de VS voor Trump stemde. En dat er nu ook linkse varianten van populisme onstaan. “Dit zijn andere geluiden dan de voorspelbare verhalen over boze witte Amerikanen die hun baan kwijtraken, die het beeld dat Trump probeert uit te dragen, keer op keer bevestigen.”

De journalistiek zou in het polariserende politieke landschap meer een eigen rol op zich moeten nemen. Judah hekelt de gesimplificeerde verhalen van politici die leiden tot saaie, voorspelbare en agressief geschreven columns. “Ik zeg altijd: verdiep je in plaats daarvan in de levens van de mensen om je heen, in je eigen stad.”

Ook de manieren waarop mensen ‘nieuws’ consumeren, vindt Judah uiterst zorgelijk: “De algoritmen van Facebook en Youtube werken een gepolariseerd beeld van de samenleving in de hand. Er is een fixatie op het creëren van beelden die viral gaan en daarmee inkomsten opleveren. Dat maakt deze platforms schuldig aan verkeerde beeldvorming.” De negatieve effecten daarvan, zoals treffend in beeld gebracht in de docufilm ‘the Cleaners’, worden volgens Judah niet onder ogen gezien.

Digitalisering beïnvloedt ook de omstandigheden waarin migranten in de ‘stad van aankomst’ terecht komen. “Oudere arbeidsmigranten vertellen me over het werken in ploegendiensten in de fabriek en dat ze in weekends samen met collega’s naar het voetbal gingen. Oost-Europese klussers hebben tegenwoordig een app om aan werk te komen en werken met z’n tweeën of zelfs alleen. Dat zorgt ervoor dat ze sociaal geïsoleerd kunnen raken. Wat betekent het voor onze samenleving dat bijna alle transacties digitaal en onzichtbaar zijn geworden? Als ik ergens dieper in zou willen duiken, dan is het wel deze vraag.”

Vers Beton heeft jouw support nodig!

Voordat je verder leest: Vers Beton kan alleen blijven bestaan dankzij support van onze lezers. Maak jij ook onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk?

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Teun van den Ende

Teun van den Ende

Teun van den Ende laat zich niet graag leiden door hypes, maar gaat juist op zoek naar de lange lijnen in de ontwikkeling van Rotterdam – en ook andere steden trouwens. Teun combineert populaire cultuur met historisch onderzoek naar de stad.

Profiel-pagina
Aad Hoogendoorn

Aad Hoogendoorn

fotograaf

Sinds 2001 fotografeert Aad Hoogendoorn als freelancer in opdracht, met Rotterdam als thuisbasis.
Hij werkt en heeft gewerkt voor diverse tijdschriften en kranten, advertising maar ook voor ondernemers, bedrijven en culturele instellingen.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Reageren is voorbehouden aan Vers Beton-supporters. Meld je hier aan als supporter of log in.

Advertentie

Logo_giraffe_01_600x500