Voor de harddenkende Rotterdammer
DSC6295-Het-Gemaal
Beeld door: beeld: Hielke Zevenbergen

De pot subsidie van de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag voor de aanleg van hoogwaardige fietspaden met zo min mogelijk kruisingen of verkeerslichten, sluit naadloos aan bij de fietsstad die Rotterdam anno 2019 wil zijn. Maar in het Fietsplan 2016-2018 lees je dat in Rotterdam-Zuid nog altijd minder wordt gefietst dan in de rest van de stad, terwijl de fietspaden in kwaliteit en aantallen niet anders zijn dan in op de Noordoever. Eerder schreven we al over waarom de fiets minder populair is op Zuid en over verschillende (sociale) initiatieven om dit te bestrijden. Maar ook fysieke aanpassingen aan de stad zijn belangrijk om meer mensen – en vooral schoolkinderen – op de fiets te krijgen.

Leon Erkelens is voorzitter van Fietsersbond Rotterdam en woont in Rotterdam-Zuid. Aanpassingen moeten vooral een veilig gevóel bevorderen, vindt hij. “In kleine straatjes in de wijk is de ervaring dat er te hard wordt gereden door auto’s. Met name in Charlois. Het gedrag van automobilisten is problematisch en mede daardoor voelt het voor bewoners onveiliger om er te fietsen.”

Erkelens noemt de Groene Hilledijk en Beijerlandselaan als de belangrijke knelpunten op Zuid. “Deze straten zijn voor veel mensen een reden om niet op de fiets te stappen. Waarom? Op de Groene Hilledijk proberen auto’s de fietsers te passeren, maar dat gaat daar eigenlijk net niet. De Beijerlandselaan is breder, maar het fietspad is onduidelijk gemarkeerd, waardoor auto’s toch ook een deel van het fietspad gebruiken.”

DSC6263-Beijerlandselaan

De rijbaan één meter verbreden, is volgens Erkelens al een goede oplossing. Iets dat waarschijnlijk rond 2020 gebeurt, wanneer ook de riolering door de gemeente wordt aangepakt. Wethouder Mobiliteit Judith Bokhove noemt ook als speerpunt om de Groene Hilledijk dan verkeersveiliger te maken voor fietsers, met een 30 km-zone.

Zichtbare fietsstrook

Erkelens woont zelf in Rotterdam-Zuid en brengt zijn kinderen naar OBS De Mare in Vreewijk, waar hij dagelijks ziet hoe auto’s hun plek op de stoep opeisen. “Vorig jaar werd actief opgeroepen om auto’s verder van school te parkeren en het laatste stukje te lopen. Dat gebeurde een week, daarna waren we terug bij af.” Parkeert één ouder op de stoep, dan volgen er vanzelf meer.

Gelukkig zijn er steeds meer 30 km-zones rondom scholen, mede dankzij de Fietsbond met hun campagne ‘30 is het nieuwe 50’. Erkelens: “Bij een snelheid van 50 km per uur kan een ongeluk dodelijk zijn, bij 30 km per uur is het dat bijna nooit.” Toch kleeft er ook een nadeel aan 30 km-zones: een duidelijke fietsstrook op de klinkers blijft vanwege esthetische overwegingen vaak achterwege.

“Juist voor kinderen is een fietsstrook belangrijk omdat ze afstand nog niet goed inschatten”

“Vooral voor kinderen is de zichtbaarheid van zo’n strook van belang, omdat ze de afstand tot de rijbaan nog niet goed kunnen inschatten. Ik vind het zorgwekkend dat de esthetiek van een stad voorrang krijgt op de verkeersveiligheid”, stelt Erkelens. Bart Christiaens, fietscoördinator bij gemeente Rotterdam, legt uit: “daarachter schuilt de achterhaalde gedachte dat deze fietsstroken een voorwaartse lijn benadrukken en daardoor juist snelheidsverhogend werken.”

Maar het vakgebied is in verandering, benadrukt hij. “Vroeger ging het veel meer over verkeer en vervoer, nu over mobiliteit en de gezonde stad. Het vak van verkeerskundigen is er niet makkelijker op geworden.” Christiaens zelf ziet het liefst overal fietsstroken van 1.70 tot 2 meter breed. “Er is theoretisch een breedte van 1.50 meter nodig om naast elkaar te kunnen fietsen, maar er is ook schrikruimte nodig. De nieuwe landelijke richtlijn is daarom 1.70 tot 2 meter, maar dat is in sommige gevallen een utopie. Waarom? Omdat het lang niet altijd past binnen de gegeven situaties.”

Ruimteprobleem in Vreewijk

Het gebrek aan ruimte voor de fiets herkent Peter van der Waal, directeur van basisschool De Mare. “Vreewijk is qua inrichting een oude wijk met nauwelijks tot geen fietspaden. Dat komt de veiligheid niet ten goede.” Het ontbreken van goede aanfietsroutes is volgens Van der Waal dé reden dat veel ouders ervoor kiezen om hun kinderen met de auto naar school te brengen. “Fietsen voelt niet veilig. Vooral niet op de Groene Hilledijk en Groene Zoom, twee drukke straten met een aantal gevaarlijke kruisingen.”

DSC6219-Vreewijk-Ruimtegebrek-fietspaden
Beeld door: beeld: Hielke Zevenbergen

Van der Waal sprak er al vaker over met de gemeente, die zegt vast te zitten aan bestaande bestemmingsplannen. “Er is simpelweg geen ruimte voor fietspaden in Vreewijk. Er is veel groen en weinig steen, wat op zich mooi is, maar met de toenemende drukte loopt het hier vast. Samen met het Vreewijk Lyceum Calvijn hebben we zo’n 1800 leerlingen die hier dag in, dag uit komen. De woonwijk is daar eigenlijk niet op toegerust.”

Van der Waal: “De gemeente doet zijn best om de situatie te verbeteren. Zo werd er vorig jaar een wegverbreding gerealiseerd in een onoverzichtelijke hoek in de wijk waar ouders moeite hadden elkaar te passeren.” De smalle straten van Vreewijk zijn knus, maar daardoor minder fietsvriendelijk. “De intentie om te verbeteren is er, maar de beschikbare ruimte maakt fysieke aanpassingen lastig.”

Motiveren en voorlichten

Toch is de aanleg van fietspaden maar een onderdeel van de oplossing, stelt Firdevs Durgut, directeur van basisschool De Kameleon in Carnisse. “Net als het beschikbaar stellen van goede fietsen. Cultuur speelt namelijk ook een belangrijke rol. Zo vinden veel ouders het vervelend als hun kind door de regen moet fietsen of lopen, omdat ze denken dat ze daardoor sneller ziek worden. Daarom is meer voorlichting nodig, met als boodschap ‘fietsen is gezond!’”

De promotie van fietsen zou Durgut daarom graag onderdeel maken van een gezonde levensstijl. “In plaats van met restricties te werken, of aanpassingen in infrastructuur, denk ik dat het goed is om ouders en kinderen te motiveren tot gezonde voeding én gedrag. Volgens mij heeft dat meer impact.”

“Kinderen die hun ouders aanspreken op wenselijk gedrag: het werkte met voeding, dus waarom niet met fietsen?”

Het werkte ook goed in het terugdringen van snoep en limonade op school, zag ze. “Wij zetten bijvoorbeeld kinderen die gezond trakteren in het zonnetje, al gaat het uiteindelijk om de intrinsieke motivatie. Als de meerderheid gezond trakteert, wil je dat zelf ook.” Kinderen die hun ouders aanspreken op wenselijk gedrag: het werkte met voeding, dus waarom niet met fietsen? Volgens Durgut begint het bij de kinderen.

Verkeersborden leren

Behalve de wil om te fietsen, is er ook nog het gebrek aan verkeerservaring. Elk jaar – vlak voor het fietskamp van groep 7 – verbaast het schoolteam van De Kameleon zich over de slechte staat waarin de fietsen van sommige kinderen verkeren. En over de weinige fietservaring en angst voor verkeer. Durgut: “Daarom organiseren we nu jaarlijks oefensessies, voorafgaand aan het kamp. Uiteindelijk fietsen we allemaal naar het kamp, de Erasmusbrug over, dus kinderen zijn dan echt deelnemer in het verkeer.”

En dat is belangrijk, legt ze uit. “Kinderen zijn gewend om recreatief op een pleintje te fietsen, maar kunnen niet aan het verkeer deelnemen, want ze geven geen richting aan en letten niet op verkeersborden”.

Christiaens ziet dat ook de combinatie van ‘hardware en software’ belangrijk is. “Een fiets hebben, kunnen fietsen, maar ook een fiets kunnen repareren óf een adres hebben daarvoor, dat alles is cruciaal. Maar een veilige infrastructuur en goede parkeergelegenheden zijn ook voorwaarden”. Christiaens benadrukt dat er bij veel scholen al ruimtelijke aanpassingen voor de verkeersveiligheid zijn gedaan, maar dat het vaak nog niet voldoende is.

DSC6228-Schoolomgeving-OSB-de-Mare
Beeld door: beeld: Hielke Zevenbergen

“Wat we nog meer gaan doen is samenwerken, ook op maatschappelijke ontwikkeling en de sociale kant.” Een voorbeeld waarin beide kanten samenkomen is de Fietsenbank op Zuid die op 22 maart 2019 opende in Het Gemaal op Zuid aan de Pretorialaan en die voorziet in goede fietsen. Christiaens: “Alleen kwamen we tot de ontdekking dat er daar omheen, in de Afrikaanderwijk, geen goede fietsstroken zijn. In de herfstvakantie worden er daarom rode fietsstroken op het wegdek van de Pretorialaan gemaakt.”

Verbod op inrijden

In de Afrikaanderwijk zijn dergelijke aanpassingen mogelijk, maar rondom basisschool De Mare zijn grote ingrepen in de infrastructuur ten behoeve van de fiets simpelweg niet mogelijk. Dé oplossing voor verkeersveiligheid rondom scholen schuilt daarom niet in gedrag of aanpassingen in de infrastructuur, maar in maatregelen van hogerhand, vindt Erkelens.

“Voor schoolomgevingen zijn wij als Fietsersbond van mening dat er ‘s morgens tussen 8.15 en 8.30 uur een totaalverbod op inrijden moet zijn in de straten rondom de school. Daarop moet vervolgens stevig gehandhaafd worden. Verkeersborden geven de tijden aan: dat is voor iedereen direct duidelijk.” Deze maatregel bevordert zowel de veiligheid als het gevoel vn veiligheid en kan het laatste duwtje zijn voor ouders om samen met hun kinderen naar school te fietsen.

“Fietsen is voor kinderen nu eenmaal gevaarlijker dan lopen”, concludeert Dr. Lia Karsten, voorzitter van het Child in the City Scientific Committee en associate professor Urban Geographies aan de Universiteit van Amsterdam. “Daarom zijn brede fietspaden en goede, gemakkelijk bereikbare fietsstallingen van belang. Maar daarnaast blijft het gedrag van anderen cruciaal, en daar is nog veel aan te verbeteren”, stelt ze. “Teveel mensen fietsen tegen de richting in of door rood.” Het gevoel van veiligheid bij fietsende kinderen en hun ouders is dus ook de verantwoordelijkheid van alle verkeersdeelnemers. Maar ruimte voor de fiets helpt al een hoop.

Meer ruimte creëren voor de fiets is precies de intentie van gemeente Rotterdam, vertelt Christiaens. “We denken erover om, allereerst als test, bepaalde schoolzones autovrij te maken in bepaalde venstertijden.” Dat idee zullen Erkelens en Van der Waal toejuichen. Met het komende mobiliteitsaanpak en het verkeerscirculatieplan moet duidelijk worden of ook het college meer ruimte wil maken voor lopen, fietsen en groen, ten koste van de auto. Christiaens heeft er vertrouwen in: “We hebben een ambitieuze wethouder en de politieke wind mee.”

Dit artikel is deel 2 van een drieluik in samenwerking met de beweging Fietsen op Zuid. Lees hier meer over samenwerken met Vers Beton.

Fietsen op Zuid

Lees meer

In Rotterdam-Zuid wordt het minst gefietst van heel Nederland. Waarom?

Op Zuid slaat de fiets gewoon niet aan. Waarom? En hoe vinden we een oplossing hiervoor?

Vers Beton heeft jouw support nodig!

Voordat je verder leest: Vers Beton kan alleen blijven bestaan dankzij support van onze lezers. Maak jij ook onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk?

Nee, ik lees eerst het stuk verder

profielfoto-prisdeputter-versbeton

Priscilla de Putter

Priscilla de Putter (1983) schrijft als freelance tekstschrijver over steden, wonen, mensen en ontwerp voor o.a. platform Wonen in Rotterdam, Woonstad, Dutch Designers (DuDe) magazine, Uitagenda Rotterdam, Vers Beton en diverse bureaus. Ze startte Habitat Magazine in 2013 en werkt aan het boek Habitat Rotterdam (Trichis Publishing, najaar 2018).

Profiel-pagina
Schermafbeelding 2016-06-17 om 16.41.59kopie

Hielke Zevenbergen

Fotograaf

Hielke Zevenbergen (1974) is een Rotterdams fotograaf. Hij ontwikkelt zich als straatfotograaf na jarenlang als theatermaker te hebben gewerkt. In zijn autonoom fotografisch werk vindt hij de vorm waarin zijn kwaliteiten zich verenigen. De straat is het theater, de architectuur, en het licht geven vorm en ruimte, de mensen zijn de protagonisten en figuranten, de camera is de regisseur.

Profiel-pagina
Lees één reactie
  1. Profielbeeld van Theresia van Laak
    Theresia van Laak

    “Zo vinden veel ouders het vervelend als hun kind door de regen moet fietsen of lopen, omdat ze denken dat ze daardoor sneller ziek worden”.
    Vanaf, dat ik begonnen ben met mijn werk in 1983, op Zuid, op diverse locaties in Charlois en Feijenoord en altijd, vijf dagen in de week de rivier ben overgefietst, heb ik geen dag verstek laten gaan wegens verkoudheid of griep. Ik breng dit in direct verband met mijn dagelijkse fietstocht heen en terug, door weer en wind, regen en sneeuw.
    Door de herbestrating is de Beijerlandselaan al verbeterd, maar ik ben wel iemand, die mijn ruimte op eis en dat signaal uitstraal door breed te fietsen.
    Prima deze aandacht fietsen op Zuid.

Reageren is voorbehouden aan Vers Beton-supporters. Meld je hier aan als supporter of log in.