Voor de harddenkende Rotterdammer
versbeton-politiek-MEIJUNI19-v1-01
Beeld door: beeld: Michael van Kekem

Dankzij de Provincie Zuid-Holland kwam wethouder van financiën Arjan Van Gils (D66) flink in zijn hemd te staan. Tijdens het debat over het Rotterdams-Leidse warmtenet dat vorige week in het stadhuis werd gevoerd werd besproken hoe weinig informatie openbaar is in dit dossier. De wethouder moest bekennen dat zelfs hij soms te horen krijgt dat informatie niet voor hem toegankelijk is.

Even een stapje terug. Hoe zat het ook alweer met het Warmtebedrijf waarover de afgelopen tijd een groeiend aantal alarmerende berichten verscheen? In februari stemde de gemeenteraad – onder hoge druk en de waarschuwing dat de kosten anders nog hoger zouden uitpakken – in met een investering van 118 miljoen in een warmtenet dat Leiden moet aansluiten op de restwarmte uit de Rotterdamse haven. De provincie  stort ook 137,5 miljoen euro in een daarvoor bestemd fonds. Het is het meest ambitieuze duurzaamheidsproject binnen deze gemeente. Maar ook een poging om het Warmtebedrijf, waarvan de gemeente Rotterdam grootaandeelhouder is, rendabel te maken door er meer klanten op aan te sluiten. Contractueel is vastgelegd dat duizenden Leidenaren per 2022 van het net gebruik kunnen maken.

Drie wethouders

Het project is tergend complex, met drie betrokken overheden (Rotterdam, Leiden en de provincie), het Warmtebedrijf en het Havenbedrijf. Alleen al binnen Rotterdam zijn er drie wethouders (Arjan van Gils, Arno Bonte en Bas Kurvers) bij betrokken. De bouwvergunningen blijken nog niet rond, de kosten lopen op en er wordt al gerept over nieuwe financiële problemen bij het Warmtebedrijf. Rotterdam wijst naar Leiden als veroorzaker van de vertraging, en Leiden naar het Warmtebedrijf. Een Zuid-Hollandse gedeputeerde stapte op omdat zijn eigen ambtenaren informatie hadden achtergehouden.

En toen zei dus ook wethouder Van Gils dat hij niet tot alle informatie toegang heeft. Dat deed hij tijdens een zitting van de Commissie Majeure Projecten, bedoeld voor projecten die volgens de gemeenteraad extra aandacht nodig hebben. Hoe het kon dat gemeente en provincie, die samen bijna een kwart miljard investeren en gezamenlijk aandeelhouder zijn van het Waterbedrijf, elkaar niet volledig informeren?

Drie keer had hij de betreffende gedeputeerde om de geheime informatie gevraagd, zei de wethouder. En drie keer was het antwoord vanuit de provincie, in de woorden van Van Gils: “Wij hebben geen reden om te denken dat dit relevant is voor Rotterdam of dat het informatie is die Rotterdam aangaat.” Een “heel ongemakkelijke” situatie, vond de wethouder.

In de woorden van raadslid Gerben Vreugdenhil (Leefbaar Rotterdam): “haast onverteerbaar.” “Het is te mal voor woorden dat je informatie hebt over het project waar beide partijen miljoenen in gaan investeren, en je het niet met de ander wilt delen.”

“Te mal voor woorden dat je informatie hebt over het project waar beide partijen miljoenen in investeren, en dat niet met elkaar wilt delen”

raadslid Gerben Vreugdenhil (Leefbaar Rotterdam)Tweet dit

Gesloten deuren

De frustratie van Van Gils kwam aan het licht nadat raadsleden van oppositiepartijen klaagden over summiere informatieverschaffing rond het project. Het maakt zijn rol als controleur van de macht onmogelijk, klaagde Aart van Zevenbergen (SP).

Vers Beton onderzoeksjournalistiek

Lees meer

Een ode aan het lekken

Guido van Eijck vreest voor het voortbestaan van de edele kunst van het lekken.

Dus ging het in de raad over de vraag welke informatie geheim moet blijven, en waarom – een terugkerende discussie. Met als enige verschil dat het nu een wethouder was die informatie werd ontzegd, over een project waar hij namens de gemeenschap fors in investeert.

Vervolgens vond het grootste deel van de commissievergadering achter gesloten deuren plaats. Zoals vaker bij dure en complexe projecten leidde het tot klachten van de oppositie, die cruciale informatie niet of alleen op achtergrondbasis te zien krijgt. Journalisten en geïnteresseerde bewoners hebben al helemaal het nakijken.

Besloten sessies

Neem Feyenoord City. Ook daar klagen betrokkenen: dat de berekeningen onder de business case voor het stadion – het fundament voor het hele project – niet openbaar zijn. Hoe zijn aannames in zo’n business case te beoordelen als onduidelijk is waarop die gebaseerd zijn? Een eerder nieuwbouwplan voor de Kuip sneuvelde zelfs mede door een gebrek aan openbaarheid en het wantrouwen dat zo ontstond. En rond het aftreden van wethouder Adriaan Visser, die een geheim document over de erfpachtconstructie voor het Schieblock had gelekt, was er zelfs onderzoek nodig om vast te stellen of het gelekte document inderdaad geheim was.

Raadsleden worden vaak in besloten sessie bijgepraat, maar sommigen van hen weigeren dat. “Er worden zoveel stukken op basis van geheimhouding met de raad gedeeld, dat die monddood wordt gemaakt”, zegt Ruud van der Velden van de Partij voor de Dieren. Hij gaat al vijf jaar niet meer naar besloten sessies. “Als ik daar wel naartoe ga, zou ik altijd met meel in mijn mond praten. Dan komt mijn functie als raadslid in het geding.”

Van der Velden geeft het debat over het Warmtenet als voorbeeld : “Toen ik begin dit jaar vroeg hoeveel Co2-besparing dat Rotterdam ging opleveren, mocht ik die informatie inzien onder het mom van vertrouwelijkheid. Waarom is dat geheim? Veel informatie die hier vertrouwelijk is, is in Leiden gewoon openbaar.”

Catch 22

Ook sprak ik laatst een grote Rotterdamse vastgoedondernemer die, zo vertelde hij, op het punt stond om een deal met de gemeente te ondertekenen toen hij een vuistdik geheimhoudingscontract kreeg voorgelegd. “We waren er al helemaal uit over de deal, toen een medewerker van de gemeente zei dat we het nog over geheimhouding moesten hebben. Ik zei dat ik geheimhouding helemaal niet nodig vond, ik heb niks te verbergen.” Maar een dag later kwam de medewerker terug. Of hij toch even wilde tekenen.

Informatie wordt niet vrijgegeven als ze in vertrouwen gedeeld is. Maar de vertrouwelijkheid ervan werd door de overheid afgedwongen

Bedrijfsgevoelige informatie geldt vaak als reden geldt om informatie niet openbaar te hoeven maken, ook als deze wordt opgevraagd via de Wet openbaarheid van bestuur. De wet schrijft voor dat openbaarheid niet hoeft, als het “bedrijfs- en fabricagegegevens betreft, die door natuurlijke personen of rechtspersonen vertrouwelijk aan de overheid zijn meegedeeld.”

Het geheimhoudingscontract over de vastgoeddeal is dan niets minder dan een catch 22: informatie wordt niet vrijgegeven omdat deze in vertrouwen gedeeld is. Terwijl de vertrouwelijkheid ervan door de overheid werd afgedwongen.

Het is het eeuwige dilemma. Tussen transparantie en controleerbaarheid van de macht enerzijds, en het belang van vertrouwelijkheid of veiligheid anderzijds. Maar is het niet zo dat het stempel vertrouwelijk wel erg makkelijk gezet wordt?

Het leidde eind vorig jaar tot de aanstelling van een ‘werkgroep openbaarheid’. Een groep raadsleden werkt daarbinnen aan een advies voor een herziening van het beleidskader vertrouwelijke informatie. Het advies komt na de zomer. Ik ben benieuwd waar ze mee komen.

Vers Beton heeft jouw support nodig!

Voordat je verder leest: Vers Beton kan alleen blijven bestaan dankzij support van onze lezers. Maak jij ook onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk?

Nee, ik lees eerst het stuk verder

pasfoto-Guido van Eijck

Guido van Eijck

Guido van Eijck (1987) is freelance journalist. Zijn stukken verschenen in onder meer De Groene Amsterdammer, de Volkskrant, het Financieele Dagblad en Die Zeit. Voor Vers Beton schrijft hij elke maand een analyse over de Rotterdamse politiek.

Profiel-pagina
michael van kekem portret

Michael van Kekem

Illustrator

Michael van Kekem (1985) werkt als illustratief ontwerper en printmaker. Zijn werk bestaat uit het maken en creëren van redactionele illustraties, boeken, huisstijlen, artwork voor animaties, prints en producten zoals Very Manly Pins. Zeefdruk, digitale en handgetekende elementen zijn belangrijke aspecten in zijn werk.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Reageren is voorbehouden aan Vers Beton-supporters. Meld je hier aan als supporter of log in.

Advertentie

Logo_giraffe_01_600x500