Voor de harddenkende Rotterdammer
Optoppen-en-inbreien-v2-010nu-versie.00_02_32_11.Still003
Beeld door: beeld: OPEN Rotterdam

Decennialang daalde het inwonertal van Rotterdam, maar de ongekende populariteit van de stad leidt nu tot schaarste op de woningmarkt. Er moet snel bijgebouwd worden: 50.000 woningen tot 2040. Creativiteit is daarbij noodzaak. Want de ‘makkelijke’ uitbreidingslocaties, zoals Park 16Hoven en Nesselande, zijn al wel benut. Bouwen in het groen net buiten de stad, ligt bovendien gevoelig. Transformatie van (voormalige) havengebieden gaat langzamer dan gehoopt. De oplossing die overblijft: verdichten van de bestaande stad.

Supercompacte plekjes

Het verdichten van de stad is het specialisme van architectenbureau Kühne & Co. Tijdens de crisis, juist toen er weinig werd gebouwd, maakte Joost Kühne furore met creatief maatwerk. Met zijn eigen kantoor en woonhuis aan de Boomgaardsstraat won hij in 2009 de Van der Leeuwprijs. Zulke kleinschalige ingrepen, zoals ook het woonhuis bij de Hef en het zwevend woon/werkpand bij de Mauritsstraat, repareren het stedelijk weefsel en geven een impuls aan unheimische plekken. Of zoals De Volkskrant over de Boomgaardsstraat schreef: “Een rotte plek in Rotterdam is zo weer kerngezond geworden.”

De stad kan heel veel hebben. Je kunt dat heel goed zien aan de Calypso

Joost Kühne ontvangt me in zijn zelfgebouwde pand op de Boomgaardsstraat, waar ik direct de knuppel in het hoenderhok gooi: begint de Rotterdamse Binnenstad niet langzaam volgebouwd te raken? De toren Our Domain bij Blaak, komt op het laatste plekje, dat sinds het bombardement nooit bebouwd is. Kühne: “Nee joh! Er zijn nog genoeg plekjes! En die toren… het zijn wel kleine woninkjes. Dat kun je erop tegen hebben. Maar dit heeft Rotterdam een paar keer gedaan: een soort supercompacte plekjes verzinnen. De plek van het Nedlloyd gebouw van Quist, is ontdekt door Rem Koolhaas. Hij mocht zelf een plek uitkiezen. Dat driehoekje – daar wilde ‘ie graag bouwen.. Uiteindelijk heeft Koolhaas niet gebouwd. Gedonder over geld, natuurlijk.”

Optoppen-en-inbreien-v2.00_01_45_01.Still005
Daken benutten, zoals het platte dak van de Bijenkorf, is ook een vorm van verdichting. Beeld door: beeld: OPEN Rotterdam

De stad kan heel veel hebben

Het alternatief voor verdichting is het bebouwen van open ruimte in de stad. Maar zulke open plekken worden schaars, waardoor bijvoorbeeld de plannen voor het Depot veel weerstand opriepen. Zo’n collectiegebouw, had dat ook niet op een bestaande plaats ‘ingebreid’ kunnen worden, op een binnenplaats bijvoorbeeld? “Ja tuurlijk! Maar ik vind het logisch dat je creatieve as hebt waar je al die dingen aanlegt. En over het Depot: je kan er een hoop op tegen hebben, maar de stad neemt het wel op. Dat zie je nu al – het begint al weer te wennen.” 

“De stad kan heel veel hebben. Je kunt dat heel goed zien aan de Calypso. Toen dat gebouwd dacht ik ‘mijn god, wat moet dat worden’. En de eerste tijd dat het er stond vond ik het ook niks. En nu… niet dat ik het goed vind, maar… het is opgegeten door de stad, onschadelijk gemaakt, haha. En je moet reëel zijn: het is een plan met een heel hoge dichtheid. Zo’n plek kan je alleen maar bebouwen met een minimaal aantal woningen.”

De hele architectengemeenschap valt over me heen als ik dit zeg, maar iets klopt er niet aan die Lijnbaan. Er zijn te weinig mensen

Nog even terug naar het Museumpark: kan dat meer dichtheid verdragen? “Dat zou ik niet als eerste doen. Het Park vind ik veel logischer. Die kade daar bij de Euromast is een vrij dood gebied. En ik ben een New York-fan. De kracht van het Central Park is dat het omgeven wordt door strakke wanden van bebouwing. Dat is ons Park niet. Naar alle kanten loopt dat weg. De ruimtes lopen leeg.”

Rotterdam biedt bijzonder veel mogelijkheden voor verdichting, want door het bombardement en de Wederopbouwvisie is er veel plek: de naoorlogse stad was zeer ruim van opzet. Té ruim zelfs, vinden veel architecten en beleidsmakers. Zo ook Kühne: “Neem de Westblaak. Dat is niet gebombardeerd hè, dat hebben we zelf verzonnen. Als je ziet wat dat aangericht heeft… straatjes die doodlopen en verderop moet je ze weer opzoeken.”

Optoppen-en-inbreien-v2.00_02_45_04.Still007
Inbreien om kleine gaatjes in het weefsel van de stad op te vullen Beeld door: beeld: OPEN Rotterdam

De opeenvolging van contrasterende wederopbouwplannen veroorzaakte ook vaak een onlogische straatstructuur. Door verdichten kan die samenhang van de stad worden verbeterd. Toch is niet iedereen van dit soort ingrepen gecharmeerd: “Voor de Pannekoekstraat heb ik een plan gemaakt, een complex met studio’s. Op een parkeerplaats, een onherbergzame plek. Daarop komen heel veel bezwaarschriften, het gaat behoorlijk fel. Je hebt daar namelijk te maken met een oudere generatie stadsbewoners. Ze zijn er vlak na de oorlog gaan wonen, toen kon je een kanon afschieten. Ze zien nu alleen maar herrie.”

“Stedelijkheid heeft te maken met drukte. De meeste Rotterdammers vinden drukte gezellig. Het gevaar van die grote straatprofielen is dat je te weinig mensen hebt om ze te vullen. Dat zie je op de Blaak en dat heb je op de Coolsingel eigenlijk ook. De vraag is of de nieuwe Coolsingel gevuld gaat worden. Hetzelfde geldt voor de Lijnbaan. De hele architectengemeenschap valt over me heen als ik dit zeg, maar iets klopt er niet aan die Lijnbaan. Er zijn te weinig mensen. ’s Avonds loop je er nog steeds niet lekker.”

De straat als gotische kerk

Kühnes ‘werkgebouw’ aan de Boomgaardsstraat is 54 meter lang en slechts 5 meter diep. En het hangt voor het grootste deel boven parkeerplaatsen. “De lol is nog steeds dat Rotterdammers, voorbijgangers, omhoog kijken en hun duim opsteken. Iets wat ik met mijn grote projecten nooit bereikt heb. Wat ik vaak hoor, is dat het redelijk tijdloos is. Veel mensen vragen over dit pand: `wat was dit vroeger?’ Ze denken dan dat het een fabriekje was. Mijn ontwerpen zijn redelijk dienend aan de omgeving.”

Wat in Rotterdam fout is – en de Lijnbaan doet dat ook – dat ze de hoogbouw een stukje naar achter zetten

“Er zijn ook nog steeds mensen, vooral oude Rotterdammers, die dit plekje kennen van vroeger en denken ‘hoe kán dat er allemaal in?’ Het is niet gauw te dicht in de stad. Kijk naar Den Haag Centrum, hoe smal die winkelstraatjes zijn. Daar klaagt niemand over. Hetzelfde geldt voor hoogte: of het pand hiertegenover nou 20, 40 of 100 meter hoog is, dat
maakt allemaal niet uit.”

“En ik weet het, het is vloeken in de kerk. Maar kijk nou eens naar de Lijnbaan, waar ze nu een deel van de winkelpanden een verdieping hoger maken. Daar wordt het beter van. Het wordt meer stad daar, het zit meer om je heen. Wat in Rotterdam fout is – en de Lijnbaan doet dat ook – dat ze de hoogbouw een stukje naar achter zetten. In New York komt de hoogbouw uit het trottoir omhoog zetten. Perspectivisch lopen die wanden dan naar elkaar toe. Als je daar dan loopt, loop je bijna in een gotische kerk. Een herbergzaam gevoel. De hoogte is ook in Rotterdam onbeperkt. De Witte de With had ook een hoogbouwstraatje kunnen zijn.”

Kleinschalig uit de mode?

Dan die enorme woningbouwambitie van Rotterdam. Welk deel daarvan kan er kleinschalig worden ‘ingebreid’? “Wat ik heb gedaan, is kleine gaatjes repareren. Acht jaar geleden werd er hoegenaamd niks gebouwd, en werden mijn kleine plannetjes omarmd. Toch ben ik bijna de enige die ze gebouwd heeft. Op het Noordereiland is er nog één, in de Gouvernestraat is er nog één, en op de Schoonoordstraat eentje…”

“Maar het dreigt dus uit de mode te raken, en dat is heel gevaarlijk. Als je een opgave van 50.000 woningen hebt, moet je op een aantal plekken ook kwaliteit leveren. En die kwaliteit zit soms in de kleine schaal. Mijn oproep is dat ze daar mensen speciaal voor neerzetten. In de ambtenarij is gigantisch gesneden en dan is er die druk van 50.000 woningen. De grote ontwikkelaars zijn er met hun plannen. Als jij met je ene pandje aankomt, is er niemand die dat op kan pakken. En je hebt die ambtenaren nodig. Er is altijd iets moeilijks met de ruimtelijke ordening: het bestemmingsplan past nooit, ze moeten een prijs maken voor de grond. Het zijn moeilijke plannetjes. Ik ben bijna de enige de ze van de grond krijgt.”

Optoppen-en-inbreien-v2.00_03_54_06.Still008
‘Inbreien’ in het Oude Noorden Beeld door: beeld: OPEN Rotterdam

Waardoor lukt het Kühne dan wel? “Ik heb vroeger in de stadsvernieuwing gezeten, en heb voor bewonersorganisaties gewerkt. Het waren processen waarbij je moest uitkopen, verplaatsen en allerlei factoren. Als je nu als architect van school komt, dan zit dat zo ver van je af. Het vermogen om met die ambtenarij, met al die marktpartijen om te gaan, een makelaar nog effe bewerken… het proces begeleiden, soms een tegenontwerp maken… dat vraagt een zekere multidisciplinaire achtergrond.”

Momenteel werkt Kühne aan een woning op een ‘inbrei-locatie’ aan de Schans: “Het wordt steeds moeilijker. Wat ik nu in Delfshaven doe, daar ben ik toch wel een flinke tijd mee bezig geweest. De regels zijn strenger geworden. Terwijl… voor zo’n pandje dat ik neerzet, zou ik eigenlijk geld tóe moeten krijgen, als je ziet wat voor effect dat pandje op z’n omgeving heeft. Maar als je dat zegt, daar kunnen ze helemaal niet tegen!”

OPEN Rotterdam maakte hierbij een reportage met een aantal sprekende voorbeelden van ‘optoppen en inbreien’ om de stad te verdichten. Ook Joost Kühne geeft daarop zijn visie. 

Bron: beeld: www.youtube.com

Dit artikel en de video zijn tot stand gekomen in samenwerking met OPEN Rotterdam en mede mogelijk gemaakt door de Gemeente Rotterdam. 

Vers-Beton_Lijnbaan_Ferrie-Weeda_Still002

Lees meer

De Lijnbaan: een noodoplossing die wereldwijd voorbeeld werd

deel 2 van een drieluik over innovatieve architectuur

Ferrie

Ferrie Weeda

Ferrie Weeda (1977) studeerde geschiedenis en Nederlands. Zijn wieg stond aan de Coolhaven – nog steeds zijn domein. Ferrie houdt van publiek en van de stad. Hij is voorzitter van BuurtBestuurt Coolhaveneiland. Als stadsgids en schrijver deelt hij zijn betrokken en bevlogen verhalen over geschiedenis, samenleving en cultuur. Gerrit, Ferries jack-russell uit Tiel, is vernoemd naar Erasmus.

✉ ferrie@versbeton.nl

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Reageren is voorbehouden aan Vers Beton-supporters. Meld je hier aan als supporter of log in.

Advertentie

Logo_giraffe_01_600x500