Advertentie

Logo_giraffe_03_zwart_1456x180
Voor de harddenkende Rotterdammer
spaanse_polder_lvd_5
Beeld door: beeld: Loes van Duijvendijk

Samen met ’s Gravelandsepolder en Noord-West vormt de Spaanse Polder het grootste aaneengesloten industriegebied van West-Europa. Het terrein bestaat uit 445 hectare en 1465 bedrijven. Jarenlang werd het gebied geteisterd door criminaliteit en louche ondernemers. De verwaarlozing van het gebied, de ernstige criminele problemen die daarop volgden, de noodkreet van ondernemers en het recente lik-op-stuk-beleid zijn breed uitgemeten. 

Cok Verkleij, vicevoorzitter van Rotterdams Ondernemersbelang, kent het gebied en haar historie op zijn duimpje. “Vijftien jaar is het hier een luilekkerland voor criminelen geweest. De politie kwam alleen als er brand was. Langzaam is zo de verloedering ontstaan.”

Aan tafel op zijn kantoor paft hij er lustig op los. De geplande rondleiding is uitgesteld, want buiten regent het pijpenstelen en dat maakt ‘zijn’ gebied weinig aantrekkelijk. De ondernemer vertelt vijfenveertig minuten onafgebroken. Een van zijn belangrijkste punten is dat aan de ellende in de Spaanse Polder pas echt een einde kwam na een persoonlijk bezoek van Ahmed Aboutaleb begin 2017. De burgemeester stelde niet alleen een stadsmarinier aan die bij elk bedrijf aanbelde om te kijken wie en wat er achter de voordeur huisde,  hij zorgde ook voor extra politiecapaciteit. Tijdens grootscheepse acties werden gestolen auto’s in beslag genomen. Tientallen autobedrijven vertrokken. De ondernemer wijst naar buiten: “Dit is het oude stuk, hier is het opknappen begonnen.”

Verkleij vindt het tijd om vooruit te kijken, want aan alle ellende is genoeg aandacht besteed. Of hij een droom heeft voor het gebied? “Dat we hier detailhandel krijgen en het overdag, ’s avonds en in de weekenden een levendig en aantrekkelijk gebied wordt.”

spaanse_polder_lvd_8
Beeld door: beeld: Loes van Duijvendijk

Geen bouwmarkten dus

Toch is dat nu juist niet wat de gemeente van plan is, vertellen stedenbouwkundige Jeroen de Bok en projectmanager Ewout Spit. Samen zijn ze vanuit de gemeentelijke dienst Stadsontwikkeling nauw betrokken bij de huidige ontwikkeling van het gebied. De Bok: “Bouwmarkten willen we hier bijvoorbeeld niet, want dat is detailhandel. Als gemeente willen we winkels juist op bepaalde plekken concentreren. De mengeling tussen stedelingen en mensen die hier werken gaat niet van nature, hier gelden toch andere regels. Aan het rijgedrag van mensen merk je dat zelfs fietsers niet echt welkom zijn. Bouwers die met grote vrachtwagens rondrijden zitten echt niet te wachten op bakfietsmoeders of shoppende gezinnen in Volvo’s.”

In dat licht is de relatief recente komst van Schmidt Zeevis opvallend. De Bok: “Die zit er precies tussenin. Daar zijn de ondernemers blij mee, voor als ze een zakenrelatie ergens mee naartoe willen nemen. Het is niet altijd zo zwart-wit.”

Een ander heikel punt is het toestaan van wonen in het gebied. De Schieveste, 3.500 woningen op de strook tussen de A20 en het NS-station, is een interessante ontwikkeling. Al zitten de meeste ondernemers niet te wachten op woningen in de Spaanse Polder, meent De Bok: “Zo raken de economische longen van de stad vervuild, omdat een bedrijf als Verstegen omringd door woningen niet meer kan uitbreiden. Bedrijven met een milieucategorie 5 kunnen zich hier vestigen, dat is uniek hier in de regio en dat moet je koesteren.”

De gemeenten Rotterdam en Schiedam betrekken ondernemers bij de plannen voor de ontwikkeling van de Spaanse Polder, zoals tijdens een conferentie begin december in de Van Nelle Fabriek. Daar nemen ondernemers uit het gebied onder meer deel aan workshops over iconen en placemaking.

Het verandert sowieso

Tijdens zijn workshop over placemaking legt Jeroen Laven ondernemers uit hoe je een (stedelijk) gebied door middel van relatief kleine ingrepen aantrekkelijk maakt. Hij heeft als voorbeeld hoe hij het Zomerhofkwartier heeft opgekalefaterd. 

“Ik zit nog steeds op een rotplek, maar het is wel mijn rotplek” 

Leegstand is het probleem niet en de verloedering is te wijten aan onduidelijkheid over de toekomst van bedrijven, zo geven meerdere ondernemers aan. Toch kan een aanwezige zich wel vinden in Lavens verhaal: “Mijn bedrijf zit al 37 jaar in de polder. In de zomer zet ik de deur open en een tafel met stoelen voor de deur. Het zijn de kleine dingen die het verschil maken. Ik zit nog steeds op een rotplek, maar het is wel mijn rotplek.” 

Een andere ondernemer haakt in. Hij vindt dat het ‘leuker’ maken van het gebied juist een tegengesteld effect heeft: “Wij groeien als kool en ik wil juist graag mijn fabriek uitbouwen maar dat kan niet want er moet ruimte zijn voor start-ups.” Iemand anders: “De gemeente maakt ideeën zonder dat de ondernemers zijn betrokken. Ik vind dat vergelijkbaar met de Tweebosbuurt waar mensen weg moeten zonder dat is nagedacht waar naartoe.”

 

spaanse_polder_lvd_7
Beeld door: beeld: Loes van Duijvendijk

Pieke Snieders, een ondernemer uit Schiedam, neemt het woord. “Het is pijnlijk als u zegt: het gebied verandert sowieso. De gemeenten hebben de boel laten verloederen zonder veiligheid te bieden, terwijl de ondernemers boksen tegen de omstandigheden. Dan hoor je als gemeente de ruimte te geven aan de bedrijven die deze steden groot hebben gemaakt. U vraagt wat wij kunnen doen om het gebied aantrekkelijk te maken. Een ondernemer gaat pas iets doen als hij zeker weet dat hij zijn investering niet ziet verdwijnen. Wij zijn jarenlang in de steek gelaten, dus het is niet zo gek dat we eerst duidelijkheid willen over de toekomst.” Hij heeft een bouwbedrijf en het lukt hem niet om de erfpacht van zijn grond verlengd te krijgen. “De gemeente is schatplichtig aan de ondernemers die het hier altijd draaiende hebben gehouden. Maar ze hebben het uit opportunisme laten verloederen.”

Ellende met erfpacht

Een aanwezige projectmanager van de gemeente Rotterdam verantwoordelijk voor bedrijventerreinen, denkt daar wat anders over: “Wij waarderen het gebied en willen het ook niet veranderen.” Na afloop komt René den Toom, medewerker van de gemeente Schiedam, naar de ontevreden bouwer toe. “Vervelend dat het zo overkomt. Als het goed is heeft u inmiddels meerdere berichten ontvangen over de aflopende erfpacht.” “Oh, daar zie ik dan graag afschriften van”, kaatst de bouwer terug. “Mijn buurman heeft, een jaar na aan alle renovatie-eisen te hebben voldaan, onlangs een brief over ontruiming ontvangen. Dat was het eerste contact wat de gemeente in vijf jaar met deze erfpachter heeft gehad.” Hij kondigt aan via een Wob-verzoek de verstuurde brieven op te vragen. Naast hem staat een collega-ondernemer die het verhaal onderschrijft. “Veel bedrijven worden dwarsgezeten.” Een derde ondernemer vertelt dat hij ondanks veel tegenwerking van de gemeente een eigen stuk grond aan het water heeft gekocht.

spaanse_polder_lvd_9
Beeld door: beeld: Loes van Duijvendijk

De angst dat voor sommige huidige bedrijven in de Spaanse Polder in de toekomst geen plaats is, is ongegrond, zegt Ewout Spit van de gemeente Rotterdam: “Iedereen is ons even lief, in principe. Waar wij dat kunnen, faciliteren wij bedrijven. Als we zien dat kavels vrijkomen, proberen we die in te zetten voor onze ruimtelijke ontwikkeling.”

De Bok: “In principe willen we alle zittende bedrijven, tenzij ze vanwege crimineel gedrag een rood vinkje hebben, een plek geven. Wij zien liever fabrieken of bouwbedrijven dan economische functies die ook elders in de stad kunnen. Rondom de havenbekkens zien we het liefst bedrijven die iets met het water doen. Dat gebeurt nu niet en dat is zonde, aangezien er in de regio een tekort aan bedrijfslocaties aan het water is. Op die manier proberen we wel een ideale match te maken, maar daar houdt het op.”

In Schiedam lijkt het faciliteren van ondernemers een minder hoge prioriteit. Tijdens het ondernemersdiner later op de conferentie vertelt Peter de Vette dat hij exact dezelfde problemen ervaart als Snieders. Zo staat zijn bouwbedrijf, dat hij sinds 1981 heeft, in het Schiedamse deel van de Spaanse Polder al jaren op grond met verlopen erfpacht. Ondanks verwoede pogingen is het hem nog niet gelukt een nieuw contract te krijgen. Een andere tafelgenoot, vastgoedondernemer Aad Beemster1, vertelt over de Schiedamse regel dat bedrijfspanden een oppervlakte van minstens 1.250 vierkante meter moeten bestrijken. Hij legt uit dat het een goede manier is om in de toekomst kleine, louche zaken te weren.  

Tussendoor zijn op het podium presentaties en gesprekken. Cok Verkleij is van de partij en spreekt zijn waardering uit voor het evenement. “Het is toch mooi dat we hier zitten en met elkaar praten.” De burgemeesters uit Schiedam en Rotterdam zijn ook aanwezig. Die laatste speecht dat in het gebied ‘de veiligheidsbenadering niet meer leidend is in de toekomst.’ In plaats daarvan moeten de ondernemers gebruik maken van economische, culturele en klimatologische ontwikkelingen. 

spaanse_polder_lvd_6
Beeld door: beeld: Loes van Duijvendijk

Een week later geeft Pieke Snieders een tour door het gebied. Hij wijst Glasindustrie Van Putten aan, van wie hij zijn pand vijf jaar geleden kocht en die nu naar het Rotterdamse deel is verhuisd. “Omdat hij geen verlenging van zijn erfpacht kreeg. Schiedam jaagt ze weg en Rotterdam geeft ze onderdak.” Verderop staat een gerenoveerd bedrijfsverzamelgebouw. “Met een paar kleine ingrepen zoals een verfbeurt ziet het er nu prima uit.” Ook vastgoedonderhoudsbedrijf Willems, pal achter Schmidt, zit in een prachtig gerenoveerd pand. 

Een straat verder begint het Schiedamse deel van de polder. Dat bedrijven niet in de panden investeren, is op veel plekken te zien. Sommige ondernemers hebben de gok toch gewaagd en volgens de nieuwe richtlijnen (lees: een gevel van zilvergrijze golfplaat) gerenoveerd. Snieders stuurde al meerdere Wob-verzoeken naar de gemeente over de erfpachtkwestie. “Maar volgens de gemeente zijn die niet goed geformuleerd. Inmiddels heb ik 35 andere erfpachters uit Schiedam gesproken. Twintig daarvan beamen dat ze al tien jaar geen brief over de erfpacht hebben ontvangen.”

Vijftien jaar geleden heeft de gemeente de woningen nog gerenoveerd, nu willen ze die afbreken

Snieders’ gepensioneerde buurman, Henk van der Weijden (86) zit al zestig jaar aan de A20. “Met hem is de gemeente onlangs gaan praten. Ze boden hem 7000 euro verhuisvergoeding, maar dan moest hij wel voor 1 september zijn pand afbreken.” Van der Weijden is niet akkoord gegaan, vertelt hij. “Vijftien jaar geleden zijn de bovengelegen woningen nog gerenoveerd door de gemeente en nu willen ze die afbreken.”

In Rotterdam kunnen ondernemers hun erfpacht afkopen. Die regeling staat haaks op de Schiedamse situatie, waar het gros van de bedrijven op grond met verlopen erfpacht staat. De Bok: “In Schiedam zal dat misschien gebeuren als onderdeel van een herstructurering omdat ze daar met veel kleine kavels te maken hebben. Het doel van erfpacht is grip krijgen op wat er gebeurt. Het is niet de bedoeling om het als instrument te gebruiken om ondernemers weg te krijgen, dan word je als overheid door een rechter afgetikt. Je kunt als overheid niet zeggen als de erfpacht afloopt: we zijn er een beetje klaar mee, u mag weg. Je moet daarin wel betrouwbaar zijn.”

Ewout Spit en Jeroen de Bok erkennen dat sommige ondernemers weinig vertrouwen hebben in de gemeente. Spit: “We hebben tijdens twee grote bijeenkomsten, keukentafelgesprekken en interviews veel contact gehad met ondernemers. Je moet een hele lange adem hebben om het vertrouwen bij ondernemers terug te winnen. Zeggen wat je doet en doen wat je zegt is daarin belangrijk, net zoals aanspreekbaar zijn. Dat gaat al goed doordat we in de Galateestraat een kantoor hebben als twee gemeenten, waar elke dag wel iemand aanwezig is. Natuurlijk zullen er altijd mensen zijn die zich niet gehoord voelen, maar als gemeente kunnen we niet alles doen.”

spaanse_polder_lvd_1
Beeld door: beeld: Loes van Duijvendijk

Schatkamer aan architectuur

Wat ze wél doen is bij de NS pleiten voor een treinstation, bij de Van Nellefabriek en het Spartastadion. Daar is een nieuwe opdracht voor uitgeschreven. “Daar hoort bij dat we ervoor zorgen dat daar nu niets wordt ontwikkeld. De komst van een bouwmarkt op die plek vorig jaar hebben we daarom tegengehouden.”

Het bestaande bestemmingsplan is tot 2024 van kracht. Spit: “Dat is onze stip op de horizon. De veiligheidsaanpak in het gebied is succesvol geweest, daarvan zien we resultaat. We willen de goede bedrijven daar een toekomstperspectief bieden.” In de nieuwe plannen probeert de gemeente het gebied te brancheren, zoals in het gebied waar al veel food-bedrijven zitten. De Bok: “Uit de visie op bedrijventerreinen blijkt dat het clusteren van bedrijven nieuwe banen oplevert.”

Een ander belangrijk punt is dat Stadsontwikkeling de ruimtelijke kwaliteit terug wil brengen in de Spaanse Polder. De Bok: “Je ziet de verschillende bouwlagen, uit de jaren ’50, ’60 en ’70. Dat maakt het gebied een schatkamer van architectuur. Ooit was er een duidelijke visie van hoe een bedrijventerrein er uit zou moeten zien, met sportvelden en bibliotheken, ook in samenhang met architectuur. Als stedenbouwkundige denk ik weleens: zou je zoiets niet weer willen? Dat een gebouw als een distributieloods iets is, waar mensen trots op zijn. Er zijn genoeg ondernemers die al zo lang in dit gebied zitten dat ze nog weten hoe mooi en fascinerend dit gebied ooit was. Samen willen we kijken hoe we dat gevoel weer terugkrijgen.”

De gemeente Schiedam wil niet inhoudelijk op het artikel reageren.

 

Voordat je verder leest...

Wij kunnen alleen bestaan dankzij support van lezers. Help jij ons om onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk te blijven maken? Vanaf 6 euro per maand ben je supporter!

Nee, ik lees eerst het stuk verder

  1. Een aanzienlijk deel van de panden in het Schiedamse deel van de Spaanse Polder blijkt in handen te zijn van het bedrijf van Aad Beemster. Zijn uitspraak dat het goed was om kleine ondernemers uit het gebied te weren, lijkt tegenstrijdig met het veelvoud aan kleine auto-ondernemers die huizen in zijn verouderde panden.
    Dat hij zo enthousiast is over de maatregel om nieuwe contracten alleen uit te geven aan ondernemers met een bedrijf van 1.250 vierkante meter lijkt dus niet om ‘het kleine grut’ buiten de deur te houden. Het is een handige maatregel waarmee bezitters van vastgoed de mogelijkheid krijgen om nog meer panden op te kopen en deze te verhuren. Namens zijn bedrijf (Loef) laat zijn dochter, Marjolein Beemster, weten niet mee te willen werken aan dit artikel.
    ↩︎
WhatsApp Image 2019-09-03 at 08.40.31

Tara Lewis

Tara Lewis (1986) werkt als freelancer voor diverse media. Ze koestert haar innerlijke tokkie en kan soms een beetje cynisch zijn. Ze vindt dat het discussieplatform bedoeld is voor lezers, en voelt zich daarom niet altijd geroepen te reageren. Ze studeerde Geschiedenis aan de EUR en Communicatie aan de HES.

Tara@versbeton.nl

Profiel-pagina
PROFIELFOTO LOES VAN DUIJVENDIJK

Loes van Duijvendijk

Fotograaf

Loes van Duijvendijk (1987) studeerde Fotografie aan AKV St. Joost in Breda. Met behulp van een analoge camera verandert ze de realiteit van alledag in een poëtisch schouwspel waarin vormen, lijnen en structuren elkaar op subtiele wijze ontmoeten.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.

Advertentie

Logo_giraffe_01_600x500